De emmerelevator is een flink stofnest. Product valt, dwarrelt of zweeft en de snelle rondgang van de drager met bakjes resulteert in nog meer stof en stofophoping.
De emmer- of bakkenelevator is een vorm van intern transport waarbij je vele tonnen grondstof of ander stortgoed in een constante stroom (vrijwel) verticaal naar grote hoogte kunt brengen. Het is een transportoplossing die vergeleken met een schuin oplopende transportband of kettingtransporteur relatief weinig plek in neemt. Een emmerelevator bestaat meestal uit een voet, één of twee benen en een kop. In de voet van de elevator wordt het product ingevoerd.
Metalen of kunststoffen bakjes die aan een ketting of transportband – de zogenoemde drager – zijn bevestigd, scheppen dat product op en brengen het met een flinke snelheid door het afgesloten been naar boven. In de kop van de elevator werpen de bakjes het product vervolgens in de uitlaat. Heeft de elevator één been, dan gaan de bakjes door hetzelfde been naar boven en vervolgens weer naar beneden. Bij een elevator met twee benen zijn de op- en neergang van elkaar gescheiden.
Flinke stofontwikkeling
Michel Vandeweyer – bij ISMA specialist in het onderzoek naar de oorzaken van stofexplosies – vertelt dat de emmerelevator een flink stofnest is. “Product valt in het opgaande been over de randen van de bakjes naar beneden, komt bij het lossen niet in de uitlaat, maar dwarrelt via het neerwaartse been naar beneden en valt onvermijdelijk van de naar beneden gaande emmers. In alle gevallen zullen de zwaardere deeltjes van het gemorste product snel naar beneden vallen, maar blijven de fijnere deeltjes zweven in de ruimte.”
Vandeweyer vertelt dat de snelle rondgang van de drager met bakjes vervolgens in nog meer stof resulteert, maar ook zorgt voor stofophoping. “Bij emmerelevatoren wordt aan de binnenwanden van de elevator steevast een stoflaag opgebouwd.”
Van stof naar explosie
De hoeveelheid stof in een emmerelevator doet vermoeden dat een stofexplosie op de loer ligt. Is dat ook zo? Engels onderzoek toont aan dat in een elevator die zonder product draait en waarin zich alleen maar zuiver stof bevindt, de concentratie stof ver boven de Upper Explosive Limit (UEL), de bovenste explosiegrens, zit. Vandeweyer: “Uit Duits onderzoek bleek dat de meest heftige explosie kon ontstaan kort na de opstart van de elevator, nog voordat deze werd gevoed met product. De trillingen die bij de opstart van een lege elevator ontstaan maken dat de stofafzettingen in de elevator loslaten en vallen, waarmee een optimaal stofmengsel voor een explosie ontstaat.”
‘Door het vele stof breiden de vlammen zich razendsnel uit’
Volop ontstekingsbronnen
In de emmerelevator heerst duidelijk een explosief klimaat. Om het ook daadwerkelijk tot een explosie te laten komen, is echter wel een ontstekingsbron nodig. “Bij emmerelevatoren heb je verschillende potentiële ontstekingsbronnen”, vertelt Vandeweyer. “Een defect lager, een slippende, aanlopende of scheef lopende band, een afbrekend bakje of een knappende ketting of band. Daarnaast heb je ontstekingsbronnen die eerder in het proces zijn gevormd.” Vandeweyer wijst illustratief op de kettingtransporteur die vaak de emmerelevator voedt.
“Wanneer zich in de kettingtransporteur een gloeiend deeltje vormt, zal deze daar niet snel tot een explosie leiden. Maar eenmaal in de elevator liggen de kaarten compleet anders op tafel: het deeltje komt in een ruimte met een explosieve stofwolk. De kans op een stofexplosie is dan heel groot.”
