De Europese Machineverordening 2023/1230 wordt vanaf 20 januari 2027 van toepassing. De nieuwe regels hebben vooral gevolgen voor machinebouwers, maar ook voor bedrijven die machines gebruiken. De Molenaar belt met Laurens Hekkink van CertificeringsAdvies Nederland om te vragen naar de stand van zaken en wat bedrijven nu al kunnen doen om zich voor te bereiden.

De Machineverordening stelt nieuwe en aangescherpte veiligheidseisen aan machines en machinecomponenten. Daarmee vervangt de verordening de huidige Machinerichtlijn 2006/42/EG. Het betreft andere eisen rondom de beveiliging van software, besturingssystemen en veiligheidsfuncties tegen ongeautoriseerde beïnvloeding. De verordening bevat ook regels voor autonome machines, kunstmatige intelligentie in veiligheidsfuncties en digitale documentatie. Daarmee sluit de regelgeving beter aan op de huidige generatie machines, die steeds vaker digitaal zijn verbonden en op afstand kunnen worden beheerd of geüpdatet. Met een CE-markering verklaart een fabrikant dat een machine voldoet aan de Europese veiligheidseisen. Laurens Hekkink, teamleider informatiebeveiliging van CertificeringsAdvies Nederland, vertelt over de laatste stand van zaken.

Laurens Hekkink is teamleider informatiebeveiliging en security officer bij CertificeringsAdvies Nederland. Deze organisatie adviseert en begeleidt bedrijven bij certificering, compliance en vraagstukken rondom kwaliteit, privacy en (cyber)veiligheid .

Raakt de Machineverordening alleen de machinefabrikant?

“Daar ligt wel de primaire verantwoordelijkheid. De fabrikant moet ervoor zorgen dat een machine veilig wordt geleverd en voldoet aan de eisen. Maar daarmee houdt de verantwoordelijkheid niet op. De eindgebruiker, bijvoorbeeld een mengvoerfabriek of een premixproducent, krijgt geen fabrikantverantwoordelijkheid maar moet wel zorgen voor veilig gebruik, onderhoud en beheer van de machine.

Die verantwoordelijkheid vloeit niet zozeer voort uit de Machineverordening, maar vooral uit andere wet- en regelgeving, zoals de Arbeidsomstandighedenwet en, voor organisaties die hieronder vallen, de NIS2-richtlijn. Daar hoort ook bij dat risico’s rondom software, toegang en verbindingen worden beheerst. Bedrijven moeten weten welke machines en onderdelen ze hebben, wie toegang heeft tot systemen en hoe bijvoorbeeld externe verbindingen zijn ingericht.”

Kan de gebruiker ook als leverancier worden gezien en dus zelf voldoen aan de verordening?

“Dat zal niet snel gebeuren, maar het kan in de situatie dat een gebruiker veranderingen aan de machines aanbrengt. Dan kan hij mogelijk als fabrikant worden gezien en daarmee verantwoordelijk worden voor CE-markering.”

Hoe zijn bedrijven er tot nu toe mee bezig?

“In de praktijk zien we grote verschillen. Veel organisaties komen vaak pas in beweging als de deadline dichterbij komt.”

Waar zitten de zorgen?

“Dat bedrijven cyberveiligheid nog te vaak los zien van machineveiligheid. Moderne machines en productieomgevingen zijn allemaal gekoppeld aan industriële computers, PLC’s en externe verbindingen. Als deze onvoldoende beveiligd zijn, kan een hacker bijvoorbeeld productieprocessen stilleggen of zelfs gevaarlijke situaties creëren. Ook verkeerde configuraties, verouderde software en onvoldoende toegangsbeheer spelen een rol.”

Zijn er verschillen in bewustwording tussen sectoren?

“Niet echt, het is eerder een verschil in omvang. De grootste machinebouwers zijn doorgaans goed voorbereid. De meeste aandacht is dan ook nodig bij kleinere en middelgrote organisaties, waar kennis en capaciteit soms beperkter zijn. Maar ook grote bedrijven kunnen kwetsbaarheden hebben. Wel beschikken zij vaak over meer middelen, gespecialiseerde medewerkers en vaste processen om risico’s te beheersen. Uiteindelijk gaat het erom dat organisaties structureel met veiligheid bezig zijn en niet alleen een certificaat of CE-markering als een eenmalige verplichting zien.”

Welke belangrijkste tip heeft u voor bedrijven?

“Wacht niet tot januari volgend jaar, maar begin nu. De Machineverordening gaat niet alleen over ICT of cyberveiligheid. Het gaat uiteindelijk om brede veiligheid: mensen moeten veilig met machines kunnen werken en bedrijven moeten hun productie betrouwbaar kunnen voortzetten. Door tijdig veiligheids- en cyberrisico’s in kaart te brengen en maatregelen te nemen, voorkom je niet alleen mogelijke problemen met wetgeving, maar vooral economische schade, productiestilstand en ook onveilige situaties.”

Deel dit artikel

René Stevens