Ongeacht de regio en het bedrijfssysteem levert een verbetering van de voerefficiëntie voordeel op, zegt Dorothee Bölling van het Duitse Dairy Research Network IFCN tijdens een webinar georganiseerd door Kemin.
Figuur 1. Een ureumstikstofgehalte tussen 8 en 12 mg per deciliter melk is optimaal. (Bron: Nousiainen et al., 2004).
Efficiëntie, gezondheid en reproductie
Voerefficiëntie wordt meestal uitgedrukt als kg melk van gestandaardiseerde samenstelling gedeeld door drogestofopname per dag. De koe gebruikt het opgenomen rantsoen voor onderhoudsprocessen en melkproductie. Bij een hogere melkproductie wordt een kleiner deel van het rantsoen gebruikt voor onderhoud en is de voerefficiëntie dus hoger. Een gezonde koe heeft minder energie en nutriënten nodig voor het bestrijden van (sub)klinische ontstekingen en heeft dus ook een hogere voerefficiëntie. Bovendien hebben gezonde koeien een langere productieve levensduur. Koeien die voortijdig worden afgevoerd vanwege gezondheids- of vruchtbaarheidsproblemen verlagen de voerefficiëntie op bedrijfsniveau, omdat er dan relatief meer voer wordt gebruikt voor de opfok van de (nog niet productieve) vaarskalveren.
Het ideale melkveebedrijf is volgens Dorothee Bölling economisch levensvatbaar, goed voor de samenleving en milieuvriendelijk.
José Santos van de Universiteit van Florida legt uit dat het kengetal residuele voeropname (residual feed intake, RFI) inzicht geeft in efficiëntie: “Als een koe minder vreet dan de op basis van haar productieresultaten voorspelde opname, dan weet ze dus meer melk te maken uit minder voer: haar RFI is negatief en ze heeft een hoge voerefficiëntie. Een hoge RFI geeft aan dat de voerefficiëntie laag is: de koe ‘verspilt’ voer aan iets anders dan melk.” Het is mogelijk om koeien te selecteren op een lage RFI.
Rantsoensamenstelling en management
Naast genetica zijn ook de rantsoensamenstelling en het management cruciaal voor een hoge voerefficiëntie, via het optimaliseren van de melkproductie, de diergezondheid en de vruchtbaarheid, zegt Santos. Fabio Lima van de Universiteit van California, Davis, geeft adviezen voor de transitieperiode. “Voorkom gewichts- en conditieverlies rond afkalven: minimaliseren van de negatieve energiebalans verkleint het risico op gezondheids- en vruchtbaarheidsproblemen.” Ook laat Lima zien dat een groot deel van de variatie in RFI samenhangt met de samenstelling van het pensmicrobioom.
Hij ziet hierin perspectief voor verbetering van de modellen die gebruikt worden voor het reduceren van de koolstofvoetafdruk in de melkveehouderij. Meer inzicht in de rol van het pensmicrobioom en de interacties met de gastheer kan ook helpen bij het verbeteren van de voerefficiëntie en bij het optimaliseren van de fokkerij.
Variatie in bedrijfssystemen
Een hogere voerefficiëntie betekent meer melk (output) met minder voer (input). IFCN verzamelt wereldwijd data over de melkveehouderij en verwerkt deze gegevens voor kennisontwikkeling en advisering.
Dorothee Bölling van IFCN rekent voor dat een hogere melkproductie met dezelfde drogestofopname op drie verschillende voorbeeldbedrijven (in Polen, Ierland en Egypte) resulteert in lagere productiekosten per 100 kg melk, een hoger bedrijfsinkomen en een lagere CFP per 100 kg melk. “Streven naar een hogere voerefficiëntie loont dus eigenlijk altijd”, zegt zij.
Bölling benadrukt wel dat er veel variatie is in bedrijfssystemen en productieresultaten tussen verschillende regio’s, vertegenwoordigd door twaalf voorbeeldlanden. “In Denemarken, Spanje, Polen en Israël ligt de melkproductie boven de 10.000 kg per koe per jaar, terwijl in het Midden-Oosten en Noord-Afrika de productie vaak blijft steken onder de 4.000 kg.”
