Om de uitstoot van broeikasgassen in de veehouderij terug te dringen, zijn meerdere oplossingen mogelijk. Wageningen UR werkt aan diverse praktische oplossingen: aanpassingen aan de rantsoensamenstelling, genetische selectie van koeien met een lagere methaanuitstoot en mestmanagement lijken kansrijk.
Rantsoen
Meer mais en minder gras als ruwvoer reduceert de methaanuitstoot, omdat mais (zetmeel) gemakkelijker verteert dan graskuil (NDF). Vers gras in plaats van graskuil zorgt ook voor minder methaan, zo blijkt uit onderzoek van Wageningen UR. Een rantsoen met meer zetmeel en minder vet als energiebron helpt ook om de methaanvorming in de pens terug te dringen.
Grazen op kruidenrijk grasland of aan het rantsoen toegevoegde kruiden kunnen de emissie van ammoniak, methaan en lachgas door de melkveehouderij reduceren. Kruiden bevatten secundaire plantmetabolieten – zoals polyfenolen, terpenen, flavonoïden, saponinen, vetzuren en essentiële oliën – die de samenstelling van de microbenpopulatie en daarmee de afbraakprocessen in de pens beïnvloeden. In principe kunnen deze metabolieten de vorming van methaan reduceren, maar voorzichtigheid is geboden: in het verleden is gebleken dat hoge doseringen saponinen weliswaar de methaanuitstoot terugdringen, maar dat de koeien hiervan gingen schuimbekken. Saponinen werken als zeep en kunnen schade toebrengen aan de penswand en de darmwand.
Een koe ademt methaan uit. De vorming van methaan in de pens kan worden teruggedrongen door in te grijpen in de verschillende stappen van de methaanvorming.
Additieven
De laatste tijd zijn er natuurlijke en synthetische rantsoenadditieven in beeld gekomen die de uitstoot van methaan door melkvee verminderen. Tabel 1 geeft een overzicht. Commerciële additieven doorlopen een strenge toelatingsprocedure voordat ze op de markt gebracht mogen worden. De synthetische additieven Bovaer en Silvair hebben veel potentie en zijn inmiddels toegelaten op de Europese markt, maar krijgen ook te maken met maatschappelijke weerstand, zoals we recent hebben gezien in het geval van Bovaer.
Veel consumenten geven de voorkeur aan meer natuurlijke rantsoentoevoegingen, zoals zeewierproducten. Door de natuurlijke variatie in zeewiersamenstelling is het lastig om uit zeewier producten te maken met een consistent effect op en mogelijk toxische effecten (van bijvoorbeeld bromoform uit rood zeewier) uit te sluiten.
Onderzoek naar nieuwe additieven
Recent wijdde Journal of Dairy Science een themanummer aan additieven die de methaanuitstoot door melkvee verminderen. Daarin is aandacht voor de ontwikkeling en selectie van dergelijke additieven, de toelatingsprocedures, het ontrafelen van het werkingsmechanisme, het modelleren van de impact en onderzoeksmethodes om de effectiviteit te bepalen onder praktijkomstandigheden.
De uitstoot van methaan door melkkoeien kan worden bepaald in klimaatrespiratiekamers, maar dit is een dure onderzoeksmethode. Bij de zwavelhexafluoride-methode wordt zwavelhexafluoride (SF6) als tracergas gebruikt om het ventilatiedebiet in open ligboxenstallen te bepalen, zodat de ammoniak- en methaanemissie uit de stal kan worden berekend. Een andere optie is het GreenFeed-systeem, waarbij een sensor boven de krachtvoerbox de door de koe uitgeademde hoeveelheid methaan registreert. Dit systeem past onder meer Schothorst Feed Research toe.
Combineren van maatregelen
Meer onderzoek is nodig naar de combinatie van verschillende methaanreducerende maatregelen. Rantsoenaanpassingen en verschillende additieven kunnen elkaar versterken, maar kunnen elkaar ook tegenwerken of leiden tot waterbedeffecten. Een additief dat de methaanemissie via uitademingslucht reduceert, maar tegelijkertijd de emissie van methaan of lachgas vanuit de mest verhoogt, kan uiteindelijk negatief uitpakken voor de uitstoot van broeikasgassen vanuit de melkveehouderij.
Ook negatieve effecten op de melkproductie moeten worden voorkomen, omdat deze de methaanemissie per kg geproduceerde melk kunnen doen toenemen. Voor een effectieve aanpak is het dus van belang om de impact van maatregelen op het hele melkproductiesysteem te kennen.
Methaan: hoe en waarom?
Bij fermentatieprocessen wordt waterstof (H2) gevormd. In het anaerobe pensmilieu kan dit waterstof niet in de vorm van water (H2O) worden afgevoerd. Daarom gebeurt dit in de vorm van methaan (CH4). Omdat methaan een sterk broeikasgas is, willen we de vorming van methaan in de pens verminderen. Dat kan door in te grijpen in de verschillende stappen van de methaanvorming. Methaanreducerende maatregelen hebben dan ook verschillende aangrijpingspunten: beperken van de productie van waterstof, remmen van de methaanproducerende micro-organismen, het aanbieden van alternatieve waterstofafvoerwegen (‘hydrogen sinks’) of bevorderen van methaanoxidatie.
Minder ruwe celstof en meer zetmeel in het rantsoen beperkt de vorming van methaan. Sturen in de vorming van vluchtige vetzuren (meer propionzuur, minder boterzuur en azijnzuur) helpt bij het ‘afvangen’ van waterstof in de pens. Het is belangrijk om het werkingsmechanisme van een maatregel te begrijpen om de effectiviteit en de risico’s op ongewenste neveneffecten op diergezondheid en melkproductie vast te stellen. Daarvoor is kennis nodig van microbiologie, celbiologie, moleculaire biologie en dierfysiologie.









