De introductie van nieuwe voervormen met veranderde productieprocessen zorgen voor een vertraagde voeropname door de dieren, minder ontmenging en behoud van de structuur van vezeldeeltjes. Het exacte procedé voor het maken van dergelijk voer verschilt tussen voerfabrikanten en blijft deels het geheim van de smid.
De voervertering, voerbenutting en darmgezondheid zijn belangrijke drijfveren voor de ontwikkeling van nieuwe voervormen, die vooral in biggenvoer worden toegepast.
De standaard van mengvoer in Nederland is de productie van korrels of pellets. Simpelweg omdat het voeren van pellets betere technische resultaten geeft dan het voeren van meel of kruimel. Door het persen en een warmtebehandeling ontsluiten de voedingsstoffen beter, wat de verteerbaarheid verhoogt. Door een hogere nutriëntendichtheid en soortelijk gewicht dan meel, kunnen dieren meer brok opnemen.
Ondanks deze pluspunten is er toch al meer dan tien jaar een kentering in de meest geschikte voervorm voor biggen. ABZ Diervoeding begon al in 2014 met Krusli voor gespeende biggen. In datzelfde jaar deed Aveve Veevoeding in België proeven met een aangepaste voedervorm, crunch genoemd. ‘Meel met de resultaten van korrel’, zoals de Belgische voerfirma het destijds omschreef. De resultaten van deze proeven lieten toen al goede technische resultaten zien: 3 procent betere groei, 4 procent betere voederconversie en 1 procent betere vleespercentage ten opzichte van meel. Aveve verkoopt nu biggenvoer onder de naam SafeMax, waaronder een variant op crunch.
Nieuwe voersoorten
ForFarmers introduceerde in 2023 VIDA Fluxx en in hetzelfde jaar kwam Agrifirm met Crunch op de markt voor biggen. Afgelopen oktober lanceerde Agrifirm ook Crunch voor pluimvee, nadat het in de varkenshouderij al 165.000 ton Crunch had verkocht. Crunch is ook geschikt voor pluimvee omdat het voerselectie voorkomt, aldus Moniek van den Bosch, productmanager pigs voor Europa. “Dat zorgt bij leghennen en opfokdieren voor meer rust, een meer uniforme koppel en een hogere voerbenutting.”
Ook andere mengvoerbedrijven ontwikkelen vaker nieuwe voersoorten die langzamer worden opgenomen, niet ontmengen of meer vezels bevatten. Bignola van AgruniekRijnvallei is daar een voorbeeld van. Sommige voerfirma’s hebben een combinatieproduct van kruimel en meel in hun assortiment, zoals Fransen Gerrits, De Heus Voeders en P. Bos Veevoeders.
Jan van Haperen van Fransen Gerrits vertelt dat het bedrijf kruim-meel inzet bij een aantal klanten. “Een mengsel van kruim en meel loopt goed in de silo en voerbak als je beide componenten goed verwerkt. Dan ontmengt kruim-meel niet.” De Heus Voeders laat weten dat het bezig is met andere nieuwe ontwikkelingen in voer en samenstellingen die beter werken. “Maar daar kan ik nu nog niets over zeggen”, zegt Ruud Bens, productmanager bij De Heus Voeders.
Belangrijkste drijfveren
Het verbeteren van de voervertering, voerbenutting en darmgezondheid zijn de belangrijkste drijfveren voor de ontwikkeling van nieuwe voervormen. “De huidige generatie biggen is gefokt op een hoge voeropname en laat een schrokkerig eetpatroon zien”, zegt Frank Haanschoten, biggenspecialist bij ForFarmers. “Dat is niet bevorderlijk voor een goede voervertering.”
ForFarmers heeft met VIDA Fluxx een (meelvariant) voervorm ontwikkeld, die niet ontmengt, goede loopeigenschappen heeft en stofvrij is. Dit voer zorgt voor een gelijkmatige en rustige voeropname van biggen. “Er ontstaat een homogene massa in de maag en de pH daalt, waardoor de vertering in de maag en darmen beter verloopt. We zien gezonde biggen, minder uitval en meer rust in het hok, omdat de biggen vaker kleinere porties per dag eten.” Haanschoten geeft aan dat Fluxx bekend staat om zijn goede doorstroom. “Voor meer vezels en structuur hebben wij de VIDA Muesli.”
