De algemeen aanvaarde thiaminebehoefte van de kat is ongeveer tweemaal zo hoog als die van de hond. Eerder verscheen in dit magazine een artikel getiteld ‘Thiamine voor de hond’. Thiamine is de eerst beschreven vitamine. In 1927, in voormalig Nederlands-Indië, isoleerden Nederlandse onderzoekers thiamine uit rijstzemelen als zijnde een kristallijne en beriberi-beschermende stof.

De chemische structuur van thiamine werd in 1937 opgehelderd. Veel later werd bekend dat thiamine, in dubbel gefosforyleerde vorm, onderdeel is van het enzym pyruvaatdehydrogenase, een schakel in de productie van ATP-energie uit glucose. Vanwege die samenhang raakt een thiaminetekort in eerste instantie het zenuwweefsel, waarvoor glucose de primaire energiebron is.

Koolhydraten

Iso-energetische vervanging van voedingsvet door koolhydraten verhoogde bij ratten en honden de hoeveelheid thiamine ter voorkoming van deficiëntiesymptomen. Droge en natte kattenvoeders bevatten hoeveelheden koolhydraten die respectievelijk ongeveer 30 en 10 procent van de totale, metaboliseerbare voederenergie leveren. Een studie bij katten liet overtuigend zien dat toenemende voedergehalten van koolhydraten, ten koste van iso-energetische hoeveelheden vet, niet samengingen met een hogere thiaminebehoefte.

Deficiëntie

Thiaminedeficiëntie bij de kat is veelvuldig beschreven voor experimentele en praktische condities. In drie proeven werd een tekort geïnduceerd door verstrekking van een voeder bestaande uit opgezuiverde grondstoffen, mineralen en vitamines, maar zonder thiamine. Binnen een week na voederovergang hadden de katten een gebrek aan eetlust, gevolgd door zenuwstoornissen, nekventroflexie en de dood. Toevoeging van thiamine aan de testvoeders voorkwam de ziekteverschijnselen.

Er zijn twaalf gepubliceerde mededelingen van accidentele thiaminedeficiënties bij katten, die snel herstelden na toediening van thiamine. Extra bewijsgrond was een geanalyseerd, ondermaats thiaminegehalte van het betreffende commerciële voeder of de verstrekking van vlees met toegevoegd sulfiet of rauwe vis als voeder(bestanddeel).

Stofwisseling

Het is aannemelijk dat bij zoogdieren de absorptie van thiamine hoofdzakelijk plaatsvindt in het duodenum. Door tussenkomst van een thiamine-transport-eiwit passeert de vitamine de darmwand. De efficiëntie van thiamine-absorptie bij de kat is onbekend. Kwantificering van de absorptie zou zeer complex zijn. Afhankelijk van de methode zijn er verstorende processen, zoals thiaminesynthese en -afbraak door darmbacteriën, alsmede excretie van intact thiamine en diverse metabolieten met de gal.

Bij katten (n=4) is de opname en excretie van thiamine met voeder en urine bepaald. Gedurende 7 dagen waren de respectievelijke, gemiddelde hoeveelheden 0,11 en 0,01 mg thiamine per dag. De urinaire uitscheiding van ongewijzigd thiamine was dus getalsmatig equivalent met ongeveer 10 procent van de inname.

In de urine van ratten zijn meer dan 20 metabolieten van thiamine gevonden. De studies werden uitgevoerd met geïnjecteerd, radioactief gemerkt thiamine.

Thiaminebehoefte

In 2006 heeft de US National Research Council de aanbevolen hoeveelheid thiamine voor zowel volwassen katten als kittens gesteld op 0.33 mg per MJ metaboliseerbare energie. De standaard komt overeen met 5,6 mg per kg droogvoeder (17 MJ/kg) en 1,3 mg per kg natvoeder (4 MJ/kg). De aanbeveling is gebaseerd op een persoonlijke mededeling dat een thiaminegehalte van 5 mg/kg semisynthetisch voeder volstaat voor groei, dracht en lactatie bij katten.

