Qua verteerbaarheid deden varkens het in veel gevallen net zo goed op een voer met pluimveePAP’s als op een voer met sojaschroot als eiwitbron.

Meer dan 40 procent van de diervoeders bestaat uit co-producten uit de levensmiddelenproductie, vertelt Gert van Duinkerken van Wageningen Livestock Research in een webinar van het publiek private samenwerkingsproject Circulaire Bio-economie. “In dit samenwerkingsproject richten we ons op de vraag of het gebruik van reststromen en co-producten nog verder kan worden uitgebreid en of we de benutting en voederwaarde van deze ingrediënten kunnen verbeteren.”

Reststromen en co-producten

Primaire grondstoffen, zoals granen en peulvruchten, worden bij voorkeur ingezet voor humane voeding. Bij de teelt en verwerking van deze grondstoffen ontstaan nevenstromen, zoals raapzaadschroot, bierbostel en tarwezemelen, die een goede bestemming vinden in diervoeding. Onder die categorie vallen ook verwerkte dierlijke eiwitten (PAP’s) die worden geproduceerd uit slachtbijproducten. Een derde categorie wordt gevormd door voormalige voedingsmiddelen, bijvoorbeeld broodmeel en koekjesmix. Een groot deel van het herkauwerrantsoen bestaat uit ruwvoeders die niet geschikt zijn voor humane consumptie.

Dierlijke bijproducten

Martin Alm van de European Fat Processing and Rendering Association (EFPRA) laat zien dat een dier bij de slacht ruim 50 procent (herkauwers) tot bijna 70 procent (slachtkuikens) vlees oplevert. De resterende bijproducten worden gebruikt om food- of non-food-producten van te maken. Sinds kort mogen verwerkte dierlijke eiwitten afkomstig van regulier geslachte varkens en kippen weer worden gebruikt in diervoeders. “Dat is goed voor de duurzaamheid”, laat Alm zien. “Per kilogram eiwit hebben PAP’s een veel lagere carbon footprint dan sojaschroot, met name vanwege het landgebruik en het beslag dat sojateelt legt op ecosystemen.”

Wel tekent Alm aan dat Europa voor de eiwitvoorziening voorlopig afhankelijk blijft van de import van soja, al zal die afhankelijkheid afnemen naarmate er meer eiwitgrondstoffen beschikbaar komen in de Europese Unie. “Als alle soorten PAP’s zouden zijn toegelaten als eiwitbron in diervoeders, dan kan dit voor 25 procent bijdragen aan de eiwitzelfvoorzienendheid in de EU”, verwacht Alm. Op dit moment zijn de lidstaten daar nog terughoudend in, zeker als het gaat om PAP’s afkomstig van herkauwers.

Voederwaarde in kaart

“Toen het gebruik van verwerkte dierlijke eiwitten in voeders voor varkens en pluimvee weer werd toegelaten, was het tijd om de voederwaarde van deze producten in kaart te brengen”, vertelt Roger Davin van Schothorst Feed Research. Daarom is de verteerbaarheid van varkens-PAP’s voor pluimvee en van pluimvee-PAP’s voor varkens bij SFR onderzocht. In de meeste gevallen deden varkens het net zo goed op een voer met pluimvee-PAP’s als op een voer met sojaschroot als eiwitbron. Uit de studie kwam naar voren dat de verteerbaarheid van pluimveemeel bij varkens goed overeenkomt met de ‘oude’ waarde in de tabellen, al was er wel sprake van variatie tussen partijen.

De pre-caecale fosforvertering van varkens-PAP varieerde bij vleeskuikens tussen 80 en 94 procent, waarbij de procescondities en de deeltjesgrootte geen effect hadden. De komende periode zullen de voederwaarde en de verteerbaarheid van verwerkte dierlijke eiwitten nog vaker worden onderzocht, zodat nutritionisten aan de slag kunnen met actuele kengetallen voor deze grondstoffen.

“Het is wel noodzakelijk om in de veevoertabellen onderscheid te maken tussen PAP’s per diersoort, omdat gemengde diermelen − afkomstig van verschillende diersoorten − niet zijn toegelaten”, waarschuwt Davin.

