De Denkaday had dit jaar een opmerkelijk thema: ‘Voeding na de toekomst’. Henk Botter, commercieel directeur bij Denkavit, legt uit dat er al veertig jaar discussie is over de omvang van de veestapel in Nederland. “De veedichtheid is nog steeds hoog en over het gewenste percentage krimp is nog steeds onduidelijkheid”, zegt hij. “Onafhankelijk van de toekomstige ontwikkelingen moeten we blijven focussen op een sterke sector.”
Consumententrends
Laurens Sloot, oprichter van de EFMI Businessschool, stelt dat voedsel waarde(n)vol is voor de consument. De hedendaagse consument heeft gemak, genieten, gezond en groen hoog in het vaandel, maar wil vooral ook goedkoop voedsel. “In de jaren 70 besteedde de gemiddelde Nederlander nog 30 procent van zijn inkomen aan eten, nu is dat maar 15 procent. Tegelijkertijd zien we dat de voedselprijzen in de supermarkt sterk zijn gestegen, vooral door geopolitieke ontwikkelingen en duurdere energie.”
Wereldwijd neemt de vraag naar voedsel van dierlijke oorsprong nog steeds toe, door de groeiende wereldbevolking en toenemende welvaart. De impact van de agrifoodsector op natuur en klimaat is groot. Om onze planeet te beschermen ligt er dan ook nog een forse verduurzamingsopgave. “Voor de consument betekent dat gedragsaanpassing en voor voedselproducenten dat ze slimmer moeten produceren”, zegt
Sloot. “Voor de hele keten geldt dat we verduurzaming moeten koppelen aan commercieel succes. Dat kan door de ecologische belasting van de voedselproductie te verkleinen. Via een taks op niet-duurzaam geproduceerd voedsel en een subsidie op duurzaam voedsel kunnen we de consument meenemen in dat streven.”
Grondstoffen van de toekomst
Jan Roothaert van Limagrain laat zien op welke manier de grondstoffensector zich ontwikkelt. Gewassen voor feed en food worden op veel fronten veredeld, zoals hitte- en koudetolerantie, ziekteresistentie, voederwaarde en opbrengstpotentieel. Traditionele veredeling kost veel tijd en moderne technieken zoals Crispr-CAS en de analyse van markergenen kunnen die tijdsduur flink verkorten. “De toelating van gentech is in Europa wel een stroperig proces”, vindt Roothaert.
Het streven van de Europese Unie naar een eiwittransitie (meer plantaardig en minder dierlijk eiwit) is wel een stimulans voor onderzoek, ontwikkeling en veredeling van vlinderbloemigen. Met name de teelt van veldbonen wordt als een kansrijke optie gezien. “In de veredeling van erwten en bonen zetten we vooral in op opbrengstverhoging, reductie van antinutritionele factoren en resistentie tegen ziekten en plagen.”
Kleine kloof food en pharma
Volgens Johan Garssen van de Universiteit van Utrecht wordt de kloof tussen ‘food’ en ‘pharma’ kleiner. “Binnen Future Food Utrecht, waar al onze faculteiten bij betrokken zijn, zien we drie belangrijke thema’s, waaronder de verbinding tussen diervoeder, humane voeding en gezondheid”, vertelt hij. De meeste geneesmiddelen vinden hun oorsprong in eetbare planten, zoals fruit, groenten en kruiden. “In het raakvlak tussen voeding en pharma vinden we supplementen en additieven, zoals probiotica, prebiotica, enzymen, specifieke vetzuren en koolhydraten, die de gezondheid van mens en dier ondersteunen.”
In de voeding en gezondheid van mens en dier is er steeds meer aandacht voor preventie door middel van leefstijlaanpassing, vaccinaties en gepersonaliseerde voeding. De focus ligt op veerkracht, ‘immuunfitheid’ (de balans tussen tolerantie en weerstand) en een stabiel microbioom. “Gezondheid is het vermogen om je aan te passen aan bedreigingen vanuit de omgeving”, zegt Garssen. Hiervoor ligt de basis in de vroege jeugd.
