In een door Feed Navigator georganiseerd webinar over de toekomst van de landbouw bleek het vertrouwen van de sprekers in technologische innovaties groot. Thijs Geijer van ING roept op om voorbereid te zijn op verstorende factoren, zoals de Amerikaanse importtarieven en de effecten van klimaatverandering. Groeihormonen voor vleesvee en chloorbehandeling van kip is niet toegestaan in de Europese Unie en dat betekent dat de Verenigde Staten hun kippenen rundvlees niet mogen exporteren naar de Europese Unie.

Handelsbelemmeringen

De ‘ontbossingswet’ (EUDR) veroorzaakt ook onzekerheid, met name voor de handel in soja en palmolie. Handelsbelemmeringen over en weer hebben impact op de agrarische sector. Tegelijkertijd neemt wereldwijd de trend naar meer dierwelzijn, ecologische doelstellingen en milieubescherming toe. Soms heeft dat ongewenste bijwerkingen. Denk bijvoorbeeld aan het inzetten van voedselgewassen (mais, suikerriet) als grondstof voor biobrandstoffen.

Belangrijke drijfveren

Regelgeving is soms belemmerend, maar kan ook ambities en innovaties aanjagen. Naast regelgeving zijn risico’s, veerkracht en reputatie belangrijke drijfveren voor beslissingen op bedrijfsniveau.

‘We kunnen de toekomst voorspellen door de ontwikkelingen te monitoren met behulp van big data’

“Verdiep je in de ontwikkelingen, bereid je voor en kom met oplossingen”, adviseert Geijer.

Op het gebied van broeikasgasemissies en de koolstofvoetafdruk van grondstoffen en voedingsmiddelen zijn al belangrijke stappen gezet ten aanzien van gegevensverzameling en rekenmethodes. Bij overheden en de industrie zijn levenscyclusanalyses en carbon footprint (CFP) al breed geaccepteerd. Al ontbreekt nog vaak een beloningssysteem om verduurzaming in de keten aan te jagen. Natuurbescherming is een veel breder thema dan broeikasgasemissies. ‘Natuur’ omvat onder meer water, bodem, lucht en biodiversiteit, en hierdoor is het moeilijk om een transparant, betrouwbaar en kwantitatief systeem op te zetten.

Zelfrijdende landbouwmachines verlichten de arbeid voor de akkerbouwer. Daarnaast verminderen sensortechnologie en precisielandbouw het gebruik van kunstmest en pesticiden.

‘Vertical farming’ biedt kansen

In de teelt van groente en fruit is ‘vertical farming’ in opkomst. Dit systeem vraagt nauwelijks landbouwgrond en arbeid is efficiënt inzetbaar. Bovendien zijn de opbrengsten en productkwaliteit hoog dankzij de gecontroleerde teeltomgeving, zo vertelt Brendan Somerville van Oishii.

Ook Frank Yiannas van de Food and Drug Administration (FDA) is voorstander. “Innovaties in zogeheten controlled environmental agriculture (CEA) verbeteren de hygiëne, maken vergaande automatisering mogelijk en leiden tot een betere volksgezondheid. In de VS wordt een groot deel van de met voeding samenhangende gezondheidsproblemen veroorzaakt door levensmiddelen uit open teelt.” Yiannas ziet in gentechnologie mogelijkheden om de voedselveiligheid nog verder te verbeteren, al ligt dergelijke technologie gevoelig in de Europese Unie.

Ook in de akkerbouwteelt zijn er ontwikkelingen. Akkerbouwer William Mumford vertelt dat lichtere machines zorgen voor minder bodemverdichting en minder brandstofverbruik. Zelfrijdende landbouwmachines verlichten de arbeid voor de akkerbouwer, en sensortechnologie en precisielandbouw verminderen het gebruik van kunstmest en pesticiden.

Tools voor open teelten

Aan de Universiteit van Newcastle werken wetenschappers aan tools waarmee akkerbouwers en tuinders irrigatie, bemesting en gewasbescherming kunnen verfijnen. Sensortechnologie maakt het ook mogelijk om subklinische ziekten in gewassen te detecteren en gericht en in een vroeg stadium aan te pakken.

De tools worden allereerst ontwikkeld voor de open teelt van aardappelen en tarwe. Op een platform worden teeltdata samengebracht en gecombineerd met meteorologische gegevens en luchtanalyses. Satellieten en drones worden ingezet voor het verzamelen van data, zodat akkerbouwers hun bedrijfsvoering zo efficiënt en milieuvriendelijk mogelijk kunnen inrichten.

