Methionine is in 1923 door Mueller ontdekt in het melkeiwit caseïne. De chemische structuur was nog onduidelijk, maar de voorgestelde molecuulformule (C5H11NO2S) was correct. Het aminozuur heeft een eindstandig koolstofatoom met een amino (-NH2) en carboxylgroep (-COOH), die binnen eiwitten de peptidebinding mogelijk maken. Het andere eindstandige koolstofatoom heeft een zwavelatoom met methylgroep (-S-CH3).
Binnen de stofwisseling kan methionine uiteenlopende omzettingspaden volgen. De L-isomeer wordt niet alleen ingebouwd in eiwitten. Het is ook voorloper van cysteïne, cystine en taurine. Bovendien kan methionine resulteren in glucose en aldus bijdragen aan de controle van bloedglucose tijdens dreigend tekort. Methionine kan tevens worden afgebroken tot acetyl-CoA dat uiteindelijk ATP levert of fungeert als substraat voor de vetzuur- en cholesterolsynthese.
Cysteïne, cystine en taurine
De eiwitbouwstenen methionine, cysteïne en cystine zijn zwavelhoudende aminozuren. Ze zijn essentieel voor een normale stofwisseling, maar alleen methionine is een essentieel nutriënt. Zowel vrij (C3H7NO2S) als eiwitgebonden cysteïne heeft een sulfhydrylgroep (-SH). Die groep is oxidatiegevoelig, hetgeen onder meer leidt tot sulfenaat (-SO-). Cysteïne in lichaam en voeding is labiel. Ook zijn voedereiwitten arm aan cysteïne. Bij een cysteïnetekort in lichaamscellen wordt methionine aangewend voor de synthese ervan.
Lichaams- en voedingscystine vertegenwoordigt cysteïne. Cystine wordt gevormd door koppeling van twee moleculen cysteïne middels een dubbele zwavelbrug (-S-S-). Een ruim aanbod van cystine met de voeding spaart methionine als voorloper van cysteïne en cystine. Bij cysteïnetekort in lichaamscellen kan cystine enzymatisch worden gesplitst. Vanzelfsprekend leidt een langdurig, ondermaats aanbod van voedercystine onvermijdelijk tot extra verbruik van methionine, en dus tot extra behoefte eraan.
De hond verbruikt extra methionine bij een tekort aan het aminosulfonzuur taurine, dat alleen voorkomt in dierlijke voedermiddelen. Ter compensatie zet de hond methionine om in taurine. De kat heeft dat vermogen niet en is afhankelijk van taurinevoorziening met de voeding. Een combinatie van geringe taurine-inname en -synthese leidt bij de hond tot verstoring van de hartfunctie. Onvoldoende taurine in de voeding van de kat veroorzaakt retinadegeneratie.
Methyldonor
Methionine wordt gezien als belangrijkste methyldonor in het metabolisme. Bij omzetting naar cysteïne wordt het tussenproduct homocysteïne gevormd, waarbij de methylgroep van methionine naar een methylacceptor gaat. Methylering van DNA is onderdeel is van genregulatie, hetgeen wordt verstoord door een tekort aan methylgroepen. Behalve methionine zijn choline, betaïne en lecithine ook methyldonoren, die bij ruime hoeveelheden in de voeding – evenals cystine – methioninesparend zijn.
Deficiëntie
Bij jonge, groeiende honden en katten is tijdens voederproeven vastgesteld dat een methioninetekort behalve groeivertraging ook ontstekingen veroorzaakte van voetzolen en huid rondom de mond. De aandoeningen werden verergerd door een gelijktijdige overmaat aan cystine in het experimentele voeder. Bij de hond veroorzaakt een methioninedeficiëntie de vorming van galstenen, die bestaan uit calcium en bilirubine, een afbraakproduct van hemoglobine in rode bloedcellen.
Groeiproeven bij puppy’s
In 1979 werd aangetoond dat methionine essentieel is voor de groei van puppy’s, met als aanvullende bewering dat cystine niet essentieel is. Drie publicaties, die verschenen in 1981, 1982 en 1985, beschrijven 13 groeiproeven met puppy’s. De semisynthetische proefvoeders, met aminozuurmengsels als eiwitvervangers, verschilden inzake methionine- en cystinegehalten. Uitleg van de resultaten wijst op maximale puppygroei op een droogvoeder met ± 0,3 procent L-methionine plus 0,3 procent L-cystine.
