Bij pluimvee worden fytogenen vooral ingezet in perioden waarin de darm extra onder druk staat. Tijdens hittestress of in situaties waarin het stalklimaat onder druk staat, kunnen bepaalde fytogene componenten helpen om de opname en darmintegriteit te behouden.

Darmgezondheid staat de afgelopen jaren nadrukkelijk in de aandacht van zowel de varkens-als pluimveesector. Intensieve productiesystemen, wisselende grondstofkwaliteit en de druk om het gebruik van antibiotica te beperken, maken dat vee gevoeliger is geworden voor verstoringen in het maagdarmkanaal. Kleine variaties in nutriëntwaarde of verteerbaarheid kunnen hierdoor al snel leiden tot extra belasting. Bij varkens blijkt de darm vooral gevoelig wanneer er veranderingen optreden in voer of omgeving. Schommelingen in grondstoffen, voerovergangen of sociale stress kunnen de balans in het maagdarmkanaal verstoren. In de praktijk leidt dat vaak tot verschillen in opname, variatie binnen groepen en een minder stabiele mestconsistentie. Zeker wanneer veranderingen elkaar snel opvolgen.

Bij pluimvee ligt de gevoeligheid op andere punten. Hittestress, coccidiose en wisselingen in het voer kunnen de darmstructuur snel beïnvloeden. Zowel bij vleeskuikens als leghennen worden verstoringen vaak snel zichtbaar in opname, uniformiteit en prestaties, omdat hun darm direct reageert op veranderingen in omgeving of rantsoen.

Basis voor darmondersteuning

Voederadditieven vormen al jaren een vast ononderdeel van strategieën die dieren moeten ondersteunen tijdens momenten van druk op de darm. Afhankelijk van het doel worden verschillende typen additieven ingezet om de vertering te verbeteren, de microbiota te beïnvloeden of de darmwand te beschermen. Binnen de mengvoersector gaat het daarbij vooral om bekende groepen. Zoals organische zuren die het maagdarmmilieu helpen sturen. En enzymen die de benutting van nutriënten verbeteren wanneer grondstoffen wisselende verteerbaarheid hebben.

Probiotica en prebiotica worden toegepast om de microbiële balans te ondersteunen. Daarnaast worden binders, adsorbenten, antioxidanten en additieven die de immuunfunctie ondersteunen gebruikt om de effecten van stress, grondstofschommelingen of gezondheidsdruk te temperen. Hoewel deze additieven een vaste waarde blijven, groeit de belangstelling voor natuurlijke opties. Fytogene additieven sluiten goed aan bij die ontwikkeling.

Natuurlijke componenten

Tegen die achtergrond winnen fytogene voederadditieven aan populariteit. Het gaat om natuurlijke componenten afkomstig uit kruiden, specerijen, citrusstromen, druivenreststromen, houtige plantendelen of zaden. Deze plantaardige materialen bevatten uiteenlopende bioactieve stoffen die al langer bekend zijn uit de humane voeding en nu ook in diervoeding breder worden toegepast. In de mengvoersector worden ze vooral gezien als aanvullende bouwstenen die passen binnen voerconcepten waarin natuurlijke ondersteuning steeds meer aandacht krijgt.

Veel extracten bevatten bioactieve verbindingen die bijdragen aan een stabieler darmmilieu

Fytogenen worden vaak in verband gebracht met verschillende aspecten van de darmgezondheid. Zo worden bepaalde extracten gekoppeld aan ondersteuning van de darmwand, vooral in perioden waarin dieren gevoelig zijn voor verstoringen van de barrièrefunctie. Andere componenten worden geassocieerd met invloed op oxidatieve processen, wat van waarde kan zijn in situaties waarin dieren onder fysiologische of klimatologische druk staan. Daarnaast zijn er fytogene ingrediënten die volgens praktijkervaring helpen om de stabiliteit van de microbiota te ondersteunen, wat bijdraagt aan een gelijkmatigere opname en een constantere mestconsistentie.