Precisiefermentatie
Joeri Beauprez van Inbiose vertelt dat precisiefermentatie een duurzame productietechnologie is voor grondstoffen en additieven. Inbiose is opgericht als spin-off van de Universiteit ven Gent. Het bedrijf richt zich op koolhydraatfermentatie voor de productie van specialty ingrediënten in feed en food, onder meer oligosachariden uit moedermelk. “Fermentatie is natuurlijk niet nieuw”, zegt Beauprez. “De techniek wordt al heel lang toegepast voor de productie van bier, wijn, karnemelk, zuurkool, yoghurt en kaas. Ook organische zuren, aminozuren, enzymen en antibiotica worden geproduceerd met behulp van fermentatietechnologie.”
Relatief nieuw is precisiefermentatie, waarmee specifieke oligosachariden, vetzuren en nieuwe eiwitten worden geproduceerd.
Bacteriën, gisten en schimmels maken ‘cellulaire eiwitten’ die worden toegepast in de voeding van mens en dier, als duurzaam alternatief voor eiwitten van dierlijke oorsprong. “Voor de productie van deze nieuwe eiwitten is genetische modificatie van de micro-organismen noodzakelijk en ook de veiligheid van de kweeksubstraten moet worden gewaarborgd. Er zijn dan ook nogal wat hordes te nemen qua wet- en regelgeving. Dat geldt ook voor bijvoorbeeld kweekvlees en kweekmelk.”
Kunstmatige intelligentie
Lynn Verstrepen van Bestmix ziet kansen voor AI in de productie van humane voeding en diervoeding en geeft daarvan enige voorbeelden. “Bij Bestmix zetten we AI in om op basis van dierprestaties de optimale voer- of rantsoensamenstelling te voorspellen, zodat elk dier wordt gevoerd volgens zijn nutritionele behoeften. In de voerfabriek helpt AI − door het monitoren en optimaliseren van het vochtgehalte tijdens de verwerking − om verliezen bij extrusie te verminderen.
De panelleden benadrukten dat innoveren alleen kan met boerenverstand en binnen de economische grenzen waar de veehouderij mee te maken heeft.
Verstrepen benadrukt wel dat AI een hulpmiddel is. “Voor validatie van modellen, beoordeling van uitkomsten en controle op algoritmes blijft de menselijke expertise noodzakelijk.” Hoe groter de dataset die wordt gebruikt als input in een AI-systeem, des te groter de betrouwbaarheid van de uitkomsten. Een zorgpunt bij de inzet van ‘big data’ voor precisielandbouw en sensortechnologie is ook het eigenaarschap van die data. Wie legt welke data vast en hoe? Is er regulering vanuit de overheid nodig?
Innoveren met boerenverstand
In een afsluitende paneldiscussie gaven veehouders Marko van Asten, Timo ten Berge en Hans Luijerink commentaar op de presentaties van de sprekers. Zij benadrukten dat innoveren alleen kan met boerenverstand en binnen de economische grenzen waar de veehouderij mee te maken heeft.
Zo sluit de kalversector liever aan bij internationale verduurzamingsinitiatieven dan bij het Beter Leven keurmerk van de Dierenbescherming, zegt Luijerink. Ten Berge doet met zijn melkveebedrijf wel mee aan het Foqus-programma van FrieslandCampina, maar kan niet voldoen aan de eisen van PlanetProof. Elke veehouder maakt dus keuzes die passen bij zijn of haar bedrijf. Van Asten constateert dat de retail sturend is op het gebied van verduurzaming. “Dat leidt tot niche-producten, terwijl de meeste consumenten blijven kiezen voor een lage prijs.” Hij ziet wel voordelen van het invoeren van carbon footprint beprijzing. “Maar dan moet de consument wel goed worden voorgelicht.”
Hobbels richting verduurzaming
Alle drie de veehouders willen graag innoveren en verduurzamen op hun bedrijf, maar de daarvoor benodigde investeringen moeten ze wel kunnen terugverdienen. Ook merken de veehouders dat bureaucratie en wet- en regelgeving (te) vaak remmend werken op innovatie. De veestapel zal krimpen, verwachten de panelleden, maar voor een sterke sector is het essentieel dat er wel kritische massa behouden blijft.
De relaties tussen de (voer)leverancier, de boer en de afnemers zijn en blijven belangrijk. Onderling vertrouwen tussen alle schakels in de keten is de basis voor vooruitgang en behoud van een sterke agrifoodsector.








