De EU Verordening ontbossingsvrije producten (EUDR) trad op 29 juni 2023 in werking. Na 30 december 2024 moest er uitvoering aan worden gegeven, maar na het nodige politieke Europese gesteggel wordt de implementatie met een jaar uitgesteld. De verordening treedt nu in werking op 30 december 2025 voor grote ondernemingen en op 30 juni 2026 voor kleinere ondernemingen. Directeur-secretaris Caroline Emmen van Het Comité van Graanhandelaren praat ons aan het begin van het nieuwe jaar bij over de huidige stand van zaken.
In grote lijnen is wel bekend wat de hoog- en laag-risicogebieden voor ontbossing zijn. De definitieve indeling moet uiterlijk 30 juni 2025 bekend zijn.
Is Het Comité van Graanhandelaren blij met het uitstel?
“Dit extra jaar geeft alle betrokken partijen meer gelegenheid om zich goed voor te bereiden op het uitvoeren van de Europese ontbossingswet. Sommige grote importeurs waren op tijd klaar voor de oorspronkelijke implementatiedatum van 30 december 2024. Ik kan mij voorstellen dat het voor die bedrijven zuur is dat de wet pas een jaar later van kracht wordt. Maar in algemene zin is het goed dat we extra tijd hebben gekregen om samen de puntjes op de i te kunnen zetten. We moeten dit extra jaar goed benutten.”
Een veelgenoemde horde vorig jaar was het IT-systeem TRACES.
“Dit systeem is nu operationeel. De Europese Commissie heeft hiervoor in alle talen van de lidstaten een handleiding geschreven. Daarnaast biedt het online trainingen aan voor gebruikers. We hebben als Comité, samen met MVO – de ketenorganisatie voor oliën en vetten – en de NVWA vorig jaar al eens een ‘dry run’ gehouden. Zo’n doorloop is erg nuttig omdat je dan precies ziet waar je tegenaan loopt.
Binnenkort hebben we opnieuw overleg met de NVWA voor een nieuwe dry run met verschillende bedrijven zodat we nog beter voorbereid zijn. Bedoeling is wel dat de informatie die hieruit naar voren komt wordt gedeeld met andere bedrijven die er niet aan mee hebben gedaan. Zodat iedereen er profijt van heeft. Deze doorloop kan je zien als een goede simulatie: deelnemende bedrijven delen geen concurrentiegevoelige informatie, maar wel voldoende om een waarheidsgetrouwe dry run te kunnen doen.”
Het IT-systeem is dus een zorg minder.
“Het systeem draait, maar er is nog wel zorg of het systeem de hoeveelheid data aan gaat kunnen op het moment dat iedereen tegelijk de enorme hoeveelheid data gaat uploaden. Qua aantal MB’s kent het systeem nog zijn beperkingen. Je wilt natuurlijk niet dat het systeem eruit klapt. Als dat niet of niet naar behoren werkt houdt alles op. Voor wat betreft een correcte werking van het IT-systeem houden we in Europees verband met FEDIOL, COCERAL en FEFAC gezamenlijk een vinger aan de pols.”
Vorig jaar was sprake van een ongelijk Europees speelveld, hoe staat het daar nu mee?
“Dat ging er vooral over dat veel lidstaten nog geen controlerende instantie hebben. De meeste landen hebben dit nu geregeld. In Spanje werken ze met regionale autoriteiten in plaats van met één landelijke autoriteit, en Polen en Malta hebben ook nog geen autoriteit aangewezen. Wat wij hopen en verwachten is dat de autoriteiten met elkaar optrekken, zodat alle landen volgens eenzelfde richtlijn controleren en handhaven. Het kan niet zo zijn dat Nederland en België keurig netjes volgens de regels handhaven en andere landen daarin soepeler zijn.”
De risicoclassificaties waarin de EU productielanden indeelt naar risico op ontbossing zijn nog steeds niet duidelijk…
“De Europese Commissie is hier inderdaad nog steeds mee bezig. Ze hebben procedures opgezet om de risicoclassificaties in kaart te brengen. Echter, in grote lijnen is wel bekend wat de hoog- en laag-risicogebieden zijn. Ik verwacht geen grote verrassingen. Mocht de Commissie toch ineens met een andere uitkomst komen, dan mag ik toch hopen dat hierover vooraf uitvoerig overleg/contact met het betreffende land is geweest. In de verordening is als deadline gesteld dat de classificaties uiterlijk 30 juni 2025 bekend zijn, maar hoe eerder dit bekend is hoe beter.”
Deze classificaties bepalen ook de vereiste gegevens voor de in te vullen zorgvuldigheidsverklaring?
“Dat klopt. Plat gezegd: voor een laag-risicogebied hoef je minder gegevens aan te leveren. Verder speelt op dit moment nog de vraag of je elke keer alle gegevens opnieuw moet aanleveren op het moment dat je grondstoffen van eenzelfde perceel betrekt, of dat je dan mag verwijzen naar de vorige verklaring. Dit soort praktische zaken wordt de komende tijd nog verder uitgekristalliseerd.”
Vorig jaar dreigde de internationale handel te stagneren vanwege voortdurende onduidelijkheid, wat is nu de verwachting?
“Dat is op dit moment nog lastig te zeggen. Het kan goed dat we aan het eind van dit jaar concluderen dat de handel gladjes is verlopen, maar hoe het in de praktijk gaat uitwerken is zo aan het begin van het jaar nog echt koffiedik kijken.”
Tot slot: is 30 december 2025 haalbaar?
“In algemene zin kunnen we zeggen dat we al een mooi stuk zijn opgeschoven. Veel bedrijven zijn al heel ver in de voorbereiding of zelfs al klaar om aan de wet te voldoen. De informatievoorziening vanuit Europa verloopt ook goed. Specifiek in Nederland focussen we ons nu op samenwerking met de NVWA. Het is fijn dat zij bijvoorbeeld tijd vrijmaken voor de dry run. Het is goed dat we een jaar extra voorbereidingstijd hebben, zodat we alles kunnen finetunen.”
De verordening (EUDR) in het kort
De EU Verordening ontbossingsvrije producten (EUDR) verbiedt de invoer van grondstoffen (en afgeleide producten) als soja, palmolie, cacao, rubber, hout, vlees en koffie die gelinkt zijn aan ontbossing. Een van de vereisten uit de verordening is dan ook volledige traceerbaarheid van de grondstoffen naar de productiepercelen (op basis van geolocatie). Alle geïmporteerde producten moeten ontbossingsvrij (meetdatum 31 december 2020) en legaal zijn verkregen en zijn voorzien van een zorgvuldigheidsverklaring waarmee wordt aangetoond dat het risico op ontbossing verwaarloosbaar is.
Auteur: Daniël Kooistra