Acceptatie PAP’s

Uit een consumentenonderzoek in verschillende landen blijkt dat de acceptatie van verwerkte dierlijke eiwitten in diervoeders (nog) niet overal gegarandeerd is. Gemma Tacken van Wageningen UR vertelt dat de meeste consumenten sowieso weinig kennis hebben over de samenstelling van diervoeders. “Wel verwachten ze dat de grondstoffen natuurlijk, gezond en van plantaardige herkomst zijn en dat de samenstelling van het diervoer wordt vermeld op vlees-, zuivel- en eierenverpakkingen.”

Met name in Spanje was de acceptatie van PAP’s laag. Op de meerkeuzevraag wat er niet in diervoer zou moeten zitten, antwoordde een derde van de respondenten daar ‘dierlijke eiwitten’. Ter vergelijking: in het Verenigd Koninkrijk was dit ongeveer een kwart. In alle landen werd ‘gmo’ het meeste genoemd als niet-wenselijke component van diervoeders. Vrouwen waren terughoudender in de acceptatie van PAP’s dan mannen. Tacken adviseert om goede voorlichting te geven over het gebruik van verwerkte dierlijke eiwitten in diervoeders.

Andere reststromen

Martin de Groot van Bonda ging in op de perspectieven voor vochtrijke nevenstromen als diervoederingrediënt. Deze worden al veel toegepast, maar het gebruik kan nog worden uitgebreid en geoptimaliseerd, vertelt hij. “Veel natte bijproducten bevatten te veel mineralen en die kunnen we verwijderen, zodat het product breder toepasbaar wordt. De gewonnen mineralen kunnen dan voor andere doeleinden worden ingezet.”

Voor de demineralisatie van natte nevenstromen zijn verschillende technieken beschikbaar, zoals een combinatie van filtreren en centrifugeren. Hiermee kan ongeveer een derde van het fosfaat uit DGS (bijproduct uit bio-ethanolproductie) worden verwijderd, geeft De Groot als voorbeeld. Er zijn dus technische mogelijkheden, al zijn de kosten nog wel (te) hoog.

Vochtrijke producten worden nu nog vooral ingezet in brijvoeding, maar ook verwerking in droge, gepelleteerde mengvoeders voor varkens is mogelijk. “Het is wel aan te raden om een expander vóór de pers in te zetten, zodat de pelletkwaliteit en -houdbaarheid op peil blijven. Biggen presteren goed op een dergelijk voer en we zagen geen gezondheidsproblemen in ons onderzoek.”

Figuur 1. Windziften scheidt gemalen veldbonen in een fijne, eiwitrijke fractie en een grove, eiwitarme fractie.

Alternatieve eiwitbronnen

In het werkpakket FEED van de PPS werden vlinderbloemigen en gras- en bladfracties als eiwitbron voor eenmagigen onder de loep genomen, vertelt Ellen van Eerden van Schothorst Feed Research. “Bij erwten, bonen en lupinen loont het de moeite om het eiwitgehalte te verhogen door fractionering toe te passen. Windziften (air classification) zorgt voor een scheiding in zware, zetmeelrijke deeltjes en lichte, eiwitrijke deeltjes (zie figuur 1).

‘Als alle soorten PAP’s worden toegelaten als eiwitbron in diervoeders, dan kan dit voor 25 procent bijdragen aan de eiwitzelfvoorzienendheid in de EU’

De eiwitrijke fractie is beter vergelijkbaar met sojaschroot”, laat zij zien. Eiwitconcentraten uit vlinderbloemigen zijn – net als insecteneiwitten – interessant uit oogpunt van voederwaarde, maar kunnen qua prijs nog niet concurreren met sojaschroot, constateert Van Eerden. Ook waarschuwt zij voor mogelijke ophoping van antinutritionele factoren in de eiwitrijke concentraten.

Eiwitisolaat uit gras en eiwitpasta uit alfalfa en rode klaver bieden ook perspectief als eiwitbron in diervoeders. Voor daadwerkelijke toepassing moet de be- en verwerking nog wel worden geoptimaliseerd om de voederwaarde te verhogen.

Deel dit artikel

Carolien Makkink