Een nieuwe perslijn die meer vermogen vraagt. Extra silo’s, een elektrische stoomketel of laadpleinen voor vrachtwagens. Nog niet zo lang geleden waren dit vooral investeringsvraagstukken. Tegenwoordig komt daar steeds vaker een nieuwe vraag bij: is er eigenlijk nog ruimte op het elektriciteitsnet? Voor steeds meer bedrijven luidt het antwoord: voorlopig niet. Netcongestie ontwikkelt zich razendsnel van een technisch onderwerp tot een strategische bedrijfsuitdaging. Waar ondernemers vroeger vooral keken naar vergunningen, personeel en financiering, moeten zij nu ook rekening houden met de beschikbare netcapaciteit.

De term netcongestie wordt vaak uitgelegd als: het stroomnet zit vol. Maar volgens Netbeheer Nederland ligt dat wat genuanceerder. Het probleem ontstaat wanneer op bepaalde momenten te veel gebruikers tegelijk elektriciteit willen afnemen of terugleveren. Om overbelasting te voorkomen, kennen netbeheerders dan geen extra transportcapaciteit toe.

Naast actuele netcongestie bestaat transportschaarste: gebieden waar netbeheerders verwachten dat toekomstige vraag de beschikbare capaciteit overstijgt. Nieuwe aanvragen komen daar vaak op een wachtlijst.

Het elektriciteitsnet is ontworpen voor een centraal systeem waarin enkele grote energiecentrales stroom leverden aan afnemers. Dat is inmiddels veranderd.

Piekbelastingen

Op het eerste gezicht lijkt het logisch om te denken dat Nederland simpelweg veel meer elektriciteit gebruikt dan vroeger. Dat klopt slechts deels. De grootste verandering zit vooral in de manier waarop elektriciteit wordt gebruikt. Warmtepompen, elektrische auto’s, batterijen en de voortgaande elektrificatie zorgen ervoor dat veel gebruikers op dezelfde momenten een groot vermogen vragen. Tegelijk leveren honderdduizenden zonnepanelen op zonnige middagen grote hoeveelheden stroom terug aan het net. Daardoor ontstaan steeds hogere piekbelastingen. Daarnaast moet het net tegenwoordig niet alleen stroom distribueren, maar ook grote hoeveelheden lokaal opgewekte energie verwerken.

Landelijke uitdaging

Waar netcongestie enkele jaren geleden vooral een regionaal probleem was, is het nu uitgegroeid tot een landelijke uitdaging. In veel gebieden kunnen bedrijven geen zwaardere aansluiting meer krijgen of moeten zij jarenlang wachten op extra transportcapaciteit. De exacte situatie verschilt per regio en zelfs per bedrijventerrein, omdat netcongestie sterk plaatsgebonden is. Voor ondernemers betekent dit dat een investering niet alleen afhankelijk is van hun eigen planning, maar ook van de beschikbare ruimte op het lokale elektriciteitsnet. “In de wereld van de fossiele energie was er nooit schaarste”, erkent Sjoerd van Gelder, vakspecialist elektrotechniek bij Techniek Nederland. “Een briefje naar de energieleverancier was voldoende voor een zwaardere aansluiting.”

Onbeperkt opschalen is voorbij. “We moeten anders naar energie en energiemanagement kijken.” Niet alleen de vraag: hoeveel stroom heb ik nodig, is relevant, maar ook: wanneer gebruik ik die stroom? En: hoe flexibel kan het productieproces eigenlijk worden ingericht?

Vraag groeit sneller

Die opvatting wordt gedeeld door Marc van Uum, directeur van Gunnewick Mengvoeders. Als lid van de Nevedi-werkgroep Energie-inkoop ontvangt Van Uum regelmatig signalen over geweigerde aansluitingen. En hij voorziet nog grotere problemen. “Onze sector heeft nu eenmaal veel energie nodig voor de verwerking van grondstoffen. Persen, malen en verhitten: al die processen zijn nodig om tot een eindproduct te komen met een betere voederconversie per kilogram melk, vlees of eieren. Als bedrijven daarnaast ook nog hun wagenpark willen elektrificeren, lopen ze tegen hun limiet aan.”

