Bij varkens is het vetmetabolisme te reguleren via vetten en vetzuren in het voer, maar ook door andere nutriënten. Denk aan vertaktketenige aminozuren die signalen afgeven aan de vetcellen.

Aminozuren zijn de bouwstenen van eiwitten, cruciaal voor groei, ontwikkeling en gezondheid van mens en dier, vertelt Eric le Gall, pluimveeconsultant bij Schothorst Feed Research. Zo’n vijf tot vijftien procent van de eiwitbehoefte komt ten goede aan onderhoudsprocessen die nodig zijn om normale lichaamsfuncties in stand te houden.

De aminozurenbehoefte is gebaseerd op de productieparameters, maar wordt mede bepaald door genetica, leeftijd, voeropname, voersamenstelling, gezondheidsstatus en antibioticagebruik. “Voor een optimale diergezondheid is vaak een hogere aminozurenbehoefte nodig dan voor maximale groeiprestaties”, laat Le Gall zien. Aminozuren zijn namelijk ook essentieel voor de ontwikkeling van immuuncellen en acutefase-eiwitten. Functionele aminozuren zijn aminozuren die essentiële stofwisselingsprocessen reguleren ter verbetering van de gezondheid, de overleving, de ontwikkeling en de voortplanting.

Het gaat daarbij om de functies van aminozuren, los van hun rol als bouwsteen van spier-, melk- of eieiwit. Le Gall bespreekt vervolgens uitgebreid de rol van methionine, threonine, tryptofaan, vertaktketenige aminozuren (leucine, isoleucine en valine), arginine en glutamine in het metabolisme. Zijn belangrijkste boodschap: de behoefte aan aminozuren is (mede) afhankelijk van de fysiologische status van het dier. Zeker bij voeders met een verlaagd ruweiwitgehalte is het van belang om hier rekening mee te houden. Daarvoor is diepgaande kennis nodig van de verschillende processen waar aminozuren bij betrokken zijn.

‘Kennis gebruiken om glucogene nutriënten strategisch in te zetten’

Functionele vetzuren

Varkensconsultant Marco de Mik bespreekt de functies van vetzuren in het metabolisme, los van hun rol in de vetstofwisseling. De vetzurenstofwisseling wordt gereguleerd door PPAR-α (peroxisome proliferator-activated receptor alpha). Deze receptor regelt de opname, het transport, de oxidatie en de ketogenese van vetzuren en is ook betrokken bij het aminozurenmetabolisme in de lever. In lichaamscellen is ook een grote rol weggelegd voor FABP (fatty acid-binding protein). “Ook is er sprake van interacties tussen vetzuren en koolhydraten, op hormonaal niveau via insuline en op substraatniveau tussen vrije suikers en kortketenige vetzuren”, legt De Mik uit.

Nutriënten reguleren

Anne Guadagnin, onderzoeker rundvee, legt uit dat homeostase essentieel is voor de overleving van alle levende organismen. Om dat evenwicht te behouden, vindt er in het lichaam continu regulering plaats van biochemische processen. Hierbij spelen signalen binnen het lichaam en tussen het lichaam en de omgeving een cruciale rol. Diverse signaalstoffen, waaronder metabolieten van nutriënten en microben in het maagdarmkanaal, monitoren de energiestatus van cellen en organen en zetten processen in werking om vraag en aanbod in evenwicht te houden.

Het metabolisme wordt gereguleerd op cellulair en systemisch niveau, via intracellulaire sensoren, enzymen en hormonen. Sensoren in de lichaamscellen detecteren de beschikbaarheid van nutriënten en de energiebalans. De lever en de pancreas spelen hierbij een centrale rol, vertelt Guadagnin. De pancreas reageert volgens haar op het glucosegehalte in het bloed en produceert de hormonen insuline en glucagon, die de lever aanzetten om glucose om te zetten in glycogeen of andersom. Hierdoor wordt de bloedsuikerspiegel op peil gehouden. De lever heeft daarnaast een leidende rol in de voeropnameregulering.

Praktische toepassingen

Guadagnin geeft een paar voorbeelden van de praktische toepassing van de kennis over de regulering van het metabolisme. “We weten dat het risico op ketose na afkalven samenhangt met de gluconeogenese in de lever. De transcriptoom- en metaboloomprofielen in de lever vóór afkalven geven al informatie over de gluconeogenese prepartum. Ook kunnen ze al aanwijzingen geven over het risico op ketose na afkalven. Die kennis kunnen we gebruiken om glucogene nutriënten strategisch in te zetten om de metabole gezondheid van melkvee te verbeteren.”

‘Recente ontwikkelingen in diervoeding’ is een vaste module in de jaarlijkse cursus Feeds & Nutrition van Schothorst Feed Research.

Bij varkens is het vetmetabolisme te reguleren via vetten en vetzuren in het voer, maar ook door nutriënten als vertaktketenige aminozuren die signalen afgeven aan de vetcellen. De ratio tussen deze aminozuren in het voer reguleert de vetzuursynthese en -oxidatie in het lichaam. Al tijdens de dracht hebben de voeding en omgeving invloed op het nageslacht, doordat bepaalde genen worden aan- of uitgezet. Er is steeds meer bekend over deze epigenetische effecten. Deze kennis biedt mogelijkheden voor foetale programmering: via voeding en management tijdens de dracht kan het metabolisme van het nageslacht worden beïnvloed.

‘Voor gezondheid is er een hogere behoefte dan voor maximale prestaties’

De interacties tussen ‘metabolic regulators’ en nutriënten kunnen veranderingen teweegbrengen in de genexpressie, metabole processen en het functioneren van organen en weefsel. Via de voeding kunnen we deze effecten in de gewenste richting sturen, besluit Guadagnin.

Steeds meer bekend

De presentaties in deze module maken duidelijk dat er steeds meer bekend wordt over de functies van nutriënten in fysiologische processen in het lichaam. Meer inzicht in die processen maakt het mogelijk om de voersamenstelling niet alleen af te stemmen op productiedoelen, maar ook gerichter in te zetten voor de ondersteuning van gezondheid en welzijn.

Deel dit artikel

Carolien Makkink