AgruniekRijnvallei heeft al vanaf 1987 ervaring met het persen van CCM in varkensvoer. Het bedrijf past het toe in voer voor zeugen, biggen en vleesvarkens. Belangrijk is dat de fabriek daarop is ingericht.
Varkenshouders voeren al decennialang Corn Cob Mix (CCM) aan hun varkens. En niet zonder reden: het blijft een superfood voor varkens. Met een hoog zetmeelgehalte is het een uitstekende zetmeelbron in varkensrantsoenen. De melkzuurbacteriën in CCM produceren na minimaal zes weken inkuilen 3,5 procent melkzuur. Melkzuur versterkt de darmflora en verhoogt de weerstand van de varkens. De smakelijkheid van CCM stimuleert de voeropname en groei, en verbetert de voerconversie. Varkenshouders vervangen met (eigen) CCM een deel van de gekochte granen en besparen op voeraankoop.
“CCM heeft als voordeel dat het zetmeel deels is omgezet tot melkzuur en andere fermentatieproducten”, zegt Jan Fledderus, senior consultant en productmanager varkens bij Schothorst Feed Research. “Melkzuur maakt het niet alleen smakelijk. Maar door de ‘voorvertering’ kunnen varkens het zetmeel ook sneller en makkelijker verteren.”
Varkenshouders kunnen zelf een CCM-kuil aanleggen en CCM voeren aan hun varkens via een droogvoerinstallatie (CDI) of brijvoerinstallatie. Hoe effectief dit is, hangt sterk af van de CCM-kwaliteit, voedingswaarde, rantsoensamenstelling en maalfijnheid voor een goede verteerbaarheid
(zie kader).
Het persen van CCM in varkensbrok is ook een optie om eenvoudig CCM te voeren. “Niet alle varkenshouders hebben een voerinstallatie om zelf CCM te voeren. Er is een menger en een sleufsilo of slurf voor nodig”, zegt Eelco van de Hoef, product- en innovatiemanager varkens van AgruniekRijnvallei. “Wij mengen en persen CCM door het mengvoer. Dat maakt de positieve eigenschappen van CCM voor alle varkenshouders beschikbaar en toepasbaar. Daarmee ontzorgen we de varkenshouder.”
CCM in brok persen
AgruniekRijnvallei heeft al vanaf 1987 ervaring met het persen van CCM in varkensvoer. “We passen het toe in voer voor zeugen, biggen en vleesvarkens. We weten nu dat de fabriek hierop ingericht moet zijn. Anders loopt alles vast. We begonnen kleinschalig met CCM in brok in onze fabriek in Wehl. Nu gebeurt dat in Didam, Wageningen en in Barneveld voor biologische CCM. “CCM is geen makkelijk product om in brok te verwerken.
Maar in 38 jaar tijd hebben we veel geleerd over het type vijzel, de vijzellengtes en -snelheid, en is een speciale CCM-bak ontwikkeld in de fabriek. In het begin zuurden we nog aan met propionzuur, maar dat geeft smaakafwijkingen en is corrosief. We voegen nu melkzuurbacteriën toe aan de CCM-kuil.”
Om CCM in brok te kunnen persen, moet het aan een aantal voorwaarden voldoen. Te beginnen met een goede uitgangskwaliteit. “We kopen alleen ongemalen korrels mais in met minimaal 65 procent droge stof en zonder de spil van de maiskolf. Die heeft weinig tot geen voederwaarde en het belemmert het goed malen, wat erg belangrijk is”, zegt Van de Hoef.
Daarnaast is een goede fermentatie in de kuil nodig en moet het niet te vochtig zijn (meer dan 68 procent droge stof) voor goede loopeigenschappen in de fabriek. Ook is correct in- en uitkuilen van belang. “De kuil moet snel luchtdicht zijn en netjes uitkuilen voorkomt luchtintreding en broei. Ook mag er bij de oogst geen builenbrand in zitten, want dat geeft kwaliteitsverlies en een zwarte kleur aan de CCM.”
Met name in biggenvoeders
Volgens Van de Hoef geeft inmenging van CCM een smakelijke brok die varkens goed willen vreten. “In brok voor kraamzeugen geeft CCM snelle energie en een goede voeropname. Bij biggen zorgt het voor een hogere darmgezondheid en bij vleesvarkens voor een betere jeugdgroei.” AgruniekRijnvallei voegt tot 15 procent CCM toe aan haar voeders. “In de beginjaren was dit zelfs 25 procent, maar dat blijkt te vochtig voor goede loopeigenschappen van het voer.
