Paul De Smet, CEO bij Bivit: “Jonge mensen zijn zeer digitaal gericht. Groot nadeel daarvan is dat elke vorm van creativiteit ontbreekt.”

Het plenaire deel van het Jongerencongres in Turnhout is al over de helft, wanneer spreker en ‘boomer’ Paul De Smet (CEO bij Bivit), onbedoeld de 128 jonge toehoorders op een onvervalste roast trakteert: “Jonge mensen zijn zeer digitaal gericht, voor het vergaren van kennis maken ze veel gebruik van internet en nu AI. Groot nadeel van dat laatste is dat elke vorm van creativiteit ontbreekt. Verder hebben de jongeren vrees voor de telefoon en persoonlijk contact. Iemand bellen zit er bij deze generatie niet meer in. Social media daarentegen wordt wel veel door hen gebruikt.”

Is het dan alleen maar kommer en kwel met de jonge generatie? Nee, stelt De Smet, die in zijn dagelijks werk als algemeen directeur geen generatiekloof ervaart: “Jongeren zorgen ervoor dat ik jong van geest blijf en als oudere generatie leer ik van hen.” Wat opvalt is dat Bivit bij het aannemen van nieuw personeel zich bewust richt op pas afgestudeerden. “Zij zijn nog kneedbaar. Vorming en opleiding zijn belangrijk”, aldus De Smet.

Leeftijdsstereotypen

Dat de ervaringen van De Smet niet te onderbouwen zijn met wetenschappelijk bewijs, blijkt uit het verhaal van professor Kim De Meulenaere (Universiteit Antwerpen), die het congres aftrapte. Zij vraagt de toehoorders om zijn of haar beste vriend of vriendin voor de geest te halen. “Is degene van hetzelfde geslacht? Heeft hij of zij dezelfde huidskleur? Ongeveer even oud? Een vergelijkbare sociale status?” Zij acht de kans groot dat iedereen op de meeste vragen bevestigend antwoordt.

“Dit wordt ook wel de similarity attraction theory genoemd. Deze theorie stelt dat mensen geneigd zijn om zich aangetrokken te voelen tot anderen die op hen lijken”, legt zij uit. Dit geldt ook op de werkvloer, maar daarin schuilt een gevaar. Er ontstaan daardoor gemakkelijk leeftijdsstereotypen. “Van de oudere generaties wordt vaak gezegd dat zij minder productief zijn, tegen verandering zijn, minder capabel om bij te leren, duurder zijn dan jongere collega’s, maar wel betrouwbaarder.

Over jongeren wordt vaak gezegd dat ze niet gemotiveerd zijn, vaak afwezig, de drive missen, geen beslissingen kunnen maken, defensief zijn bij feedback, maar wel goed zijn met technologie. Voor al deze stereotypen is echter weinig wetenschappelijk bewijs.” Sterker nog: “Verschillen binnen een generatie zijn vaak groter dan tussen generaties”, aldus De Meulenaere.

Stop met wij-zij-denken

Als generaties op de werkvloer blijven denken in stereotypen, is er geen aandacht voor individuele verschillen. Dit kan volgens De Meulenaere dramatische gevolgen hebben, wat uiteindelijk eindigt in (leeftijds)discriminatie. “Het is belangrijk om wij-zij-denken te voorkomen, want daardoor kunnen er diverse problemen ontstaan tussen de generaties: verstoorde interactie, moeilijke samenwerkingen, spanningen en conflicten. Dit kan uiteindelijk zelfs leiden tot verzuim of definitief vertrek van een medewerker.”

De Meulenaere pleit ervoor de voordelen van de verschillende generaties te benutten. “De generaties hebben elk hun eigen kennis, ervaring en competenties. Jongeren zijn technologisch up-to-date, terwijl oudere medewerkers gekristalliseerde kennis hebben: zij hebben een rijkere ervaring, diepere kennis, probleemoplossend denkvermogen en een groter netwerk. Als generaties kan je van elkaar leren. Je hebt alle generaties nodig.”

‘Je hebt alle generaties nodig’

Jongeren in de zaal gaven aan dat ze in de diervoedersector meer leeftijdspolarisatie dan -variatie ervaren.

Leeftijdsvariatie versus polarisatie

De Meulenaere geeft de jongeren in de zaal vier tips om ervoor te zorgen dat de generaties op de werkvloer elkaar versterken. De eerste tip luidt: ‘weet wie er in je team zit’. “Is er sprake van leeftijdsvariatie of is er een leeftijdskloof, waarbij er een kloof is tussen de jongere en oudere generatie op de werkvloer?” Volgens haar is er bij leeftijdsvariatie sprake van een tweesnijdend zwaard.

“Uit wetenschappelijk onderzoek is gebleken dat bij leeftijdspolarisatie de arbeidsproductiviteit tot 8 procent lager ligt, er minder kennisuitwisseling is, minder onderling contact en meer vrijwillig verloop onder medewerkers.” Is die kloof er niet, dan is er sprake van leeftijdsvariatie tussen de generaties. “Er is dan juist sprake van meer onderlinge kennisuitwisseling, meer onderling contact en een arbeidsproductiviteit die tot 6 procent hoger ligt.” Overigens leert een vraag richting de zaal dat jongeren in de de diervoedersector meer leeftijdspolarisatie dan -variatie ervaren.

Contact tussen generaties

De tweede tip die De Meulenaere meegeeft is: ‘vertrouw niet op leeftijdsvariatie’. Wanneer er sprake is van leeftijdsvariatie op de werkvloer, is dit geen garantie tot succes. “Je hebt de ingrediënten voor de soep als je medewerkers uit verschillende leeftijdsgroepen in dienst hebt, maar de soep is dan nog niet klaar.” Voor succesvol samenwerken is het volgens de professor nodig dat de verschillende generaties hun kennis uitwisselen.