Als het in een emmerelevator tot een explosie komt zijn de gevolgen niet mals. Vandeweyer: “Een explosie kan zich dankzij de aanwezige stoflagen eenvoudig door de hele elevator heen voortplanten. Ik weet uit ervaring dat de gevolgen van een stofexplosie in een emmerelevator vaak niet te overzien zijn. Groot zijn ook de gevolgen wanneer het niet direct tot een explosie, maar tot brand komt. Door het vele stof breiden de vlammen zich razendsnel uit.”
Preventieve maatregelen
Voor wie met emmerelevatoren werkt zal de prangende vraag zijn: wat moet ik doen om een explosie of brand te voorkomen? In de richtlijn NPR-CEN/TR 16829 staat precies omschreven wat bij bakkenelevatoren alle courante ontstekingsbronnen zijn en vooral hoe je je zo goed mogelijk hiertegen beveiligt. “Denk dan aan slip- en scheefloopdetectie, controle van de temperatuur van lagers, het aanbrengen van een teruglooprem, installatie van een antistatische en brandvertragende band waaraan de emmers zijn bevestigd”, zegt Vandeweyer.
Omdat in een emmerelevator contant een stofwolk rondraast, lijkt stofafzuiging een gericht middel om een explosieve situatie te voorkomen. De praktijk leert wat anders: stofafzuiging verkleint de kans op een explosief mengsel niet. Wat wel positief werkt, is luchtlekkage naar buiten voorkomen. Een positieve werking gaat ook uit van het ontstoffen van het product vóórdat het in de elevator komt.
Uit Duits onderzoek bleek dat de meest heftige explosie kon ontstaan kort na de opstart van de elevator.
Explosie niet volledig te voorkomen
Welke preventieve maatregelen je ook neemt, bij emmerelevatoren is een stofexplosie nooit uit te sluiten. De NPR-CEN/TR 16829-richtlijn is hier ook heel duidelijk over. Redenen hiervoor zijn met name de externe ontstekingsbronnen in combinatie met het altijd stoffige milieu in de elevator. “Dit maakt dat je je bij emmerelevatoren vooral ook moet focussen op de gevolgen van een explosie. Ook daarover is de richtlijn duidelijk: rust emmerelevatoren uit met breekplaten voor drukontlasting bij een explosie en met een blussysteem voor het onderdrukken van de explosie”, adviseert Vandeweyer.
Belangrijk is volgens de explosie-expert verder een explosie-ontkoppeling. “Omdat veel elevatoren rechtstreeks of via een kettingtransporteur in een silo storten, kan de explosie doorslaan naar de silo. Een goede ontkoppeling op de uitlaat voorkomt dat.” Feit is wel dat het bij elevatoren met een grote capaciteit moeilijk is om de uitlaat te beveiligen met een mechanisch systeem, zoals een draaisluis of snelsluitschuif. “Een chemische barrière, het lokaal inblazen van een dichte wolk bluspoeder, is dan het enige beschikbare alternatief”, vertelt Vandeweyer.
“Maar in combinatie met drukontlasting op de elevator, is een chemische barrière meestal niet betrouwbaar, zeker niet als de explosie in de voet begint. Dan is de kans groot dat de barrière al is weggeblazen als de explosie boven aankomt. In dat geval is het beter de elevator in zijn geheel te beveiligen met explosieonderdrukking in de vorm van een blussysteem.”
ISMA, specialist in explosieveiligheid
ISMA is gespecialiseerd in explosieveiligheid van installaties en processen. Het bureau wordt vaak betrokken bij het onderzoek naar mogelijke oorzaken van branden of explosies. Daarnaast bestaan de werkzaamheden uit het uitvoeren van explosierisicoanalyses en het berekenen van explosie-effecten. De medewerkers van ISMA zijn werkzaam in een brede waaier van industrieën en nemen deel aan verscheidene internationale werkgroepen. Sinds de start in 1984 zijn meer dan 5000 installaties in verschillende industrieën door ISMA onderzocht.









