Een korrelpers in een diervoederfabriek produceert korrels met een temperatuur van 70 tot 100 graden Celsius en soms nog hoger. Bij het verlaten van de matrijs zijn de korrels nog zacht en vochtig en geven ze waterdamp af. Het primaire doel van een goed gedimensioneerde koeler is het verlagen van de producttemperatuur. Daarnaast kan de mate van verdamping worden beïnvloed door de laaghoogte en de koelfactor te optimaliseren.
Een dunne productlaag met veel lucht kan dezelfde eindtemperatuur bereiken als een dikkere laag met minder lucht. De mate van verdamping verschilt echter, want een langere verblijftijd met minder lucht leidt doorgaans tot meer verdamping dan een dunne laag met een hoger luchtvolume.
Bij doorvragen blijkt dat er niet in de koeler gekeken wordt
Naast de verblijftijd en de koelfactor is een vlakke productlaag essentieel voor een uniform proces van koelen. Hiervoor wordt steeds vaker een topdrive-productverdeler toegepast. De positie-indicator met frequentieregelaar zorgt ervoor dat de verdeler in de hoeken langzamer draait, waardoor het product gelijkmatiger over het koeloppervlak wordt verdeeld. De luchtvolumeregeling moet de luchtsnelheid over het dek tijdens vullen, vol bedrijf en leegdraaien zo constant mogelijk houden. Starten met een te hoog luchtvolume kan ertoe leiden dat korrels worden weggeblazen.
Verblijftijd in de koeler
De verblijftijd in een tegenstroomkoeler wordt geregeld op basis van het productniveau en de aansturing van de uitdragende bodem. Hiervoor worden standaard een overloopmelder, regelende niveaumelder en leegmelder toegepast. Voor een meer nauwkeurige regeling kunnen meerdere niveaumelders, een radarsensor of - in uitzonderlijke gevallen - weegcellen worden gebruikt. Daarnaast kan de uitdraging mede afhankelijk worden gemaakt van het bereiken van een ingestelde producttemperatuur.
Hoe groter de diameter van de korrel, hoe meer tijd nodig is om het vocht uit de kern naar buiten te ‘migreren’. Bovendien zijn de grotere korrels vaak voor rundvee waarbij 4 tot 8 procent melasse in het recept zit. Dit suikerachtige product heeft de eigenschap om vocht vast te houden. Grotere korrels hebben dus meer tijd nodig voor het optimale resultaat.
Een met enige regelmaat gebruikt extra criterium is dubbele temperatuurmeting. Soms zit een thermometer (PT100) in het gekoelde product maar zit er ook een ergens hoog op dezelfde verdiepingsvloer. De besturing laat de koeler, naast het criterium voor de laagdikte, ontladen als het temperatuurverschil tussen de twee thermometers minder dan 5 graden Celsius is.
Een goede koeling is essentieel voor de kwaliteit van diervoederkorrels. In de praktijk blijkt de werking van koelers echter niet altijd optimaal.
Temperatuurverschillen
Ook de hoeveelheid product die per slag wordt uitgedragen is belangrijk voor een uniform eindresultaat. Idealiter wordt per slag een laag van ongeveer 2 tot 3 centimeter gelost. Dit wordt geregeld door een juiste afstelling van de hoekverdraaiingssensor. Wanneer dikkere lagen worden uitgedragen, zijn de onderste korrels verder afgekoeld dan de korrels boven in dezelfde laag. Hierdoor ontstaan grotere temperatuurverschillen in het eindproduct.
Er zijn daarmee verschillende mechanische en besturingstechnische factoren die bepalend zijn voor een koelproces dat aansluit op de installatie, het product en de eisen van de klant.
Korrels konden uitzweten
In de jaren tachtig en negentig waren er productieruns tussen de 20 en 200 ton rundveekorrels met een diameter van 5 tot 8 millimeter. Met een lijncapaciteit van 10 ton per uur was er de gelegenheid om korrelkwaliteit bij te sturen. Vervolgens verbleef die productierun een tot vier dagen op het fabrieksterrein. De relatief grote korrels konden daardoor volop ‘uitzweten’ en stroomden zonder problemen uit de silo.
Anno 2026 is de situatie totaal anders. De werkwijze “iedere boer z’n eigen voer” heeft zijn intrede gedaan. Er worden nu productieruns gemaakt van 2, 4, 6 of 8 ton met een perscapaciteit van 15 ton per uur. Kwaliteit bijsturen is een uitdaging geworden. Maar het belangrijkste verschil met de jaren tachtig en negentig is dat dit voer direct uitgeleverd wordt. Het uitzweten van het product is verplaatst naar de polyester silo op het boerenerf. Daardoor zijn er met enige regelmaat klachten over schimmelgroei bij rundveevoer.
Geen zicht op koelproces
Operators bevestigen doorgaans dat de koeler tot hun zorggebied behoort. Bij doorvragen blijkt echter dat ze niet in de koeler kijken, maar alleen aan de buitenkant bekijken of er product in zit. Veel koelers zijn uitgevoerd met een raampje van boven tot onder, waarbij kenmerkend is dat boven de productlaag het glas zwaar vervuild is. Door stoom en stof wordt het glas al snel ondoorzichtig, waardoor zicht op het koelproces verdwijnt.
Van de ronddraaiende spreider of het driehoekige ‘hoedje’ verwachtte men dat er een egaal koelerbed/deck verkregen werd. Wat er op die momenten geconstateerd wordt, is: een spitse bult of een zeer onregelmatig berg-etappepatroon of een gat waarbij 20 tot 25 procent van het koelerdeck leeg blijft.
In alle gevallen kiest de koellucht de weg van de minste weerstand en wordt het product dus bijzonder matig gekoeld. Proeven uit het verleden hebben vaak genoeg laten zien dat warme korrels de route naar de eindbestemming niet onbeschadigd vervolmaken.
Instellingen kunnen veranderen
Na het installeren van een nieuwe koeler wordt deze zorgvuldig afgesteld om een goede werking te garanderen. Daarbij is het belangrijk om een egaal productbed te creëren en de juiste parameters voor luchtsnelheid (m/s) en luchtvolume (m³/ uur) in te stellen. Na deze eerste inregeling is de koeler klaar voor gebruik.
In de praktijk kunnen instellingen in de loop van de tijd veranderen, bijvoorbeeld door aanpassingen in het productieproces, wisselende grondstoffen of andere bedrijfsomstandigheden. Ook wijzigingen door operators kunnen invloed hebben op de werking van de koeler. Het gevolg kan zijn dat het koelproces minder effectief verloopt, zonder dat dit direct wordt opgemerkt.
Wanneer de koeling onvoldoende blijkt, is het daarom belangrijk om eerst de verschillende instellingen en procesparameters te controleren. Een juiste afstelling van onder meer de productverdeling, luchtsnelheid en het luchtvolume maakt een belangrijk verschil in de uiteindelijke koelprestatie. Bij twijfel kan een gespecialiseerde technicus helpen.
* Eric Vissers is procestechnoloog bij Feed Design Lab
Drie adviezen voor bedrijven
1. Evalueer (monitor) met enige regelmaat het functioneren van de koeler (spreider).
2. Besef dat koeltijd en een egale verdeling door de spreider/productverdeler belangrijke en niet te onderschatten items zijn. Korrelkwaliteit houdt niet op bij het persproces.
3. Ga niet zelf sleutelen bij afwijkingen ten opzichte van normaal. Technische experts staan hiervoor klaar.