“En dat moet actief worden gemanaged.” Een mentor- of coachingsprogramma is daarvoor erg efficiënt. Maar ook iedereen aan het woord laten komen bij een vergadering of elkaar om advies vragen draagt bij. Verder pleit De Meulenaere ervoor om over niet-werkgerelateerde zaken met collega’s van andere generaties in gesprek te gaan. “Informeel contact is de motor van elk werkcontact. Drink eens samen een kop koffie of ga samen lunchen. Stimuleer zoveel als mogelijk contact tussen generaties, dat is de meest efficiënte manier om stereotypen weg te werken.”

‘Informeel contact is de motor van elk werkcontact’

Bruggen bouwen

De derde tip die De Meulenaere haar gehoor geeft is om leeftijdspolarisatie aan te pakken, oftewel: bruggen te bouwen tussen generaties. “Het stimuleert empathie ten aanzien van de andere generatie, het werkt stressverlagend en verhoogt de baantevredenheid. Daarnaast stimuleert dit werknemers om elkaar te helpen.” Begrijp de context van de oudere collega, doceert ze. “In een gepolariseerd team is vooral de oudere werknemer de dupe: zij kunnen zich niet identificeren en ervaren weinig verbinding.” En dus is hier werk aan de winkel voor de jongere generatie: “Bouw bruggen.”

De laatste tip die de professor wil meegeven is om naast leeftijdsvariatie ook te zorgen voor leeftijdsinclusiviteit. Ze legt het verschil uit tussen deze begrippen. “Diversiteit houdt in dat er verschillende leeftijden op de werkvloer aanwezig zijn, inclusie houdt in dat iedereen zich volwaardig voelt. Inclusie is nodig, dan past werkt het.” Hoe je zelf kan zorgen voor leeftijdsinclusiviteit? “Vermijd stereotype denken, anders is er kans op discriminatie.

Zoek actief contact met andere generaties. Ga uit van verschillen in werkstijl, niet van een betere of slechtere stijl. En als laatste: erken en respecteer verschillen, maar bouw voort op wat jullie gemeen hebben. Die gemeenschappelijke overeenkomsten kom je te weten door met andere generaties in gesprek te gaan en te blijven.”

Professor Kim De Meulenaere: “Voor alle stereotypen rondom leeftijden is weinig wetenschappelijk bewijs.”

Generatieverschillen in de praktijk

Tijdens het jongerencongres hielden een aantal sprekers ‘pitches’. Ze lieten zien hoe hun bedrijf met generatieverschillen omgaat. “Jongeren zijn meer datagedreven, de oudere generatie is meer van het vertrouwde: ‘de klant moet gewoon goed voer krijgen.’ Echter, leeftijd is maar een getal dat vervaagt als mensen elkaar leren begrijpen. Diversiteit is belangrijk en een krachtig middel”, zegt Iris Himschoot (HR Business Partner bij Trouw Nutrition).

De onderneming werkt met Lumina Splash en Lumina Culture. Deze twee modellen stellen een persoonlijk profiel op van medewerkers, waaruit hun voorkeuren duidelijk worden. De data die uit het model rollen geven vervolgens informatie over het dagelijks handelen van een medewerker. “Hieruit blijkt heel duidelijk dat verschillen tussen personen niets met hun generatie te maken hoeft te hebben.”

Bij De Heus zijn er veel generaties werkzaam. “Elke generatie heeft zijn eigen kracht”, zegt Lars van de Bovenkamp , werkzaam als verkoopleider varkens bij De Heus. “Jongeren zijn vaak ambitieus, nieuwsgierig en soms ongeduldig, ouderen zijn meer ervaren, stabiel, maar soms behouden en minder digitaal vaardig”, zegt Van de Bovenkamp. Hij spreekt niet alleen van leeftijdsverschil, maar ook van levensfaseverschillen. “Een medewerker met kinderen heeft andere behoeften dan een medewerker zonder kinderen.”

Bij De Heus worden onder de noemer Young De Heus onder andere expertlunches gehouden, waarbij jongere medewerkers kunnen ‘bonden’ met oudere medewerkers. Toch ziet Van de Bovenkamp verschillen in opvatting tussen de verschillende generaties. “Wat mij opvalt is dat de licence to produce voor jongere ondernemers belangrijker is dan bij oudere boeren. Daarnaast zie ik dat jonge varkenshouders het belangrijk vinden dat ze soms ook een weekend vrij kunnen zijn. Een laatste aspect is dat het werk niet alleen maar functioneel moet zijn. Je moet het ook wel leuk vinden, de meeste aanwezigen hier moeten nog zo’n veertig jaar werken.”

Als laatste kwam Hanneke Berkhout , werkzaam bij AgruniekRijnvallei (AR) Paard aan het woord. Zij heeft tot nu toe nog weinig gemerkt van generatieverschillen. “Ik merk veel welwillendheid en openheid bij oudere generaties. Wel merk ik dat oudere collega’s soms moeite hebben met digitalisering. Zij doen bijvoorbeeld voerberekeningen nog veel uit het hoofd, in plaats van via een digitaal systeem.” Wat Berkhout ook terughoort en wat zij ter harte neemt is dat de ‘jonkies’ soms te snel gaan volgens de ouderen. “We moeten onszelf niet voorbij rennen. Ik denk dat als je voor elkaars mening openstaat, je veel van elkaar kan leren.”

Deel dit artikel

Daniël Kooistra en Tessa Nederhoff