Producten als ontsloten tarwe en broodmeel aangevuld met zuren zijn ook bruikbaar als zetmeelbron, maar kunnen vanwege de fermentatie niet tippen aan CCM. Het ontsloten zetmeel zit al van nature in de kuil. Als je ontsloten tarwe koopt, is dat veel duurder door de hittebehandelingen die het heeft gehad.”
Fledderus ziet dat varkenshouders bij verwerking van CCM in brok wel de voordelen hebben van CCM, maar niet het nadeel van extra arbeid van het vers voeren van het product. “Het toevoegen van CCM is met name in biggenvoeders financieel interessant. In verhouding met andere grondstoffen is CCM namelijk te duur om daarvan een hoog aandeel op te nemen in vleesvarkensvoeders.”
Van de Hoef is het daarmee eens. “CCM rekent vooral goed in startvoer. Bij dieren boven de 50 kilo is het alleen interessant als de CCM-prijs relatief laag is. Nu is CCM met 130 euro per ton heel aantrekkelijk om te voeren.” Want tarwezetmeel kost 178 euro per ton en gemalen tarwe 163 euro per ton, teruggerekend naar CCM met 65 procent droge stof. “CCM-brok verhoogt de prestaties van biggen en kraamzeugen starten beter op met deze brok.”
Goed inkuilen van gemalen CCM is erg belangrijk voor een goede conservering en productie van melkzuur. De kuil blijft minimaal zes weken dichtzitten voordat het product kan worden gevoerd.
Melkzuur verdampt
Het relatief hoge vochtgehalte in CCM is een belangrijke reden om CCM niet in hele hoge percentages in mengvoer op te nemen. “Het aandeel CCM is begrensd, omdat mengvoer maximaal 14 procent vocht mag bevatten, tenzij anders gespecificeerd. En CCM bevat minimaal 30 tot 35 procent vocht”, zegt Fledderus.
Hij vervolgt: “Een andere beperking van CCM in brok persen, is dat melkzuur verdampt tijdens het persen. Melkzuur heeft een lage verdampingstemperatuur. Afhankelijk van de omstandigheden tijdens het persen, vervluchtigt een deel van het melkzuur bij de brokproductie. Vooral de temperatuur en tijdsduur bij hoge temperatuur zijn van belang.” Van de Hoef geeft aan dat de melkzuurbacteriën het persproces niet overleven, maar dat er altijd wel melkzuur overblijft in het eindproduct.
Minder vaak CCM in mengvoer
Het persen van CCM in mengvoer is niet nieuw. “Er is in Nederland bij een klein aantal voerproducenten een lange traditie met het verwerken van CCM in brok”, zegt Fledderus. “Internationaal kom je het bijna niet tegen.” Mengvoerbedrijven zoals coöperatie De Valk Wekerom (gefuseerd met ABZ De Samenwerking) en Theeuwes Mengvoeders in Ulicoten (gefuseerd met Fransen Gerrits) hadden ook altijd CCM in het varkensvoer. Bij navraag blijkt dat Fransen Gerrits geen CCM meer in mengvoer perst. ABZ Diervoeding doet dat nog wel, maar op beperkte schaal. De Heus, Agrifirm en ForFarmers mengen ook geen CCM in mengvoer.
Het toevoegen van CCM is met name in biggenvoeders financieel interessant. In verhouding met andere grondstoffen is CCM te duur om daarvan een hoog aandeel op te nemen in vleesvarkensvoeders.
De meeste voerfirma´s zien meer voordelen van CCM bij het direct voeren op het boerenerf, omdat melkzuur deels verloren gaat in het persproces van mengvoer. “Varkenshouders die zelf CCM inkuilen en vers voeren op hun bedrijf, halen het grootste voordeel uit CCM”, stelt Erik Salemink, brijvoerspecialist van ForFarmers.
‘Een andere beperking is dat melkzuur verdampt tijdens het persen’
ABZ Diervoeding perst steeds minder vaak CCM in mengvoer. “We doen dat nog wel, maar zoeken ook naar minder bewerkelijke manieren. We willen de nadelen van het persproces bij CCM zoveel mogelijk vermijden”, zegt Stefan Regelink, verkoopmanager varkenshouderij van ABZ Diervoeding. “Zo voegen we losse vloeibare zuren toe aan mengvoer. De keuze van het juiste zuur kunnen we afstemmen op de behoefte van het varken. We bereiken de gewenste effecten van CCM makkelijker met productvormen zoals cruesli. Met specifieke voerbehandelingen en maalinstellingen kunnen we beter sturen op korrelhardheid, opname en darmgezondheid.”