Omgaan met klimaatverandering

De agrarische kaarten worden opnieuw getekend, zeggen Nicholas Ohrtman en Andrew Pylypchuk van Earth Daily. Vanwege klimaatverandering staan traditionele teeltregio’s onder druk. Tegelijkertijd biedt dit kansen voor landen als Canada, Denemarken en Engeland. Wijnbouw is tegenwoordig goed mogelijk in noordelijke landen, die voorheen te koud en te nat waren. Anderzijds heeft de maisteelt in de Verenigde Staten te maken met verminderde opbrengsten door extreem weer. Klimaatadaptatie door de ontwikkeling van droogtetolerante cultivars, nieuwe landbouwpraktijken en genetische innovatie is nodig.

“We kunnen de toekomst voorspellen door de ontwikkelingen te monitoren met behulp van big data”, zeggen Ohrtman en Pylypchuk. Earth Daily biedt tools om de omgevingsstress tijdens de teelt tijdig te identificeren en de opbrengstrisico’s vast te stellen. Dat biedt mogelijkheden tot risicobeheersing, oogstvoorspellingen en optimalisatie van de planning in de bedrijfsvoering.

Politieke keuzes in Nederland

Floor Haalboom en Lidwien Smit, onderzoekers aan de Universiteit van Utrecht, zijn minder gecharmeerd van hightech-oplossingen. De Nederlandse overheid moet volgens de rechter meer doen om de stikstofemissie en -depositie in Natura 2000-gebieden vóór 2030 met 50 procent te verminderen. Met de Tweede Kamerverkiezingen op 29 oktober in het vooruitzicht, is het de vraag hoe we als land om willen gaan met de intensieve veehouderij en de verplichtingen die de rechter de Staat heeft opgelegd.

Haalboom en Smit zien de veehouderijcrisis niet sec als een milieuprobleem, maar als een politieke en culturele keuze. Naar aanleiding van de opening van het academische jaar in Utrecht werden Haalboom en Smit geïnterviewd over hun visie.

Vanwege klimaatverandering staan traditionele teeltregio’s onder druk. Tegelijkertijd biedt dit kansen voor landen als Canada, Denemarken en Engeland. Wijnbouw is tegenwoordig goed mogelijk in noordelijke landen.

‘Ramp voor de planeet’

Historicus Haalboom ziet de oorzaak van de problemen in de geschiedenis. “Al in de negentiende eeuw begonnen Nederlandse boeren met het importeren van voergrondstoffen. Na de Tweede Wereldoorlog kwam de mengvoederindustrie in een stroomversnelling.” Varkens en kippen werden steeds meer in stallen gehuisvest en voergrondstoffen kwamen voornamelijk uit het buitenland. Ook nam de afhankelijkheid van binnenlands beschikbaar landbouwareaal af en groeide het aantal landbouwhuisdieren snel. Zo is Nederland een grootexporteur geworden van vlees, melk en eieren. “Die ontwikkeling was goed voor de veehouderijsector in Nederland, maar is een ramp voor de planeet”, zegt Haalboom.

Smit vult aan dat de sojateelt in Zuid-Amerika ten behoeve van de voeding van ons vee leidt tot ecologische onbalans en bodemdegradatie in de exportlanden. “Het gaat dus zeker niet alleen om de milieuproblemen ten gevolge van de intensieve veehouderij die we in Nederland zien. Al zijn de stankoverlast, luchtvervuiling en gezondheidsrisico’s voor mens en dier niet te onderschatten.”

Culturele omslag

Voor de ontwikkeling van een duurzaam veehouderijsysteem is de samenleving als geheel aan zet, zegt Haalboom. Zij maakt zich zorgen over de grote invloed van de belangen van de agro-industrie op de politieke besluitvorming. “Dat is niet democratisch, omdat de consequenties voor de volksgezondheid en het milieu onvoldoende worden meegewogen.” Smit vult aan: “We mogen nog steeds vlees, zuivel en eieren eten, maar niet in de hoeveelheden die nu in het Westen gebruikelijk zijn.” Een meer plantaardig voedingspatroon is ook beter voor onze gezondheid.

“We hoeven niet terug naar de tijd van Ot en Sien, maar we moeten wel veranderen”, vindt Haalboom. Smit heeft daarbij veel vertrouwen in de jongere generatie, die bewustere keuzes maakt als het om voeding gaat. “De culturele omslag is al gaande.”

Deel dit artikel

Carolien Makkink