Niet alleen bij landdieren, maar ook bij vissen heeft darmgezondheid een centrale rol in de productie, de gezondheid en het welzijn van het dier. De kennis over de relatie tussen microbioomhomeostase, gezondheid en dysbiose bij vissen blijft nog wel achter in vergelijking met de kennis over deze relaties bij landdieren.
Sojaschroot kan ernstige ontstekingsreacties opwekken in zalm, blijkt uit een studie van Krogdahl et al. uit 2023.
In een overzichtsartikel (2020) benadrukken Uma et al. het belang van de darmmicrobiota bij vissen voor de fysiologie, de voeding, de levensduur en de weerstand. De auteurs geven een uitgebreid overzicht van de dominante microbiota in het maagdarmkanaal van verschillende vissoorten. Ook inventariseerden zij de factoren die de samenstelling van de microbiota beïnvloeden: voersamenstelling, omgeving, leeftijd en andere kenmerken van de gastheer (zoals gezondheidsstatus, Wang et al., 2017). De darmen van herbivore vissen bevatten bijvoorbeeld meer cellulolytische bacteriën (Luan et al., 2023).
Darmmicrobiota
Een gevarieerde voersamenstelling leidt tot meer diversiteit in darmmicrobiotasamenstelling en ook het voeropnamegedrag heeft invloed. De eiwit- en vetbronnen in het voer zijn gerelateerd aan de microbiële samenstelling in de darm, zoals blijkt uit onderzoek waarbij vismeel in het voer van regenboogforellen werd vervangen door een mengsel van pluimveemeel en plantaardige eiwitbronnen. Plantaardige voergrondstoffen leidden tot een hogere Firmicutes:Proteobacteriën-ratio dan eiwitten van dierlijke oorsprong. Plantaardig eiwit resulteert in een afname van de diversiteit van de darmmicrobiota.
Het voeren van insecten aan vissen leidt tot meer chitine-afbrekende bacteriën in het maagdarmkanaal van regenboogforel en tot meer Bacillus-soorten in het maagdarmkanaal van zalm. Luan et al. (2023) zien perspectief in het gebruik van pro- en prebiotica ter ondersteuning van de vissendarmmicrobiota.
Zalm
Zalm is één van meest gekweekte en gegeten vissoorten, waar dan ook relatief veel onderzoek naar is gedaan. Wang et al. (2022) onderzochten de effecten van functionele voeringrediënten (nucleotiden, DHA en EPA). Zij constateerden dat deze voercomponenten in zoet water leiden tot hogere cholesterolgehalten in het bloed en tot verbetering van de vetabsorptie. Bij zalm in zeewater waren de effecten veel minder duidelijk. Als jonge zalmen overgaan van zoet water naar zout water, dan leidt dit tot een dip in groeisnelheid, conditiescore, nutriëntengehalten in het bloed, galzurenconcentratie in de darminhoud en expressie van darmgenen die gerelateerd zijn aan immuniteit. In zoet water zijn Ruminococcaceae dominant in het maagdarmkanaal van de zalm, in zeewater zijn Lactobacillen en Photobacterium dominant, zagen Wang et al. (2022).
‘Plantaardig eiwit resulteert in een afname van de diversiteit van de darmmicrobiota’
Sojaschrootvoer
Sojaschroot kan ernstige ontstekingsreacties opwekken in zalm en erwtenmeel veroorzaakt milde ontstekingsreacties. Deze grondstoffen werden gebruikt in een studie waarbij de effectiviteit van functionele voeringrediënten (boterzuur, arginine, beta-glucanen en nucleotiden) werd onderzocht bij zalm in zout water (Krogdahl et al., 2023). De functionele ingrediënten hadden duidelijke effecten op de genexpressie in het maagdarmkanaal, maar hadden in het sojaschrootvoer geen effect op de histologische en functionele ontstekingssymptomen. De voertoevoegingen zorgden er wel voor dat de microbiotasamenstelling in het maagdarmkanaal van de zalm die gevoerd werd met sojaschroot of erwtenmeel meer ging lijken op de microbiële samenstelling in de darmen van de vissen op het controlevoer zonder sojaschroot of erwtenmeel.
Oudere zalm
Bij het ouder worden van de zalmen vonden Wang et al. (2023) een afname van melkzuurbacteriën en een toename van Mycoplasma in het maagdarmkanaal. Prebiotica uit gistcelwanden hadden slechts een marginaal effect op de darmgezondheid. Mycoplasma-species zijn positief gecorreleerd met het gewicht en de gezondheid van Atlantische zalm (Bozzi et al., 2021). De leeftijd-gerelateerde veranderingen geven ook aanknopingspunten om de darmmicrobiotasamenstelling al in een vroeg stadium in een gunstige richting te sturen door ‘nutritioneel programmeren’ (Tawfik et al., 2024).
Inzicht
Uit het in hun review samengebrachte onderzoek constateren Luan et al. dat een hogere ratio tussen Fusobacteriën, Firmicutes en Bacteroïdetes enerzijds en Proteobacteriën anderzijds gecorreleerd is met een betere algemene gezondheid van kweekvis. De kennis over de relatie tussen microbioomhomeostase, gezondheid en dysbiose bij vissen blijft nog achter in vergelijking met de kennis over deze relaties bij landdieren. Moderne onderzoekstechnieken – zoals genomics, metabolomics, proteomics en het in kaart brengen van grote microbiotapopulaties – kunnen de kennis over darmgezondheid bij vissen snel doen toenemen (Gallo et al. (2019); Uma et al. (2020); Luan et al. (2023)).
Darmgezondheid optimaliseren
Meer inzicht in de samenstelling van de microbiota in het maagdarmkanaal van vissen en in de factoren die deze samenstelling beïnvloeden zal helpen om via management en voeding de gezondheid van kweekvis en de duurzaamheid van de aquacultuursector verder te optimaliseren. Vervanging van vismeel als eiwitbron door plantaardige eiwitten of insecten staat tegenwoordig in de belangstelling als verduurzamingsmaatregel.
Recente studies (Alfonso et al., 2023; Hasan et al., 2023; Tawfik et al., 2024) tonen aan dat dit mogelijk is zonder negatieve consequenties voor de diergezondheid of de productiviteit, al zullen in bepaalde gevallen nutritionele aanpassingen nodig zijn.








