Riboflavine bestaat uit ribose en flavine, ofwel een enkelvoudige suiker en drie gekoppelde ringstructuren. De naam flavine is afgeleid van flavus, Latijn voor geel. Riboflavine weerkaatst een heldergele kleur na blootstelling aan ultraviolet licht. Ruim voor 1900 werd uit koemelk een wateroplosbare fractie geïsoleerd, die fluorescerend geel is onder invloed van zonlicht.
Koemelk en riboflavine
Onafhankelijk van elkaar, in Utrecht en Cambridge, deden Pekelharing en Hopkins een vergelijkbare waarneming. Opname van een verwaarloosbare hoeveelheid koemelk maakte groei mogelijk van muizen en ratten op een experimenteel, vezelvrij, hoog verteerbaar voeder, dat bestond uit een eiwit-, koolhydraat- en vetbron, plus zoutmengsel. De waarnemingen zijn in 1905 en 1909 tijdens lokale bijeenkomsten gepresenteerd.
Een artikel uit 1933 beschrijft de werkzaamheid van een kristallijn, geel pigment dat uit koemelk was geïsoleerd. Als voederaanvulling herstelde de stof, lactoflavine genaamd, de stilgevallen groei van ratten die een opgezuiverde versie van bovengenoemd mengsel kregen. Beginjaren 1930 werd de structuur van riboflavine bekend en was chemische synthese mogelijk. Lactoflavine was dus riboflavine, dat ook vitamine B2 werd genoemd. B1 (thiamine) was reeds bekend.
Deficiëntie bij de hond
B2-deficiëntie bij de hond is voor het eerst in 1939 door Street en Cowgill beschreven. Het proefvoeder bestond uit 30 procent caseïne, 36 procent sucrose, 26,9 procent gehydrogeneerde, plantaardige olie, 0,1 procent linolzuur, 4 procent beenderas en 3 procent zouten. Dagelijks werden vitamines verstrekt in de vorm van een extract van gepolijste rijst en kabeljauwleverolie (vitamines A, D en E). Eerder was bij ratten aangetoond dat het extract alle bekende B-vitamines bevatte, behalve B2.
Drie paar volwassen honden kregen het basisvoeder en de twee vitaminehoudende supplementen. Eén dier van elk paar kreeg dagelijks 0,025 mg zuiver B2 per kg lichaamsgewicht. Binnen elk paar werd de voerdosering gelijk gehouden. Bij de honden zonder B2-gift namen na één week voeropname en lichaamsgewicht gestaag af. Definitieve collaps trad op na vijftien weken: daling van ademhaling en lichaamstemperatuur, onregelmatige hartslag, gevolgd door sterven.
Deficiëntie bij de kat
In 1959 verscheen een artikel over kittens (n=11) waaraan een semisynthetisch voeder zonder B2 werd verstrekt. De samenstelling was als volgt: 32,1 procent caseïne, 37,6 procent sucrose, 12,5 procent maisolie, 12,5 procent gehydrogeneerd vet, 1,0 procent kabeljauwleverolie, 4,0 procent zoutmengsel en 0,3 procent choline. Per kg werd 70,2 mg van een vitaminemengsel zonder riboflavine toegevoegd. Het voeder werd aangevuld met de volgende hoeveelheden mg B2 per kg voeder: 0 (n=2), 1 (n=2), 2 (n=5) en 2,5 mg (n=2).
Met toenemende dosering van B2 nam de overlevingsduur toe, van ruwweg 2 tot 10 maanden, maar er was aanzienlijke individuele variatie. Bij katten met B2-deficiëntie werd leververvetting en cataract vastgesteld, maar er was geen overtuigende dosis-respons-relatie. Aanvullend op hun experimentele resultaten meldden de auteurs dat katten in hun laboratorium regelmatig gedurende periodes tot twee jaar op het proefvoeder met 4 mg B2/kg werden gehouden.
