De proeffabriek is niet gebouwd om partijen voer te fabriceren om er praktijkproeven mee te doen in een proefstal. Het gaat juist om kleine batches.

Het is een opmerkelijk gebouw op het industrieterrein in Wanssum; de fabriekstoren met semi-transparante gevelbeplating oogt nog altijd futuristisch, zéker onder de felle zon. Verwacht geen aan- en afrijdende bulkwagens of een loskade. De fabriek is niet gebouwd om partijen voer te fabriceren om er praktijkproeven mee te doen in een proefstal met bijvoorbeeld tweeduizend vleesvarkens. Hiervoor zijn uiteraard vele tientallen tonnen product nodig en hoewel het Feed Design Lab (FDL) van buiten fors oogt, is de fabriek niet ingericht op dergelijke producties. De grondstoffen komen voornamelijk in zakgoed binnen. Opslagsilo’s voor gereed product en een bulklaadstraat ontbreken.

De kracht van FDL zit ‘m juist in de kleine batches. Dat was van meet af aan al zo en die trend naar nóg kleinere hoeveelheden en precies werken is alleen maar verder doorgezet. “De mengers hebben een inhoud van 125 kilo, we zijn echt gericht op kleinere partijen”, licht Stefan Kuijpers toe. Na een carrière in de mengvoerwereld, met name bij Vitelia, is hij sinds twee jaar directeur bij FDL.

“We merken, of beter gezegd mijn voorgangster merkte dat er steeds meer vraag kwam naar proeven met kleinere partijen. In 2019 is de fabriek daarom aangepast en is de lijncapaciteit per uur verder verlaagd. We doen sindsdien steeds meer technologische proeven.”

‘Er kwam steeds meer vraag naar proeven met kleinere partijen’

De groei in de laatste jaren zit hem vooral bij de producenten en leveranciers van ingrediënten en additieven. Zij willen bijvoorbeeld weten hoe ingrediënten en additieven zich gedragen in het proces, tegen welke temperaturen ze bestand zijn en wat de effecten zijn op de bestendigheid. De kracht van de fabriek is dan ook om bijvoorbeeld kleine partijen te persen op steeds verschillende temperaturen. Of om te kijken hoe additieven zich houden en verdelen in de vacuümcoater.

Is een bepaalde nieuwe grondstof te persen of te malen? Hierbij richt het centrum zich al lang niet meer sec het traditionele mengvoer, petfood is de laatste jaren een groeimarkt binnen de onderzoeken. Zeker de helft van de aanvragen is gerelateerd aan deze sector, maar ook visvoer komt voorbij.

Trainingen op locatie

Toch is FDL meer dan alleen de in het oog springende fabriek. Kuijpers: “We hebben drie pijlers, de proeffabriek, educatie en training en als derde de projecten en business events met partners.” Waar voorheen de proeffabriek in Wanssum vaak de uitvalsbasis was bij kennisoverdracht, is dat de laatste jaren verschoven naar trainingen die ook regelmatig op locatie plaatsvinden bij bedrijven die partner zijn van FDL.

“Als bijvoorbeeld een voerfabriek hun operators wil trainen, dan is het handiger om dat op de locatie te doen waar ze werken. Met hun eigen materiaal en eigen machines, zodat het de behoefte dekt die zij hebben. Onze specialist Eric Vissers leest zich dan in en geeft de training.”

Stefan Kuijpers is sinds 2024 directeur bij Feed Design Lab. Daarvoor was hij algemeen directeur bij Coöperatie Vitelia en bekleedde bestuursfuncties bij onder andere Nevedi en Schothorst.

Hieraan is best veel behoefte, enerzijds vanwege de overgang van analoge bediening vroeger naar geautomatiseerde systemen nu, anderzijds omdat er mede hierdoor meer verloop is onder operators. Waar de molenaars van weleer tientallen jaren in het vak zaten, is dat nu anders. “Een voerfabriek mag dan computergestuurd zijn, maar het blijft voor nieuwe operators wél belangrijk om te weten wat er in de fabriek en in de verschillende machines precies gebeurt, omdat je niet direct ziet wat er fysiek wijzigt als je achter het scherm instellingen verandert. Voordat je écht ingewerkt bent als operator, ben je twee tot drie jaar verder. Dit maakt opleiding meer noodzakelijk.”

De transparante gevelbeplating geeft het Feed Design Lab, ook twaalf jaar na de bouw, nog altijd een futuristische uitstraling.

De procestechnoloog van FDL is ook beschikbaar om bedrijven van advies te voorzien als ze tegen een productieprobleem aanlopen. Dankzij de inbreng van specialisten via de partnerbedrijven kunnen ook nieuwe medewerkers van machinebouwers, nutritionisten en andere sectorgenoten een opleiding krijgen. Ook in het Engels indien gewenst.

