Het is lastig om precies aan te geven wat tekortkomingen zijn in watervoorziening, kwaliteit van drinkwater en stallucht op varkensbedrijven. “We hebben daar geen onderzoeksgegevens van”, zegt Bas Engel, varkensdierenarts van de Gezondheidsdienst voor Dieren. “Het grootste probleem is dat het als een gegeven wordt gezien. Klimaatinstellingen zullen wel kloppen en de waterinstallatie zal het ook nog wel goed doen. Maar daar kun je niet klakkeloos van uit gaan. Je hebt kennis nodig en dat vraagt monitoring, dus ‘meten is weten’.
Meten van het klimaat is belangrijk, maar vooral logisch nadenken en goed kijken en ruiken kunnen het verschil maken.
Minder vlotterbakken
Zowel de waterkwaliteit als -kwantiteit zijn essentieel voor varkens om te overleven en te groeien. “In het algemeen wordt drie keer meer gedronken dan gegeten. Zorg dus voor voldoende wateraanbod”, zegt Engel. “Drinknippels moeten voldoende waterdruk hebben om gedurende korte tijd voldoende water af te geven. Voor zeugen geldt bijvoorbeeld een minimumnorm van 2 liter per minuut.” Controleer regelmatig het watersysteem en laat het water onderzoeken. Daarvoor zijn er diverse laboratoria.
Joost Straathof, eigenaar van JSWater, zag de laatste jaren verbetering in de watervoorziening op varkensbedrijven. “Bronwaterinstallaties zijn steeds vaker verder doorontwikkeld en werken beter. En gelukkig zijn er steeds minder vlotterbakken, die een bron zijn voor snelle achteruitgang van de microbiologische waterkwaliteit.” Daarnaast werken varkenshouders steeds meer met aaneengesloten leidingsystemen, die ze volledig kunnen spoelen. En de drinkwatermedicatie is afgenomen, minder medicijnresten in drinkwater verbetert ook de waterkwaliteit.
Watermonster
Toch vindt ook Straathof dat varkenshouders vaak nog te makkelijk denken over het drinkwater. “Ze zien het als vanzelfsprekend, waardoor er te weinig controle op is. Bij gebruik van bijvoorbeeld bronwater moeten varkenshouders volgens IKB minstens een keer per jaar een watermonster laten onderzoeken”, zegt Straathof. “De normwaarden van sommige onderzochte parameters liggen vrij hoog, waardoor er ongemerkt vervuiling kan optreden. Dus controleer sowieso vaker.”
Regelmatige controle van de kwaliteit in het watersysteem is belangrijk. Beoordeel spoelwater in een witte emmer.
Dat geldt ook voor controle op nippelopbrengsten. “Een verkeerde afstelling of vervuiling van drinknippels met ijzer of mangaan verlaagt de nippelopbrengst. Dat leidt tot minder wateropname en dus ook voeropname en dat kost groei.” Zeugen die te weinig water opnemen, scheiden minder afvalstoffen uit. Dat verlaagt het geboortegewicht van biggen en kan leiden tot ontstekingen (Sins) bij biggen. Een te hoge nippelopbrengst leidt tot waterverspilling, voerverlies en een minder goede voederconversie.
“In kraamhokken kan een hoge druk en nippelopbrengst tot onrust leiden bij zeugen. En het schrikt jonge biggen af om goed te leren drinken. Met automatische waterregistratie kunnen varkenshouders in een vroeg stadium ingrijpen bij een diergezondheidsprobleem of een lekkage. Hierin is nog een grote verbeteringsslag te maken”, zegt Straathof.
Geconditioneerde lucht
“Goede ventilatie is van belang voor afvoer van uitademingslucht en aanvoer van verse lucht met voldoende zuurstof”, zegt Engel. “Zuurstof is essentieel voor het leven, net als water voor zoogdieren. Met ventilatie regel je doorgaans ook de temperatuur, luchtvochtigheid en concentratie ammoniak en andere gassen in de stal. Dat moet voldoen aan bepaalde normen en mag niet schadelijk zijn voor het dier. Zo moet de ammoniakconcentratie onder 20 ppm blijven.”