Verschillen per werelddeel
Bölling laat zien dat de rantsoensamenstelling impact heeft op de voerefficiëntie en op de voerkosten. Het voer is de grootste kostenpost in de melkveehouderij en maakt wereldwijd 40 tot 85 procent uit van de totale productiekosten. De meeste bedrijven in Europa telen hun eigen ruwvoer en kopen krachtvoer aan. Veel bedrijven in Noord-Afrika en het Midden-Oosten zijn afhankelijk van aangekocht ruwvoer en krachtvoer, waardoor de voerkosten daar hoger zijn.
Tussen de verschillende voorbeeldbedrijven varieert het aandeel krachtvoer in het rantsoen tussen 16 en 65 procent. Het type ruwvoer varieert ook: vooral gras- en maiskuil in Europa en hooi en stro in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Bölling: “De voerefficiëntie zegt dus niet alles over de financiële situatie op een melkveehouderijbedrijf. Daarvoor moeten we de kosten afzetten tegen de opbrengsten. Dan zien we dat sommige Europese melkveebedrijven, zoals de voorbeeldbedrijven in Duitsland, Ierland en Oostenrijk niet alle productiekosten kunnen dekken met de melkopbrengsten. In het Midden-Oosten en Noord-Afrika wordt relatief veel vee (uitgemolken koeien, stierkalveren en overtollige vaarskalveren) afgevoerd, vanwege de lage melkproductie, maar ook vanwege de hoge prijzen voor rundvlees.”
Koolstofvoetafdruk
De carbon footprint (CFP) varieert bij de twaalf voorbeeldbedrijven tussen 90 en 250 kg CO2-eq per 100 kg melk, laat Bölling zien, waarbij de hoogste waarde ongeveer het wereldwijde gemiddelde is. Het gebruik van kunstmest en aangekocht voer en de methaanemissie dragen het meeste bij aan de CFP. “Maar ook de melkproductie heeft veel impact,” zegt Bölling. Op het Deense voorbeeldbedrijf, met een hoge melkproductie (bijna 12.000 kg per koe per jaar), is de CFP lager dan 100 kg CO2-eq per 100 kg melk, terwijl het Egyptische bedrijf, vanwege de lage melkproductie (3.000 kg per koe per jaar), uitkomt op bijna 250 kg CO2-eq per 100 kg melk.”
Het ideale melkveebedrijf is economisch levensvatbaar, goed voor de samenleving en milieuvriendelijk, stelt Bölling. Voerefficiëntie speelt hierin een sleutelrol en verbetering is mogelijk door te sturen op melkproductie, voeropname, aminozurenvoorziening, ruwvoerkwaliteit en -kwantiteit, eiwitgehalte in het rantsoen, samenstelling van de veestapel (leeftijd en lichaamsgewicht en -conditie), huisvesting, diermanagement en -gezondheid.
Rantsoenoptimalisatie
Bij lacterende koeien varieert de ‘klassieke’ voerefficiëntie (kg melk per kg drogestofopname) tussen minder dan 1,3 en meer dan 2,0, zegt Michael Hutjens van de Universiteit van Illinois. Optimalisatie van het rantsoen in termen van energie:eiwit-ratio en aminozurenbalans is altijd een goed idee: Sturen op maximale microbieel eiwitproductie en aanvulling met pensbestendige aminozuren zorgt ervoor dat de koe optimaal is toegerust voor een hoge melk(eiwit)productie.
Fermenteerbare koolhydraten zijn essentieel voor de energievoorziening van de pensmicroben en Hutjens adviseert 38 tot 40 procent totaal fermenteerbare koolhydraten (of 32 procent zetmeel plus suikers) in het rantsoen. Lima en Hutjens adviseren pensbestendige aminozuren (Lys en Met) voor een hogere melk-, melkeiwit- en melkvetproductie en om het ruweiwitgehalte van het rantsoen laag te houden. “Te veel eiwit kan de reproductieprestaties en de gezondheid negatief beïnvloeden”, waarschuwt Lima. Pensbestendig choline vanaf drie weken vóór afkalven tot honderd dagen in lactatie verbetert de gezondheid en de vruchtbaarheid. Tijdens de lactatie adviseert Lima aanvulling van het rantsoen met vetzuren.
Monitoring van het ureumstikstofgehalte in de melk (MUN) biedt mogelijkheden voor bijsturing in de eiwit- en aminozurenvoorziening. Een MUN-gehalte tussen 8 en 12 mg per deciliter melk is volgens Hutjens optimaal (zie Figuur 1).