Landelijk wordt fors geïnvesteerd in nieuwe kabels, transformatoren en stations, meldt Netbeheer Nederland. Maar de vraag groeit sneller dan er gebouwd kan worden. Daarom verschuift de aandacht steeds meer naar slimmer gebruik van de bestaande capaciteit. Van Gelder: “Er zijn inmiddels meerdere technische oplossingen om uit te breiden of te verduurzamen binnen de bestaande aansluiting.” Vaak zijn dat combinaties van energieopslag en -management. Batterijsystemen zijn misschien wel het bekendst.

“Een geautomatiseerd batterijsysteem houdt het energieprofiel van een bedrijf bij en kan op basis van verzamelde data voorspellen wanneer pieken en dalen optreden. Op momenten dat er geen piekvraag is, wordt de accu opgeladen. Zodra extra energie nodig is, kan het systeem de netaansluiting aanvullen. Daardoor komt ook zonder verzwaring het benodigde hoge vermogen beschikbaar.”

Opslagsystemen

En ja, aan die technische oplossingen hangt een prijskaartje. Maar vergeet niet dat er met energiemanagement ook geld te verdienen is. “Je kunt tijdens de daluren een batterij laden en de stroom die niet nodig is voor productie op een later moment duurder verkopen. Er zijn ondernemers die op die manier hun investering deels terugverdienen.”

Ook Van Uum gelooft dat opslagsystemen kunnen helpen om de flexibiliteit te vergroten. Op het eigen bedrijf én op het lokale elektriciteitsnet. “Zo goed als alle diervoederbedrijven hebben een grootverbruikaansluiting. Als we met netbeheerders afspreken om tijdens drukke uren tijdelijk minder elektriciteit af te nemen of juist minder terug te leveren, ontstaat meer ruimte.” Dat lijkt een win-winsituatie. Toch blijkt de implementatie van grotere opslagsystemen in de praktijk lastig, weet het Nevedi-lid.

“De hoge kosten en regeldruk houden veel ondernemers tegen.” Sommige gemeenten hebben in hun omgevingsplan of via voorbeschermingsregels een vergunningplicht opgenomen voor energieopslagsystemen vanaf bijvoorbeeld 1 MWh. Van Uum pleit daarom voor meer ondersteuning vanuit de overheid. “Maak het makkelijker voor ondernemers. Bijvoorbeeld door grote accupakketten milieu- en verzekeringstechnisch toe te staan op bedrijfslocaties. En beloon die bedrijven voor hun flexibiliteit met subsidies of via andere financiële tegemoetkomingen.”

Netruimtescan

Los van opslagsystemen wijst Techniek Nederland erop dat veel bedrijven meer speelruimte hebben dan zij zelf denken. Met een zogeheten Netruimtescan blijkt het piekvermogen in veel gevallen met 30 procent te kunnen worden verlaagd, zonder ingrijpende investeringen. Van Gelder grossiert in voorbeelden om binnen bedrijfsprocessen slim met energie te ‘spelen’. Hij noemt onder meer de mogelijkheid om een vriescel ‘s nachts een paar graden kouder in te stellen, zodat de koeling overdag, op momenten van energieschaarste, tijdelijk kan worden uitgeschakeld.

“Alles draait om management: het slim sturen en prioriteren van energie. En daarvoor is data essentieel”, vertelt de vakspecialist. Tot slot wijst Van Gelder op de steeds belangrijkere rol van technisch dienstverleners. Zij kunnen al in een vroeg stadium meedenken over passende energieoplossingen. En dat is volgens hem kansrijker dan pas achteraf proberen een verzwaring van de netaansluiting te regelen.

Mogelijke gevolgen voor diervoederbedrijven

  • Uitbreiding van productielijnen loopt vertraging op
  • Elektrificatie van processen wordt uitgesteld
  • Laadinfrastructuur voor elektrisch transport kan niet worden gerealiseerd
  • Zonnepanelen kunnen minder of niet terugleveren
  • Nieuwe vestigingen of uitbreidingen komen op een wachtlijst
  • Hogere investeringskosten door noodzaak van batterijopslag of energiemanagement

Wat kunnen bedrijven nu al doen? Zes tips:

  • Controleer tijdig of uitbreiding van de aansluiting mogelijk is
  • Analyseer het actuele piekvermogen binnen de bestaande aansluiting
  • Onderzoek of productieprocessen buiten piekuren kunnen draaien
  • Investeer in energiemanagement en monitoring
  • Bekijk of batterijopslag of flexibiliteitscontracten rendabel zijn
  • Neem netcapaciteit mee als vast onderdeel van toekomstige investeringsplannen
Deel dit artikel

Jojanneke Rodenburg