Volgens Frans Lemans, klimaatspecialist van Klima+, wordt het genetisch potentieel van prestaties van varkens onvoldoende benut. “Dat geeft aan dat de omstandigheden vaak verre van optimaal zijn. Varkens worden steeds gevoeliger, dus het klimaat in de stal moet 100 procent zijn”, zegt Lemans. “Wat stallucht betreft is de meeste winst te halen met de juiste luchttemperatuur. Zorg in de zomer voor koele lucht met mechanische koeling of grondbuizen.
En verwarm, zeker in de winter, inkomende lucht altijd voor door bijvoorbeeld warmte te halen uit luchtwassers, zowel voor biggen als zeugen en vleesvarkens.” Lemans ziet echter nog te vaak dat varkenshouders alleen kijken naar de investering in benodigde techniek en veel te weinig naar het rendement van de ideale luchttemperatuur.
Top 5 tekortkomingen ventilatie
1. Te koude of te warme lucht in de stal
• Zorg in de zomer voor mechanische koeling van inkomende lucht.
• Verwarm binnenkomende lucht altijd voor (nooit onder 12 tot 15 graden) en isoleer minimaal 8 cm. dik voor de warmte.
2. Te weinig ventileren in de winter (om warmteverlies te beperken) en tocht
• Ventileer altijd voldoende om ophoping van ammoniak en CO2 en een te hoge luchtvochtigheid te voorkomen.
• Voorkom dat koude lucht direct op dieren valt en zorg voor 100 procent dichte hokafscheidingen.
3. Te weinig onderdruk door windinvloeden en leklucht
• Zorg voor goed functionerende winddrukkappen.
• Zorg voor een dichte stal en voorkom leklucht via naden en gaten in muren, wandplaten, isolatie of nok.
4. Temperatuurvoelers die niet op de juiste plek hangen
• Hang een buitenvoeler altijd in de luchtinlaat.
• Hang voelers in de stal niet op plekken waar opstijgende warmte is van dieren of waar lucht binnenkomt.
5. Te veel vertrouwen op de techniek
• Zorg dat instellingen van ventilatiesystemen kloppen en stel ze zo nodig bij.
• Controleer regelmatig het stalklimaat met metingen, maar denk vooral ook logisch na en kijk en ruik goed. Bedenk dat computers en dataloggers hulpmiddelen zijn en geen doel op zich.
Top 5 tekortkomingen drinkwater
1. Te weinig controle op bronwaterkwaliteit
• Beoordeel elke maand geur, kleur en troebelheid van het water.
• Gebruik een transparant waterfilter na bronwaterzuivering om kleurafwijking door een slechte werking snel op te merken.
• Gebruik eigen test-sets om ijzer, hardheid en pH te meten.
2. Geen drinkwatersysteem dat onder hoge druk kan worden doorgespoeld
• Leg op elke afdeling een systeem aan die je volledig en onder hoge druk kunt spoelen. Beoordeel spoelwater in een witte emmer.
• Spoel vervuiling in leidingen na stilstand en na drinkwatertoevoegingen weg.
3. Een te hoge of te lage waterbeschikbaarheid
• Controleer regelmatig nippelopbrengsten en zorg dat ze voldoen aan normwaarden door correcte inregeling van drukregelaars.
• Voorkom vervuiling van drinknippels met ijzer of mangaan. Of met neerslag door drinkwatertoevoegingen.
• Zorg voor voldoende drinkpunten, bij lacterende en dragende zeugen is vaak te weinig drinkgelegenheid
4. Nog een te beperkt gebruik van waterregistratie
• Maak gebruik van waterregistratie via managementsystemen op de computer of via aparte apps.
• Controleer dagelijks de wateropname, zodat je snel kunt ingrijpen bij lekkage of diergezondheidsprobleem.
5. Te weinig controle bij drinkwatertoevoegingen
• Controleer de werking bij zuurdosering en of de gewenste pH-waarde wordt bereikt.
• Controleer de spoelwaterkwaliteit bij drinkwatertoevoegingen. Gebruik na afloop een toegelaten reinigingsmiddel.