De Council benadrukt dat thiaminase, sulfiet en hoge temperatuur de chemische structuur van thiamine wijzigen en derhalve het vitamine inactiveren. Met betrekking tot droog en nat kattenvoeder treedt thiamineverlies op tijdens verschillende stadia: menging van grondstoffen, voederproductie en opslag tot aan consumptie. Inzake geëxtrudeerd voeder stelt de Council dat het verlies van toegevoegd thiamine-mononitraat of -hydrochloride tijdens productie 5 tot 70 procent bedraagt en dat het opslagverlies 4 procent per maand kan zijn. Die verliezen zijn voor blikvoeder begroot op 52 en 0 procent.

Kwetsbaarheid

Thiamine bestaat uit twee ringstructuren, pyrimidine (C4H4N2) en thiazol (C3H3NS), met elkaar verbonden door een methyleenbrug (–CH2–). Het stikstofatoom van de thiazolring is positief geladen. In de wettelijk toegestane additieven, thiamine-mononitraat en -hydrochloride, heeft het stikstofkation respectievelijk nitraat en chloride als anion. De methyleenbrug en aanhangend, geladen stikstofatoom zijn reactief. Thiaminedeficiëntie bij katten is vastgesteld na opname van rauwe vis, vlees met sulfiet (SO3-) en geautoclaveerd voeder.

Sommige vissoorten bevatten het enzym thiaminase-I dat vervanging van de thiazolring door aromatische verbindingen katalyseert. Sulfiet bindt aan de methyleenbrug van thiamine waardoor de thiazolring wordt ontkoppeld. Vochtige verhitting van thiamine leidt onder meer tot hydroxylering van de methyleenbrug en afsplitsing van de thiazolring.

Voorziening

De maximale thiamineverliezen, zoals aangegeven door de Council, kunnen als volgt worden geïllustreerd. Een mengsel bestaande uit (op basis van droge stof) 50 procent gemalen rijst met laag zemelengehalte, 30 procent pluimveemeel en 20 procent thiamine-vrije bestanddelen bevat 0.27 mg thiamine/kg droge stof. Wanneer het mengsel als voeder, oftewel na extrusie, drogen en 18 maanden opslag, 5,6 mg/kg dient te bevatten, dan moet er 66 mg thiamine/kg droge stof aan worden toegevoegd.

De algemeen aanvaarde thiaminebehoefte van de kat is ongeveer tweemaal zo hoog als die van de hond.

Het bereik van de hoeveelheid thiamine die aan geëxtrudeerde kattenvoeders wordt toegevoegd is zeer breed. Op basis van brochures wordt/werd aan kittenvoeders van veertien merken 2,5 tot 120 mg thiamine per kg toegevoegd. Die hoeveelheden komen overeen met 0,14 tot 69,7 mg/MJ. Voor willekeurige adultvoeders van dezelfde veertien merken zijn/waren de toegevoegde hoeveelheden 1,9 tot 72 mg/kg (0,12 tot 43,7 mg/MJ).

Voederanalyses

Thiamine is geanalyseerd in geëxtrudeerde (n=12), ingeblikte (n=90) en zelf samengestelde voeders voor volwassen katten. De laatste groep omvatte voeders voor gezonde, volwassen katten (n=120) en voor katten met nierfalen (n=28). De geanalyseerde thiaminegehalten zijn uitgedrukt op energiebasis en vergeleken met de voedernorm (0,33 mg/ MJ). Voor de vier productgroepen, in genoemde volgorde, was het thiaminegehalte bij 1, 14, 21 en 3 van de geteste voeders, lager dan de norm.

Slotwoord

De thiaminevoorziening van de kat, middels volledige, industrieel-geproduceerde voeders, vereist een afweging aangaande de hoeveelheid thiamine die wordt toegevoegd aan het uitgangsmengsel. Een mogelijke benadering is suppletie met een veelvoud van de norm ter compensatie van de geschatte verliezen tijdens productie en opslag. Vitaminetoxiciteit bij de kat is niet aannemelijk tot 100-voudige overschrijding van de thiaminenorm tijdens consumptie van voeder.

  • Beynen is werkzaam bij Vobra Special Petfoods.
Deel dit artikel

Anton Beynen*