Uit economisch en ecologisch oogpunt is het zinvol om melkkoeien langer aan te houden, omdat de investering in de vaarzenopfok dan wordt gespreid over meer lactaties en dus over meer melk. Ook voor de maatschappelijke acceptatie van de melkveehouderij is het gunstig.
Het vergt wel inzet van de melkveehouder om een langere productieve levensduur mogelijk te maken. Dat blijkt uit een recente publicatie van Carolien de Lauwere en collega’s van Wageningen University & Research (WUR) en uit een symposium van dezelfde universiteit.
Vervangingsvaarzen
Volgens Eline Burgers van WUR moet anders worden gekeken naar wat goed management is. “De norm is nu dat een koe elk jaar een kalf moet krijgen en dat de melkproductie wordt gemeten bij een pieklactatie of over 305 dagen.” Die één-jaar-afkalf-interval wordt al niet vaak gehaald en de focus op dat kenmerk weerhoudt veehouders ervan om verlengde lactatieperiodes een kans te geven.
Niet alle koeien reageren hetzelfde op een bewust verlengde lactatie: melkproductieniveau, leeftijd en conditie van de koe in vroege lactatie voorspellen mede hoe een koe functioneert.
Jonge koeien worden nu vaak afgevoerd als ze na twee keer insemineren niet drachtig zijn. Het kan de moeite lonen om een koe tot zes inseminaties de kans te geven om drachtig te worden. Burgers wijst erop dat ook de beschikbaarheid van vervangingsvaarzen invloed heeft op de beslissing om oudere koeien af te voeren.
Meer oudere koeien verhogen de melkproductie op bedrijfsniveau
Een langere lactatieperiode kan de melkgift voor sommige koeien verminderen, maar op het niveau van de hele veestapel neemt de melkproductie toe bij meer oudere koeien en minder bij vaarzen. Burgers pleit ervoor om per koe te bekijken of een langere lactatie zinvol is. In een lopend project wordt een model ontwikkeld om de besluitvorming op het gebied van inseminatietijdstip voor de melkveehouder te ondersteunen. Een verlengde lactatie stelt andere eisen aan de voerstrategie. Ook daaraan wordt in het project OptiLac aandacht besteed (zie kader).
Levensduur en mastitis
Oudere koeien hebben een minder goede immuunfunctie en een grotere kans op mastitis en andere aandoeningen, vertelt Ynte Schukken van de Gezondheidsdienst voor Dieren. Hij waarschuwt voor zogeheten ‘survival bias’: als koeien op jonge leeftijd worden afgevoerd vanwege te lage melkproductie, dan wordt de melkproductie van oudere koeien overschat. Als hoogproductieve koeien met mastitis worden afgevoerd, daalt de levensduur van de veestapel op de korte termijn, maar een gezondere veestapel verlengt die levensduur juist.
“Het terugdringen van mastitis via management of genetica is vanuit de koe gezien natuurlijk altijd een goed idee”, zegt Schukken. Een optimale levensduur is een balanceeract, constateert hij. “Gezondheids- en welzijnsproblemen zijn niet 100 procent te voorkomen, dus het blijft altijd nodig om afscheid te nemen van sommige koeien, ook op jonge leeftijd. De optimale productieve levensduur van een koe hangt af van de bedrijfsomstandigheden, de genetische vooruitgang in de melkveehouderij, bedrijfseconomische overwegingen en duurzaamheidsaspecten.”
Een één-jaar-afkalf-interval wordt vaak niet gehaald. De focus op dat kenmerk weerhoudt veehouders ervan om verlengde lactatieperiodes een kans te geven.
Vroege afvoer van koeien kan de prestaties van oudere dieren vertekenen
Houding veehouder
Uit de studie van De Lauwere et al. (2026) blijkt dat de motivatie en de houding van de veehouder veel invloed heeft op de levensduur van zijn veestapel. Veehouders die een latere afvoerleeftijd realiseren, zijn bereid meer te investeren in hun koeien qua gezondheidszorg, tijd, arbeid en aandacht. Over het algemeen hadden deze bedrijven minder koeien, minder jongvee en een lagere melkproductie. De onderzoekers adviseren gerichte communicatie om een positieve houding ten opzichte van levensduurverlenging te stimuleren. Veehouders kunnen ook van elkaar leren hoe de bedrijfsvoering te optimaliseren en een langere productieve levensduur van melkkoeien mogelijk te maken.
Beslismodel voor optimaal inseminatiemoment
Niet alle koeien reageren hetzelfde op een bewust verlengde lactatie: Melkproductieniveau, leeftijd en conditie van de koe in vroege lactatie voorspellen het functioneren van een koe in een verlengde lactatie, zo blijkt uit eerder onderzoek. Het doel van het project OptiLac is te komen tot een beslismodel waarmee een veehouder voor individuele koeien het optimale inseminatiemoment en de optimale lactatielengte kan bepalen. Het beslismodel maakt gebruik van zowel individuele koe-informatie als specifieke bedrijfsinformatie. Daarnaast worden voerstrategieën onderzocht om de functie van koeien in een verlengde lactatie te ondersteunen, met focus op beperken van vervetting en behouden van de melkproductie.
Uiteindelijk levert het project een beslismodel op voor de optimale lactatielengte per individuele koe. Dat model moet inpasbaar zijn in het managementsysteem van de deelnemende partijen, maar ook openbaar beschikbaar zijn voor melkveehouders en derden. Denk aan erfbetreders die hun advies hiermee verder kunnen optimaliseren.
Individuele bedrijfsdoelen kunnen worden opgenomen in het beslismodel, zodat veehouders adviezen op maat krijgen voor de optimale voerstrategie van hun koeien. Een managementsysteem dat de lactatielengte per koe optimaliseert, kan in de toekomst de risico’s van een verlengde lactatie voor productie en conditie aan het einde beperken. Tegelijk benut het de voordelen voor diergezondheid, arbeid, voergebruik en het aantal geboren kalveren maximaal.