Gelijkmatige voeropname
Senior onderzoeker Jan Fledderus van Schothorst Feed Research ziet de voordelen van nieuwe voervormen vooral bij gespeende biggen. “Deze dieren zijn gevoelig voor verstoring van de microflora in de darmen, met diarree als gevolg. Een meer gegelijkmatige voeropname in vergelijking met korrels, met minder risico op overvreten, verbetert de darmgezondheid. Zeker als, zonder persen, de structuur van vezeldeeltjes behouden blijft. Biggen blijven gezonder en groeien goed na een veilige opstart. Maar vreetgedrag en vertering worden niet alleen beïnvloed door voervorm. Ook de voersamenstelling en hoe (vaak) varkenshouders het voer aanbieden, spelen een rol.”
Agrifirm beveelt Crunch aan voor biggen en als aanvullend voer in brijvoer. “Bij biggen zorgen de vezels in Crunch ervoor dat het voer langer in de maag blijft. Dat bevordert de maag- en darmgezondheid en zorgt voor betere prestaties”, vertelt Van den Bosch. “Bij vleesvarkens bevelen we Crunch niet aan, omdat ze minder verteringsproblemen hebben. Voor maximale prestaties van vleesvarkens zijn pellets de beste keuze. Als aanvullend voer in brijvoer zien we in alle segmenten wel positieve effecten van de vezels in Crunch. Simpelweg omdat deze vezels in natte bijproducten vaak ontbreken.”
‘Van een innovatieve nieuwkomer naar een vaste waarde in het voeraanbod’
Ander productieproces: ander voer
De voerfirma’s spreken over unieke productieprocessen van nieuwe voervarianten, maar laten niet altijd los hoe ze nieuw voer maken. In 2014 gaf Aveve Veevoeding aan dat hun nieuwe Crunchvoeders, na het malen en mengen van de grondstoffen, eerst door de expander gaan en daarna worden verkruimeld. Daarmee is de structuur fijner dan die van korrels en eenvoudig te doseren in voerbakken voor meel. Expanderen zorgt voor ontsluiting van voedingsstoffen in Crunchvoeders, waardoor ze beter verteerbaar zijn dan in meelvorm.
Andere voerfirma’s vertellen dat het productieproces de vezels behoudt en dat er een hittebehandeling is. “Het exacte procedé blijft ons geheim van de smid”, zegt Van den Bosch. “Crunch is geen mengsel van meel en korrel, maar een nieuwe fysische voervorm naast korrels, kruimel en meel. We hebben fors geïnvesteerd in optimalisatie van het proces in onze fabrieken in Meppel, Veghel en Wanssum. Crunch is van een innovatieve nieuwkomer naar een vaste waarde in het voeraanbod gegaan.”
‘Het vocht zorgt voor een ruller product dat minder ontmengt en betere loopeigenschappen heeft’
Juiste combinatie
Krusli van ABZ Diervoeding bevat goed verteerbare grondstoffen en de juiste combinatie van verschillende vezels. “Krusli is meel dat alleen is verhit en niet door de pers gaat. Verhitting zorgt voor ontsluiting van grondstoffen en een goede voederconversie”, zegt Stefan Regelink, verkoopleider varkens van ABZ Diervoeding. “Het vocht zorgt voor een ruller product dat minder ontmengt en betere loopeigenschappen heeft. We ‘bypassen’ de pers zodat de vezels beter intact blijven, en dat verbetert de darmgezondheid.”
Veel mengvoerbedrijven ontwikkelen nieuwe voersoorten die langzamer worden opgenomen, niet ontmengen of meer vezels bevatten.
Krusli is geschikt voor gespeende biggen en vleesvarkens tot 50 kilo. “Sinds twee jaar leveren we Krusli ook aan de markt voor vleesvarkens. De afgelopen jaren hebben we veel gesleuteld aan de techniek om een mooi uniform product te krijgen. Dat is heel belangrijk voor goede loopeigenschappen.” Hij geeft aan dat het een nauwkeurige afstelling vraagt van de juiste temperatuur, de duur van de verhitting en de druk waarbij dat gebeurt.
(On)verhitte grondstoffen
Ook andere fabrikanten hebben hun eigen voervariant. Zo bestaat StructoBlend van P. Bos Veevoeders uit een mengsel van verhitte en onverhitte grondstoffen. “Voor varkensvoer zijn wij de enige met een enkelvoudig maalsysteem. Ons motto is maatwerk per grondstof. Voordat we grondstoffen mengen, kunnen wij elke grondstof apart malen, walsen of verhitten, waarmee we de voedingswaarde maximaal benutten. Granen verhitten we voor een betere verteerbaarheid. En eiwitten malen we zo fijn mogelijk en fermenteren we voor een optimale eiwitverteerbaarheid”, vertelt vleesvarkensspecialist en nutritionist Pieter Bos van het veevoerbedrijf.
