De Oekraïense landbouw is zeer exportgericht. Het is de op drie na grootste exporteur van mais ter wereld, de grootste exporteur van zonnebloemolie, de op vijf na grootste van tarwe, van sojabonen en van pluimvee.
Gastsprekers tijdens het webinar van ENAJ waren Bernard Valluis van de Franse landbouwdenktank Agridées en Alexander Döring, secretaris-generaal van de Europese koepelorganisatie voor de mengvoederindustrie Fefac. “De start van de toetredingsonderhandelingen van Oekraïne en Moldavië einde 2023 hebben het onderzoeksproces van de kandidaturen van zes Balkanstaten gerelanceerd”, zei Valluis. Het gaat om Albanië, Bosnië-Herzegovina, Kosovo, Noord-Macedonië, Montenegro en Servië. Samen met zijn collega van Agridées, Yves Le Morgan, werkte Valluis een jaar aan een studie over de toetreding van die landen, waardoor de EU van 27 tot 35 lidstaten zou groeien. Op institutioneel vlak zou dit ernstige gevolgen hebben.
Agro-holdings Oekraïne
De landbouwstructuren van Albanië, de landen van voormalig Joegoslavië en voor een deel ook die van Moldavië zijn nog redelijk aanpasbaar aan het EU-model. Oekraïne met zijn grote agro-holdings (van meer dan 100.000 hectare) en hun juridische vormen is een ander paar mouwen. Het grootste landbouwbedrijf telt meer dan 580.000 hectare en de acht grootste omvatten meer dan 200.000 hectare.
De Oekraïense landbouw is bovendien zeer exportgericht. Het is de op drie na grootste exporteur van mais ter wereld, de grootste exporteur van zonnebloemolie en de op vijf na grootste van tarwe, van sojabonen en van pluimvee. De toetreding van Oekraïne, met de huidige landbouwsteun van de eerste pijler, verstoort de concurrentiekracht van de andere landen grondig. Deze concurrentieschok is overigens al voelbaar door de invoermogelijkheden die Oekraïne vanwege de Russische invasie in 2022 door de EU werden geboden.
Terwijl de toetreding van de andere kandidaat-lidstaten stap voor stap kan gebeuren, omdat die landen aan de voorwaarden voldoen, brengt de toetreding van Oekraïne ernstige economische en geopolitieke moeilijkheden op korte en op lange termijn met zich mee. Daar komt bij dat het land nog in oorlog is.
Namens Fefac wees Alexander Döring op de problematiek van de grondstoffen voor veevoeding. “We zien ook mogelijkheden op het vlak van grondstoffen vanuit de unie zelf”, zei hij. “De pluimveesector van de huidige EU zou wel zwaar te leiden hebben van de Oekraïense concurrentie. We zien dat nu al.” Döring gaf een overzicht van de productie van granen en oliehoudende zaden en de exportcijfers van Oekraïne.
Twee derde van de granen wordt geëxporteerd en voor oliehoudende zaden ligt dat getal nog hoger. Voor granen is Oekraïne de op een na grootste graanimporteur in de EU, na Brazilië. Voor mais is het de grootste. Voor raapzaad is het eveneens de grootste importeur in de EU en voor sojameel de derde grootste. Maar Oekraïne levert ook grondstoffen aan China en het Midden-Oosten.
Enkele voorstellen
De studie van Valluis en Le Morgan beperkt zich niet tot vaststellingen, zij doen ook enkele voorstellen. Op institutioneel vlak pleiten zij voor een individuele toetreding van landen of groepen landen naarmate die er klaar voor zijn, en zeker niet ‘en bloc’. Voor Oekraïne moet een specifiek kader worden uitgewerkt, met een gefaseerde en gedeeltelijke integratie in de EU. “In de Europese ruimte zijn er nu ook verschillende cirkels van integratie of associatie zoals met Noorwegen en Zwitserland”, zei Valluis. Het aantal leden van de Commissie en van het Europees Parlement moet ook beperkt worden.
Voor de Oekraïense agro-holdings moet een aparte aanpak komen, met andere voorwaarden. Het kan niet zo zijn dat zij volgens dezelfde criteria steun krijgen als de EU-bedrijven nu. “Ze hebben die steun ook niet nodig. Ze zijn concurrerend genoeg. Oekraïne heeft wel andere steun nodig, onder meer voor het herstellen en verbeteren van de transportinfrastructuur en het ontmijnen van het landbouwareaal.” Valluis wees er ook op dat voedselsoevereiniteit centraal moet staan en dat daarvoor ook de nodige middelen moeten worden voorzien.











