Onze voedselvoorziening is verantwoordelijk voor een groot deel van de broeikasgasemissie en het landgebruik wereldwijd. Hannah van Zanten ontwikkelde het zogeheten Circular Food Systems (CFoS) model om alle aspecten van het voedselsysteem gestructureerd in kaart te brengen. Dit model is behulpzaam bij het ontwerpen van een gezond en duurzaam voedselsysteem. In theorie is dit op wereldschaal haalbaar, maar alleen als we de eenzijdige focus op economie loslaten.

Verbinding tussen thema’s

Van Zanten ziet de oplossingen voor een gezond en duurzaam voedselsysteem in samenwerking en combinaties. “Door landbouw te combineren met ecosysteemdiensten en door nutriëntenkringlopen beter te sluiten, kunnen we de uitdagingen aan”, zegt zij. De sleutel ligt bij integratie van duurzaamheidsdoelen in een systeembenadering en bij een focus op de relatie tussen de mens en de natuur. Van Zanten noemt dat de nexus-benadering, waarbij verbindingen tussen thema’s centraal staan, in plaats van losstaande issues. In scenariostudies betekent dat het combineren van de vragen ‘wat zou er in de toekomst kunnen gebeuren?’ en ‘wat zou er moeten gebeuren?’.

Nynke Hofstra en Hannah van Zanten leiden gezamenlijk de leerstoelgroep Earth Systems and Global Change aan Wageningen Universiteit.

Wereldwijde blik, regionale accenten

Van Zanten pleit dus voor een wereldwijde blik op het voedselsysteem, maar wel met aandacht voor regionale aspecten. “Nederland is bijvoorbeeld niet zelfvoorzienend als het gaat om voedsel en heeft bovendien te maken met een stikstofcrisis. Dat vraagt andere oplossingen dan in regio’s waar de voedselzekerheid onder druk staat. Regiospecifieke oplossingen liggen voor Nederland in een integratie van maatregelen: sluiten van kringlopen, technologische oplossingen en innovatief bodem- en mestmanagement.”

Adequaat watermanagement

Voldoende en schoon water is nodig voor het behoud van ecosystemen, voor de teelt van gewassen, als drinkwater, voor industriële processen, voor economische ontwikkeling. Kortom: voor het welzijn van mens en planeet. Door klimaatverandering, overstromingen en langdurige periodes van droogte staat de watervoorziening onder druk. “We hebben steeds meer te maken met te veel, te weinig of te vies water”, zegt Nynke Hofstra. Dat brengt de waterzekerheid in verschillende delen van de wereld nu al in gevaar.

In India en Pakistan blijft de voedselproductie al achter door een watertekort. In andere delen van de wereld zien we overstromingen of juist bosbranden door langdurige droogte. “Adequaat watermanagement kan helpen om enerzijds klimaatverandering af te remmen en anderzijds om voorbereid te zijn op onvermijdelijke klimaatverandering”, zegt Hofstra. Klimaatadaptatie kan vorm krijgen door het aanleggen van waterbufferzones, door het verhogen van de grondwaterstand, door aanpassing van landbouwpraktijken of door te kiezen voor andere teelten en gewassen. Hofstra benadrukt – net als Van Zanten – het belang van een gecombineerde aanpak, op basis van scenariostudies en ontwikkelingsroutes.

Competitie in wetenschap

Aan het einde van haar rede hekelt Hofstra de competitie in de wetenschap: verschillende onderzoeksgroepen beconcurreren elkaar om financiering, maar ook om status, waardering en toonaangevende publicaties. “Dit ondermijnt de broodnodige samenwerking tussen vakgebieden en innovatieve oplossingsrichtingen”, waarschuwt zij. Daarom pleit zij voor een basisfinanciering van wetenschappelijk onderzoek: “Experts vanuit verschillende vakgebieden moeten de kans krijgen om met wederzijds respect samen te werken en tijd en ruimte krijgen om gezamenlijk na te denken over oplossingen voor de uitdagingen waar de wereld mee te maken heeft.”

Deel dit artikel

Carolien Makkink