De Molenaar viert dit jaar het 125-jarig bestaan. Ter gelegenheid van dit jubileum duikt de redactie in het omvangrijke archief van De Molenaar. In deze vijfde aflevering deel 1 van De Molenaar in oorlogstijd: ‘40-’45.
Een blik op de archiefmappen in de periode 1940-1945 leert meteen dat dit een bijzondere periode is in de historie van De Molenaar. Met name van 1943 tot en met 1945 zijn de mappen aanzienlijk dunner. Begin 1940 is er ogenschijnlijk nog niks aan de hand, al zien we in de edities voorafgaand aan de Duitse inval op 10 mei al met enige regelmaat de rubriek ‘crisismaatregelen’ opduiken.
Duitse inval in Nederland
De laatste vooroorlogse De Molenaar verschijnt op woensdag 8 mei 1940. De volgende editie had woensdag 15 mei moeten verschijnen, de dag dat Nederland officieel capituleerde en één dag na het bombardement op Rotterdam. Die week verschijnt De Molenaar niet. Een week later, op woensdag 22 mei 1940 is het blad weer up and running. Onder het kopje ‘En wat nu?’ roept de redactie op de voorpagina op om te doen wat door de bezetter wordt opgedragen:
“Doe gewoon en pas u aan! (..) Na de schokkende gebeurtenissen moeten we terug naar normale verhoudingen, wat ons ook van hogerhand wordt voorgehouden.”
Een soortgelijke boodschap lezen we op diezelfde pagina onder de noemer ‘ingezonden’ van de bondsvoorzitter:
“Met grooten nadruk wil ik onze Leeden adviseeren, werk allen stipt mede aan de taak U opgelegd, dit kan onze positie versterken.”
Propaganda?
De Molenaar wordt in de oorlogsjaren onder de noemer ‘officieel nieuws’ gebruikt voor onder andere het afkondigen van crisismaatregelen door bijvoorbeeld het Rijksbureau voor de voedselvoorziening in oorlogstijd. Via deze instantie werden er veel maatregelen genomen die de Nederlandse voedselvoorziening tijdens de oorlog op peil diende te houden, waaronder de voedseldistributie. Opvallend is de disclaimer van het bondsbestuur op de voorpagina:
“Het bestuur (..) vestigt er de aandacht op dat het slechts verantwoordelijk is voor den inhoud van dit blad voor hetgeen is opgenomen onder de rubriek “officieel nieuws”.”
Bij het nieuws ‘Geen Fransch graan naar Duitschland’, zou je je inderdaad af kunnen vragen in hoeverre de bezetter hier een vinger in de pap heeft gehad:
Ander nieuws
Vanzelfsprekend domineert de Tweede Wereldoorlog de pagina’s van De Molenaar. Toch zien we nu en dan ‘normaal’ leed in de kolommen voorbij komen. Veehouder Cornelissen raakte bekneld tussen de raderen van de as. Hulp kwam te laat zo lezen we:
“Men heeft toen het verminkte lichaam van den veehouder uit zijn benarde positie verlost. De levensgeesten bleken echter reeds te zijn geweken.”
Ondanks alle ellende probeert men er zo goed en zo kwaad als het gaat het beste van te maken. Drukkerij Eshuis uit Dalfsen, waar ook De Molenaar wordt gedrukt, bestaat op 1 mei 1941 50 jaar en viert dat die dag ‘gewoon’ met een jubileumreceptie.
De schade na de Duitse inval was voor graanhandelaren in Wageningen en Rhenen aanzienlijk. De redactie weet zo kort na de inval nog niet hoe het in de rest van het land met de malerijen en windmolens is gesteld en hoopt op informatie van de lezers.
Nog meer instructies van hogerhand: er is in de zomer van 1940 geen ruimte voor nieuwe fabrikanten van honden- en kattenvoer.
Wekelijks verschenen in de eerste jaren van de oorlog in De Molenaar dit soort berichten met menginstructies voor molenaars.
Bon voor leveranties van voedermiddelen en levensmiddelen ten behoeve van het Duitsche leger in Nederland.
125 jaar
De distributie van veevoeder was in oorlogstijd aan strenge maatregelen gebonden en werd gecoördineerd door het Rijksbureau voor de voedselvoorziening in oorlogstijd. Dit bericht dateert van mei 1940, kort na de Duitse inval. “Andere autoriteiten (..) wordt verzocht haar bemoeiingen ten aanzien van de veevoederdistributie onverwijld te beëindigen.”
Rantsoeneringsmaatregelen van hogerhand werden in 1940 wekelijks in De Molenaar gecommuniceerd.