Groeiproeven bij kittens
Methionine is essentieel voor de groei van kittens. Evenals bij puppy’s, is bij kittens de groei maximaal bij aanbod van een droogvoeder met ± 0,3 procent methionine plus 0,3 procent cystine. Ter illustratie, op een cystinevrij droogvoeder kwam de methioninebehoefte overeen met een niveau van 0,75 procent. Op een droogvoeder met 0,6 procent cystine was de groei maximaal bij een methioninegehalte van 0,39 procent. De behoefte aan zwavelhoudende aminozuren wordt dus voor ongeveer de helft gedekt door cystine.
Onvoldoende taurine in de voeding van de kat veroorzaakt retinadegeneratie.
Voedernormen
Er zijn behoeftenormen gesteld voor methionine en methionine plus cystine. De norm voor alleen methionine geldt bij cystine-overmaat in de voeding. Methionine wordt dan niet gebruikt voor lichaamssynthese van cysteïne. De som van methionine en cystine staat voor zwavelhoudende aminozuren. Het verschil tussen de norm voor methionine plus cystine en die voor alleen methionine kan worden goedgemaakt door elke combinatie van hoeveelheden methionine en cystine.
In 2006 heeft de US National Research Council de aanbevolen hoeveelheden methionine en methionine plus cystine voor honden en katten gesteld. Bovengenoemde groeiproeven zijn in aanmerking genomen, maar zonder nadere toelichting. Voor puppy’s zijn de normen voor methionine en methionine plus cystine gesteld op 0,16 en 0,32 g per MJ metaboliseerbare energie. Opmerkelijk genoeg zijn de normen voor volwassen honden hoger: 0,20 en 0,39 g/MJ.
Voor volwassen katten zijn, volgens de Council, de normen voor methionine en methionine plus cystine 0,10 en 0,20 g/MJ. Voor kittens zijn ze 0,26 en 0,53 g/MJ. De aanbevelingen voor de volwassen kat komen overeen met 0,17 en 0,34 g per 100 g droogvoeder (1,7 MJ/100 g). Voor de volwassen hond zijn de aanbevelingen 0,30 g methionine en 0,59 g methionine plus cystine per 100 g droogvoeder (1,5 MJ/100 g).
Suppletie
De methioninebehoefte kan worden gerealiseerd door voedereiwitten, eventueel aangevuld met methionine als nutritioneel toevoegingsmiddel. Dierlijke versus plantaardige eiwitten zijn als regel rijker aan methionine. Als voederadditief voor honden en katten zijn binnen de EU twee methioninevormen toegestaan: chemisch gesynthetiseerd D,L-methionine en bacterieel geproduceerd L-methionine. Er zijn goede aanwijzingen dat hond en kat de D-isomeer, die voor de eiwitsynthese onbenutbaar is, efficiënt omzetten in de L-isomeer.
Toxiciteit
Bij kittens werd de groei dosisafhankelijk geremd door verhoging van het L-methioninegehalte in een droogvoeder van 0,42 procent naar 0,63, 0,73 en 0,83 procent. Een hoog voedergehalte van methionine verhoogde de urinaire excretie van cystine bij honden met erfelijke aanleg voor de vorming van cystineblaasstenen. Overmatige doseringen van methionine ter verzuring van de urine veroorzaakten bij katten anemie en bij honden ataxie.
Slotwoord
De behoefte aan het essentiële, zwavelhoudende aminozuur methionine, wordt mede bepaald door het voedergehalte van cystine. Bij cystinetekort wordt methionine aangewend als substraat voor de synthese ervan. Bij ratten nam de levensduur aanzienlijk toe door verlaging van het L-methionine-gehalte in het voeder. Een heroverweging van de methioninenormen voor volwassen honden is wenselijk.
* Anton Beynen is werkzaam bij Vobra Special Petfoods.