Voedingswaarde CCM
CCM levert vooral energie. In vergelijking met tarwe dat meer eiwit/aminozuren bevat, draagt het minder bij aan de eiwitvoorziening. “In mengvoer met CCM is dit voer ook op eiwitten uitgebalanceerd. Maar als varkenshouders CCM vers verstrekken, is er een risico op eiwittekort bij een hoog energiegehalte van het rantsoen. Dan moet er goed op de eiwitvoorziening worden gelet, met name bij gespeende biggen die snel groeien”, zegt Fledderus. “Een CCM-kuil kan op het varkensbedrijf praktisch onbeperkt worden ingemengd. Maar bij teveel CCM voeren, ligt vervetting van varkens op de loer.”
In de praktijk passen varkenshouders CCM op hun eigen erf vooral toe in brijvoerinstallaties, omdat CCM relatief veel vocht bevat. “Veel klanten met een brijvoerinstallatie werken met een CCM-doseerbak waar een product in kan, en die met een vijzel rechtstreeks op de mengtank loopt”, vertelt Salemink. “Of ze hebben een voormenger waarbij ze CCM ‘opmengen’ met tarwezetmeel en een aardappelproduct. Afhankelijk van de bedrijfssituatie krijgen ze een product met een drogestofpercentage van 30 tot 35 procent.” CCM voeren in een droogvoerinstallatie kan ook wel, maar dan moet het drogestofgehalte van het totale mengsel wel hoog genoeg zijn voor de juiste loopeigenschappen.
Salemink ziet in de praktijk bedrijven die tot wel 40 tot 50 procent van het rantsoen vervangen door CCM. “Dat bespaart behoorlijk op voerkosten en de varkenshouder profiteert van de voordelen op darmgezondheid. “Varkenshouders kunnen nog veel winst behalen door CCM zorgvuldig in te kuilen, goed aan te rijden, fijn genoeg te malen en alert te zijn op te hoge mycotoxinegehalten”, zegt Salemink.
Aandachtspunten om een goede CCM-kwaliteit te voeren
- Voor een goede conservering is het optimale drogestofpercentage bij de oogst van belang. Voor brijvoerinstallaties is dat tussen de 60 en 65 procent. Voor CDI-installaties ligt de richtlijn tussen de 65 en 70 procent vanwege de loopeigenschappen.
- Goed inkuilen van gemalen CCM is ook erg belangrijk voor een goede conservering en productie van melkzuur. Dus kuil in een sleufsilo van
gladde wanden en vloeren, verdicht de massa goed met zwaar materieel, sluit de kuil snel luchtdicht af en laat deze minimaal zes weken dichtzitten.
- CCM-korrels moeten voldoende gemalen zijn voor een goede verteerbaarheid. ForFarmers hanteert dat maximaal 15 procent groter is
dan 2 millimeter. Dat is met een schudzeef te controleren. Als het te grof is, werken enzymen die zetmeel en vet afbreken onvoldoende, waardoor varkens CCM minder goed verteren. Het maalresultaat van CCM hangt af van de hardheid van de korrels en hoe droog ze zijn, het soort molen en de afstelling hiervan, de zeef op de molen en de hoeveelheid spil. Grof gemalen CCM zakt in een brijvoerinstallatie ook snel uit.
- Bij uitkuilen is voldoende voersnelheid belangrijk, in de winter minimaal 1 meter per week en in de zomer 1,5 meter. De kuil moet dus
niet te hoog en/of te breed zijn.
- Het is cruciaal om de CCM te laten analyseren op de specifieke voederwaarden (droge stof, eiwit, vet, zetmeel et cetera) en op
mycotoxinen (Don en Zea). Dat is nodig om het rantsoen correct door te rekenen en om gezondheidsrisico’s bij te hoge mycotoxinenwaarden voor varken en mens (via de voedselketen) te voorkomen.
- Uit analyses van CCM-kuilen blijkt de variatie in ruwe celstof-, zetmeel- en vetgehalte groot. Daardoor verschillen de energiewaardes van
CCM, van 1,44 tot 1,58 EW op basis van droge stof. Varkenshouders die een groot aandeel CCM voeren, moeten hier rekening mee houden.