Hij vervolgt: “We houden vezels grof voor een gezonde darmwerking. In StructoBlend zitten ook onverhitte ingrediënten. Zoals hittegevoelige vitamines en enzymen, die je deels verliest door verhitting. Aan het ongeperste aandeel voegen we ook ingrediënten toe die al eens eerder zijn verhit. Het geperste deel bevat met name granen, zoals tarwe. Dat ontsluit beter door de hoge perstemperaturen.” Via een walsenstoel met automatische deeltjesmeting (ADM) meet P. Bos Veevoeders tijdens het proces de deeltjesgrootte per grondstof. “De gewalste grondstoffen voegen we toe aan het ongeperste deel, zodat deze structuur behouden blijft. Daarmee verbetert de darmgezondheid”, vertelt Bos.
Homogeen mengsel
Fransen Gerrits maakt z’n kruim-meel ook door goed te kijken welke grondstoffen het graag ontsloten wil aanbieden aan de biggen. “Meestal is dat een groot deel van de granen en bepaalde eiwitbronnen. Deze ontsluiten we met persen en daar maken we een mooie kruimel van”, vertelt Jan van Haperen, hoofd nutritie bij Fransen Gerrits. “Daarnaast voegen we een goed gemengd meel stapsgewijs toe aan de kruimel, om een mooi homogeen mengsel te krijgen. Dat gaat goed, maar dat vraagt wel meer van het productieproces.”
Het belang van multiprocessing neemt volgens hem toe, omdat zowel de structuur als de kinetiek - de snelheid en mate waarin een grondstof onder invloed van tijd, temperatuur, vocht en energie verandert tot eindproduct - wezenlijke onderdelen zijn van het voer. “Dat is te sturen met het juiste productieproces, zoals voor kruim-meel. Maar ook door aparte bewerkingen van grondstoffen - zoals bijvoorbeeldwalsen of malen in een hamermolen, of beide - voor een goede ontsluiting.”
Agrifirm beveelt Crunch aan voor biggen en als aanvullend voer in brijvoer. Bij biggen zorgen de vezels in Crunch ervoor dat het voer langer in de maag blijft. Dat bevordert volgens fabrikant de maag- en darmgezondheid en zorgt voor betere prestaties.
Menno Thomas, veevoedingsdeskundige van Zetadec:
‘Nieuwe voervormen vragen om andere productietechnieken’
“Omdat veel fabrikanten bij nieuwe voervormen aangeven dat ze niet persen maar wel verhitten, denk ik aan warmte-behandeld persmeel met een ‘bypass’ van de pers. Veel nieuwe voervormen bestaan in de basis dan uit dit meel, eventueel gemengd met kruimel, die een warmtebehandeling hebben gehad. Daarbij wordt standaard persmeel door een conditioner geleid en gemengd met stoom.
Vochttoevoeging verbetert de kleefkracht, maar het leidt tot beperkte ‘gelificatie’ of ontsluiting van zetmeel, omdat er geen overmaat aan vocht is. Het meel wordt niet geperst, waardoor de vezels intact blijven. Via een ‘bypass’ van de pers komt het product eruit en moet je het koelen.”
Bandkoeler
“Normaliter wordt een ‘counterflow cooler’ gebruikt bij het afkoelen van pellets, maar bij meel werkt dat niet. Werken met een bandkoeler is een goede manier om het warme en vochtige persmeel af te koelen en te drogen. Je kunt ook allerlei vochtige producten aan het meel toevoegen, dat in de conditioner wordt gemengd met het meel. Hierdoor plakt het aan elkaar. Het blijft relatief fijn materiaal, het hele fijnstof wordt gebonden. De structuur verandert een klein beetje.
Als fabrikanten claimen dat hun product goed ontsloten ingrediënten bevat, denk ik eerder aan expanderen als extra stap. Ofwel kort conditioneren, enkele seconden bij hoge druk. Dan ontstaat een zogenoemd ‘expandaat’ dat in principe nog geperst kan worden, maar dat ook een product op zich is. Expanderen leidt tot meer zetmeelontsluiting, geen ontmenging, een homogeen product, behoud van structuur, goede floweigenschappen en weinig stof, omdat het agglomeraten zijn.
Bij conditioneren ontstaan temperaturen van boven de 65 graden Celsius en bij expanderen boven de 100 graden Celsius, waardoor ziektekiemen worden gedood. Het uiteindelijke resultaat van het eindproduct hangt sterk af van de grondstoffen in het meelmengsel, de toevoegingen aan de conditioner en de instellingen, zoals de temperatuur en verblijftijd in de conditioner.”