Verbreding richting petfood

Die verschillende divisies liggen ook aan de basis van het Feed Design Lab. Twee machinebouwers, twee mengvoerfabrikanten, een additievenleverancier en een afgevaardigde van een consortium van drie additievenleveranciers vormen het bestuur van FDL en treden ook op als een Raad van Advies.

Ongeveer honderd bedrijven zijn aangesloten als communitypartner en kunnen daarmee events, netwerkbijenkomsten, projecten en excursies volgen die voor derden niet toegankelijk zijn. Via hun partnerschap en de daarbij behorende bijdrage krijgen ze een korting op de fabriekshuur en cursussen.

Bedrijven die projecten of onderzoeken willen doen, kunnen ervoor kiezen om de resultaten voor zichzelf te houden of juist te delen. “Soms ontstaat er een idee dat verschillende partners samen willen laten onderzoeken, dan is Feed Design Lab een goed vehikel om zo’n project onder te brengen. Wij trekken dan de kar en de partners kunnen deelnemen en de kosten delen. We hebben een open kennisdeling, maar die beperkt zich wel tot de partners. Het is dan aan hen of ze zaken zelf willen publiceren of verder willen delen.”

Hamermolens, zeven, mengers, persen, extruders maar ook koelers, drogers, coaters en vermoezers: alle machines zijn aanwezig in de miniatuur voerfabriek om kleine batches onder exacte condities te produceren.

Kuijpers denkt, ondanks de breed verwachte consolidatie in de mengvoerwereld, dat Feed Design Lab goed gesteld is voor de toekomst, deels vanwege de verbreding richting petfood die al plaats heeft gevonden. “Het aantal partnerbedrijven zal misschien iets teruglopen, maar de behoefte aan kennis en onderzoek blijft, zowel in de feed als petfood.”

Circulaire grondstoffen

Een belangrijk thema voor de korte en middellange termijn is het gebruik van circulaire grondstoffen in de diervoederindustrie. “Dan bedoel ik echt stappen maken hierin, die nu beperkt of nog niet mogelijk zijn. Bijvoorbeeld in staat zijn om vochtige reststromen te verwerken in een droogvoerfabriek zoals we die nu kennen”, zegt Kuijpers.

Na een business-event rondom dit thema afgelopen voorjaar werkt FDL nu aan een spin-off-project om dat te gaan onderzoeken. “Een behoorlijk aantal partners vond dit interessant en daarop hebben we een plan gepresenteerd. We hopen nu met tien geïnteresseerde partners het project op te starten.”

Naast mengvoeders is petfood een belangrijke markt. Ook nichemarkten zoals visvoer, waarbinnen deze trommelzeef grondstoffen ultrafijn kan afzeven.

Stoppersregelingen

Het thema is actueel, vooral door het effect van de stoppersregelingen. Minder vloeibare reststromen kunnen nu rechtstreeks naar varkenshouders, deze markt krimpt. “Partijen zowel in de feed als ook in de petfood haken hierop aan, maar ook machinebouwers die natuurlijk willen onderzoeken welke eisen het stelt aan hun machines”, aldus de directeur van het Feed Design Lab.

Geen tonnen maar kilogrammen. De proeffabriek kent batchgroottes van maximaal 125 kilo, al snel een factor veertig kleiner dan een gemiddelde voerfabriek.

Onderzoeks- en kenniscentrum voor de voersector sinds 2014

Feed Design Lab (FDL) in Wanssum (L.) is een praktijkgericht onderzoeks- en kenniscentrum voor innovatie en verduurzaming binnen de diervoedersector. Het centrum opende in 2014 zijn deuren en beschikt over een eigen proeffabriek waarin bedrijven nieuwe grondstoffen, recepturen en procestechnieken kunnen testen op praktijkschaal. De focus ligt op technologische ontwikkeling, procesoptimalisatie en het toepassen van nieuwe kennis in de dagelijkse productiepraktijk. FDL werkt samen met ruim honderd bedrijven uit de mengvoer-, petfood- en aanverwante sectoren.

De organisatie richt zich op drie pijlers: de proeffabriek, educatie en training, en gezamenlijke innovatieprojecten met partners. Naast onderzoek in de eigen faciliteit verzorgt FDL trainingen en kennisoverdracht op locatie bij bedrijven. Op het bedrijf werken tien mensen (6,6 FTE). Directeur van Feed Design Lab is Stefan Kuijpers.

Deel dit artikel

Matthijs Verhagen