Het verwerken van vezelrijke co-producten verandert de fysisch-chemische eigenschappen van een voeder. Maar hoe beïnvloedt dit nu het persproces? Deze invloed beredeneren lijkt een kwestie van gezond boerenverstand, maar niets is minder waar. Producten als palmpitschilfers, suikerbietenpulp of tarwestro en combinaties hiervan leiden niet per definitie tot kwalitatief mindere korrels. Dit blijkt uit het proefschrift van Tom Bastiaansen die begin september op dit onderzoek promoveerde aan Wageningen University and Research. Hij onderzocht de invloed van verschillende bronnen van vezels op de eigenschappen van het persmeel.

Korrelkwaliteit

Terecht blijft een voereigenschap als korrelkwaliteit volop in de belangstelling staan. Dat was vroeger zo en nu nog, alhoewel we momenteel in zowel de fabriek als in onderzoek meer gereedschappen hebben. In de fabriek kennen we nu het conditioneren en voorverdichten. Artificiële intelligentie (AI) heeft zijn intrede gedaan om de korrelkwaliteit te voorspellen, maar ook in technologisch onderzoek zijn er nieuwe benaderingen en methoden.

Zo is in het onderzoek de mogelijkheid onderzocht van capillaire rheometrie om het stroomgedrag van persmeel door het matrijsgat te kunnen bestuderen. Deze methode kan het gedrag van persmeel in het matrijsgat verklaren, waarbij relatief kleine hoeveelheden persmeel kunnen worden gebruikt. Het kan – na optimalisering – inzicht geven in het energiegebruik van de pers bij verschillende voersamenstellingen.

Meer vezels in het persmeel

Bastiaansen onderzocht de invloed van de verwerking van verschillende verzelrijke coproducten (300 g/kg) aan een basisvoer met mais, sojaschroot en sojaolie. Kengetallen waren de korrelkwaliteit en het energieverbruik van de pers. Ook mat Bastiaansen de snelheid waarmee persmelen vocht absorberen en vasthouden en bestudeerde hij de deformeerbaarheid van het persmeel en de druk waarmee dit gepaard gaat bij transport door het matrijsgat. Het bleek dat een hogere persmeel-deformeerbaarheid of vochtabsorptiesnelheid niet leidde tot sterkere korrels. Wel bleken co-producten met meer onoplosbare vezels een maat voor een hogere druk, nodig om het persmeel door de matrijs te transporteren met dito hogere energieconsumptie van de pers.

Tom Bastiaansen promoveerde op onderzoek naar de invloed van vezelrijke co-producten op het persproces.

Verder trachtte Bastiaansen om vochtdiffusie in persmeeldeeltjes te bestuderen en de invloed op het persproces. Het persmeel bestond uit suikerbietenpulp in verschillende verhoudingen van fijn en grof. Het persmeel werd voor langere tijd blootgesteld aan vocht, dat werd ingebracht tijdens het conditioneerproces. Er werden ook verschillende temperaturen getest. Het toevoegen van water aan persmeel voor het conditioneren leidde niet tot sterkere korrels en ook een lagere persmeeltemperatuur had geen invloed op de korrelkwaliteit. De grove fractie van suikerbietenpulp leidde wel tot een hoger energiegebruik van de pers.

Het matrijsgat

Tot slot bestudeerde Bastiaansen meer diepgaand de frictie tussen matrijs en persmeel en de verblijfstijd in de matrijs. Daartoe zijn persmelen geformuleerd met 500 g/kg mais en 500 g/kg haverdoppen, sojahullen of suikerbietenpulp. Deze persmelen zijn vervolgens geperst met behulp van drie verschillende ringmatrijzen – variërend in afschuifoppervlak en volumetrische inhoud – en met verschillende productiesnelheden. Daarbij bleek dat de druk en frictie van het persmeel tussen de matrijswand onafhankelijk zijn van de snelheid waarmee het persmeel door het matrijsgat stroomt. Bij hogere productiesnelheden nam de korrelkwaliteit af. Het positieve effect van een dikkere matrijs is dus niet geheel toe te schrijven aan de frictie tussen persmeel en matrijswand.

Nieuwe inzichten

Noch vochtdiffusie, noch de mechanische eigenschappen van het persmeel lieten een consistente invloed zien op de korrelkwaliteit. Wel zag Bastiaansen dat een gedeelte van het vocht zich in het matrijsgat op de buitenwand van de korrel bevindt en dus beperkt kan bijdragen aan bindingsvorming in de korrel. Mogelijk wordt de rol van vochtdiffusie hierbij overschat. Mogelijk is in deze studie ook de variatie van de eigenschappen van de persmelen te beperkt geweest ten opzichte van de extreme drukken om bijvoorbeeld verdichting van het persmeel en de daaruit voortvloeiende korrelkwaliteit te kunnen verklaren. Wel is duidelijk dat de eigenschappen van het persmeel een behoorlijke invloed hebben op het energieverbruik van de korrelpers.

Het verklaren van de korrelkwaliteit in relatie tot de snelheid van bindingsvorming is weliswaar nog ietwat theoretisch, maar kan een systematisch raamwerk worden voor het beschrijven en verklaren van de relatie tussen persmeelsamenstelling, procescondities en de uiteindelijke korrelkwaliteit.

Het proefschrift van Tom Bastiaansen is getiteld: ‘A paradigm shift in pellet manufacturing: the effect of co-product inclusion on pellet manufacturing’.

Deel dit artikel

Thomas van der Poel