De toepassing van fytogenen in de varkenshouderij richt zich vooral op momenten van verandering. Tijdens voerwissels of in situaties met wisselende grondstofkwaliteit helpen ze om schommelingen in de opname te beperken en de darmwand te ondersteunen.

Juist doordat fytogenen inspelen op meerdere facetten van de darmgezondheid, passen ze goed binnen de bredere benadering die de sector de laatste jaren hanteert. Daarin worden vertering, barrièrefunctie, microbiële balans en stressbestendigheid steeds meer als onderling verbonden factoren gezien, die samen de basis vormen voor stabiele prestaties.

Brede werking in maagdarmkanaal

De werking van fytogenen is sterk afhankelijk van hun botanische oorsprong, maar veel extracten bevatten bioactieve verbindingen die bijdragen aan een stabieler darmmilieu. Zo worden bepaalde componenten in verband gebracht met behoud van de darmbarrière. Vooral tijdens stressmomenten, zoals het spenen of perioden waarin het stalklimaat onder druk staat.

Daarnaast bevatten veel plantaardige extracten natuurlijke antioxidatieve bestanddelen die oxidatieve druk kunnen helpen verminderen. Dat kan waardevol zijn in situaties waarin het dier fysiologische stress ervaart, zoals bij voerovergangen of perioden waarin de gezondheidsdruk oploopt.

Praktijkervaring en onderzoek laten verder zien dat fytogenen subtiele verschuivingen in de microbiota kunnen ondersteunen. Hoewel dit geen grote veranderingen betreft, worden verbeteringen in diversiteit en stabiliteit regelmatig genoemd. Zulke effecten worden vaak gekoppeld aan een meer constante opname en een stabielere mestconsistentie.

Toepassing bij varkens en pluimvee

De toepassing van fytogenen in de varkenshouderij richt zich vooral op momenten van verandering. Tijdens voerwissels of in situaties met wisselende grondstofkwaliteit, kunnen fytogenen helpen om schommelingen in opname te beperken en de darmwand te ondersteunen. Met name rondom het spenen worden positieve praktijkbevindingen beschreven. Mengvoerbedrijven en veehouders rapporteren dat biggen met fytogenen in het rantsoen sneller aan het voer lijken te gaan en minder variatie binnen koppels vertonen. In veel gevallen wordt dit omschreven als meer gelijkmatigheid of een stabielere mestconsistentie, wat uiteindelijk doorwerkt in uniformiteit in de weken na het spenen.

Bij pluimvee worden fytogenen vooral ingezet in perioden waarin de darm extra onder druk staat. Tijdens hittestress of in situaties waarin het stalklimaat onder druk staat, kunnen bepaalde fytogene componenten helpen om de opname en darmintegriteit te behouden. Ook in situaties met coccidiose of subklinische darmdruk, worden fytogenen steeds vaker opgenomen in voerlijnen. De inzet is gericht op langdurige ondersteuning van de darmwand en een gelijkmatige mestconsistentie. Bij leghennen kan dat bijdragen aan het behoud van prestaties over langere productiecycli, terwijl vleeskuikens sneller profiteren van stabiliteit in opname en vertering.

Plaats binnen voederconcepten

Fytogenen zijn natuurlijke voederadditieven en worden steeds vaker ingezet binnen het brede pakket aan additieven dat moderne voerconcepten ondersteunt. De praktijk laat zien dat ze vooral waardevol zijn in perioden waarin dieren te maken hebben met wisselende omstandigheden, zoals voerwissels, periodes van hittestress of momenten waarin het stalklimaat onder druk staat.

Door op een subtiele manier bij te dragen aan stabiliteit in opname, darmfunctie en mestconsistentie, passen fytogenen binnen de beweging naar robuustere dieren en voorspelbare prestaties. Daarmee lijken ze uit te groeien tot een blijvend onderdeel van de brede aanpak van darmgezondheid in zowel de varkens-als de pluimveehouderij.

Deel dit artikel

Monique Baecke