Structuur en functie
De chemische structuur van riboflavine kan worden voorgesteld als alloxazine, dat met een stikstofatoom van de middelste ring (pyrazine) is gekoppeld aan ribitol, de geoxideerde vorm van ribose. Alloxazine wordt gevormd door drie gefuseerde ringstructuren: benzeen met twee methylgroepen, pyrazine, en pyrimidine met twee ketogroepen.
Riboflavine is bouwsteen van de co-enzymen flavine mononucleotide (FMN) en flavine adenine dinucleotide (FAD), die op hun beurt deel zijn van enzymen die oxidatie-reductiereacties katalyseren. Het ringsysteem van riboflavine kan elektronen accepteren en weer afstaan. FMN en FAD zijn onder meer onmisbaar voor de citroenzuurcyclus en ATP-vorming. De symptomen van B2-deficiëntie bij de hond waren mogelijk het gevolg van onvoldoende beschikbaarheid van ATP.
Biosynthese, absorptie en excretie
Riboflavinesynthese gebeurt alleen in planten en veel bacteriesoorten. Bacteriën in de dikke darm van honden en katten synthetiseren B2, maar het kan aldaar wellicht niet worden opgenomen. Het is noemenswaardig dat op de vezelvrije, hoog-verteerbare experimentele voeders de bacteriegroei, en dus ook de B2-synthese, minimaal was. Herkauwers absorberen B2 dat door hun pensbacteriën is gemaakt. Het vitamine gaat naar weefsels en komt ook in de melk.
De voeding bevat drie riboflavinevormen: vrij B2, FMN en FAD. Na orale opname wordt gebonden B2 eerst vrijgemaakt door enzymen aan de darmwand. Vrij B2 wordt binnengehaald door de darmcellen en weer afgegeven aan transporteiwitten in het bloed, die het vitamine bij de weefsels bezorgen. Overmatig opgenomen B2 wordt als zodanig, of als gemodificeerd flavine, in de urine uitgescheiden. Bij hond en kat is de urinaire excretie van riboflavine dosisafhankelijk.
Bij katten (en honden) is een opname-equivalent aan 100 mg B2/kg droogvoeder gedurende enkele weken waarschijnlijk niet toxisch.
Behoefte
In 2006 heeft de US National Research Council de aanbevolen hoeveelheid riboflavine voor volwassen honden en katten gesteld op 0,31 en 0,24 mg per MJ metaboliseerbare energie. Deze respectievelijke normen betreffen ook puppy’s en kittens. De aanbevelingen voor de hond en kat komen overeen met 4,7 en 4,1 mg per kg droogvoeder (15 en 17 MJ/kg).
De voedernormen hebben een zwakke basis. Voor de hond is aanbevolen hoeveelheid B2 afgeleid van een statusindicator: reageerbuisbepaling van een FAD-afhankelijk enzym in rode bloedcellen. Echter, binnen de voederproef was er geen verzadigingscurve voor B2-opname en enzymactiviteit in erythrocyten van de honden. De voedernorm voor de kat is conform bovengenoemde aanvullende kennisgeving van de onderzoekers.
Voorziening
Aan petfood wordt bacterieel geproduceerd B2 toegevoegd. Voor tien verschillende merken van volledige droogvoeders, met volwassen honden als doelgroep, bedraagt de toevoeging gemiddeld 12 mg/kg, met een bereik van 6 tot 20 mg/kg. Het gemiddelde komt overeen met 0,73 mg B2/MJ, oftewel ruim tweemaal de behoeftenorm. Voor tien kattenvoeders is het gemiddelde 18 mg/kg (1,10 mg/MJ) en het bereik 3 tot 49 mg/kg. Tijdens de extrusie van petfood en opslag gedurende 12 maanden ging respectievelijk ongeveer 12 en 22 procent van de B2 verloren.
Bij honden en katten is een opname-equivalent aan 100 mg B2/kg droogvoeder gedurende enkele weken waarschijnlijk niet toxisch. Voedingsgerelateerde B2-deficiëntie is niet gerapporteerd voor als huisdier gehouden honden en katten, hetgeen dus voor zowel industrieel-als zelfbereide voeding geldt.
- Anton Beynen is werkzaam bij Vobra Special Petfoods.








