De tijden waarin operators het vak van molenaar of perser leerden door jarenlang mee te lopen zijn voorbij. Tegenwoordig worstelen voerfabrieken met personeelstekorten, verloop én het opleiden van nieuwe collega’s. Het werk leren op de werkvloer wordt daardoor steeds lastiger. Feed Design Lab ziet dan ook steeds meer vraag naar praktijkgerichte trainingen en benadrukt de noodzaak daarvan. “Operators moeten niet alleen knopjes indrukken, maar begrijpen wat er in de machine gebeurt”, meent Eric Vissers van Feed Design Lab.

Minder ervaring en personeel op de werkvloer zorgt voor een toenemende vraag naar trainingen bij het Feed Design Lab.

Waardoor is het lastiger dan vroeger om mensen het vak op de werkvloer te leren?

“Als ik terugga naar de jaren 80, dan was er veel betrokkenheid en onderlinge kennisuitwisseling. Tussen bijvoorbeeld de bedieningsman, de vele monteurs, de technische dienst en de mensen van de kwaliteitsdienst. Werknemers in de voerfabriek waren trots op hun functie en personeelstekort was geen thema. Jongeren solliciteerden massaal bij bijvoorbeeld CHV, omdat het bedrijf een goede naam had. Sowieso liep er meer personeel rond. Bij CHV Veghel werden schepen gelost op vier locaties.

Een operator zat in de cabine van de woelzuiger, terwijl twee operators met schep en bezem het laatste restje grondstof naar de zuigmond veegden. In de fabriek werkten nog eens drie tot vijf operators in de losserij. Deze losserijmedewerkers leerden het vak vooral door te leren op de werkvloer. Wie gemotiveerd was mocht na verloop van tijd naar binnen, om met een molenaar messen van zeven en hamermolens te beoordelen of te vervangen.

Bij voldoende vertrouwen promoveerde je tot molenaar. Later kon je – met voldoende ervaring, betrokkenheid en competentie – doorstromen naar de perserij en het uiteindelijk schoppen tot bedieningsman, dé spil van de voerfabriek.

‘Anno 2025 zijn de omstandigheden in voerfabrieken drastisch veranderd’

Anno 2025 zijn de omstandigheden in voerfabrieken drastisch veranderd. Er is krapte op de arbeidsmarkt en bedrijven zijn continu op zoek naar personeel. De interesse in het vak van mengvoeroperator is laag. Zowel jonge als oudere nieuwe medewerkers moeten worden ingewerkt. Operators wordt gevraagd om over te werken, op hun tenen te lopen én om nieuwe collega’s in te werken. Bovendien is er veel ervaring op de werkvloer verloren gegaan. De vraag is: mogen we van relatief onervaren operators met 2 tot 6 jaar ervaring verwachten dat zij ook trainer zijn? Wij vinden van niet. Toch zijn er nog steeds bedrijven die geloven in het traditionele learning on the job.”

Hoe speelt Feed Design Lab op deze situatie in?

“Wij zien door de situatie een toenemende vraag naar in-company trainingen. Deze bieden we dan ook steeds vaker aan. Zo’n training bestaat uit vier lesdagen. Tijdens deze dagen leren deelnemers het hele proces kennen: van grondstof tot eindproduct. Elke dag bestaat uit een combinatie van theorie en praktijk. In elk deel komt vooral de trainer aan het woord, daarna zijn het de cursisten die vertellen en reflecteren op het werk in de fabriek.

Deelnemers ervaren de dagen als leerzaam en prettig, mede doordat de training is toegespitst op hun eigen proces. Het doel van Feed Design Lab is dat operators na afloop hun vak leuker vinden en zich meer vakman voelen — zoals een tegelzetter of metselaar. In sommige bedrijven krijgen operators na de training de kans om mee te doen aan een verbetertraject. Wij stimuleren dit nadrukkelijk. Op die manier ontstaat er meer betrokkenheid en raakt de vrijblijvendheid er vanaf. Mensen voelen zich meer verbonden met hun werk en werkgever. Het gaat om boeien én binden.”

Is het traditionele ‘learning on the job’ definitief verleden tijd?

“Wat ons betreft wel. Het is niet meer van deze tijd. We moeten af van het beeld dat operators mensen zijn die op knopjes drukken. Het zijn vakmensen die moeten begrijpen wat er in diverse machines gebeurt. De moderne operator werkt in een grotendeels automatisch proces. Fysiek werk — zoals matrijzen wisselen, rollen afstellen of monsters nemen — beslaat hooguit twee uur van de dienst.

De overige zes uur draait het om monitoring en interpretatie. Daarin is het belangrijk dat een operator weet waarmee hij bezig is, dat hij het proces begrijpt. Neem bijvoorbeeld de koeler. Tijdens een training vroeg een van onze trainers aan een operator of die onder zijn verantwoordelijkheid viel. ‘Jazeker’, was het antwoord. De operator keek elke keer dat hij erlangs liep naar de koeler. Maar toen ze samen gingen kijken, bleek het raampje van de koeler ernstig vervuild.

Pas na schoonmaak werd duidelijk dat de luchtstroming verstoord was, met gevolgen voor de koelprestatie. Het is nodig dat operators zich afvragen waarom ze dingen doen zoals die met elkaar zijn afgesproken. Wanneer je meer begrip hebt van het proces, groeit meteen ook je werkplezier. En dat zorgt weer voor minder personeelsverloop. Training is daarvoor nodig. Zonder training groeit geen enkele topsporter.”

‘Wanneer je meer begrip hebt van het proces, groeit meteen ook het werkplezier’

Wat vraagt dit van bedrijven en bedrijfsleiders?

“De meeste voerfabrieken zijn niet uitgerust met trainers die boven de materie staan. Natuurlijk zetten ervaren operators zich enorm in voor hun collega’s, en dat is bewonderenswaardig. Maar soms is externe hulp noodzakelijk. In de verdere toekomst zal AI een grotere rol spelen, maar de komende jaren blijven betrokken, gemotiveerde en leergierige operators onmisbaar. Hen moeten we serieus nemen én goed opleiden. Het is belangrijk dat bedrijven en bedrijfsleiders daarvoor zorgen.”

Deel dit artikel

Tessa Nederhoff