Onderzoekstechnieken als genomics, transcriptomics, proteomics, metabolomics en epigenetica veroorzaakten een revolutie in ons begrip van complexe biologische processen, stellen Aponte et al. (2025). Met deze technieken kunnen moleculaire markers worden gekoppeld aan vruchtbaarheid, vitaliteit, stressbestendigheid en metabole gezondheid. ‘Omics’-biomarkers spelen een steeds grotere rol in voedings- en gezondheidsmonitoring en -management, ook bij landbouwhuisdieren. Volgens Aponte en zijn medeauteurs leiden de combinatie en verdere ontwikkeling van deze technieken tot grote vooruitgang in de dierlijke productie en efficiëntie, diergezondheid en -welzijn en de duurzaamheid van dierlijke productiesystemen.
Inzicht in fysiologie
Analyse van metabolieten, oftewel afbraakproducten (aminozuren, organische zuren, suikers, vetzuren), geeft inzicht in de fysiologie en het metabolisme van biologische systemen. Metabolomics wordt onder meer ingezet om de respons op stress, ziekte, voeding en omgeving in kaart te brengen.
In een overzichtsartikel geven Dantas Corradin et al. (2026) voorbeelden van de toepassing van metabolomics in de veehouderij. Bij vleesstieren zijn met behulp van metabolomics biomarkers geïdentificeerd die variaties in groeiprestaties verklaren vanuit verschillen in energie-, eiwiten vetmetabolisme. Ook karkaskenmerken en de invloed van voeding in de eerste maanden op latere productieresultaten hangen samen met bepaalde metabolieten.
Metabolomics-studies geven diepgaande inzichten in hoe voeding de gezondheid van landbouwhuisdieren en de kwaliteit en samenstelling van levensmiddelen van dierlijke oorsprong beïnvloeden.
Uit een studie van Spears et al. (2024) blijkt dat het metabole profiel van vlees van koeien die zijn gehouden in feedlot-systemen afwijkt van dat van grazend vee. Ook in het bloed van consumenten die het vlees aten werden verschillen in metabolieten gevonden, al kunnen de auteurs niet zeggen welke van de twee houderijsystemen gezonder is voor de consument.
Dantas Corradin concludeert dat metabolomics onderzoek kan bijdragen aan de ontwikkeling van duurzame veehouderijsystemen en gezonde voeding voor de mens.
Diervoeding en -gezondheid
Studies over metabolomics geven diepgaande inzichten in hoe voeding de gezondheid van landbouwhuisdieren en de kwaliteit en de samenstelling van levensmiddelen van dierlijke oorsprong beïnvloeden. Voor melkvee beschrijven Di Paco et al. (2026) studies waaruit blijkt dat de voeding van melkvee het metabolietenprofiel van de melk beïnvloedt, via veranderingen in het metaboloom in de pens.
Oxidatieve stress is een veelvoorkomend probleem bij hoogproductief melkvee, met grote gevolgen voor de diergezondheid en de productieprestaties. In een review geven Kowalczyk et al. (2026) inzicht in de complexe interacties tussen voersamenstelling, microbioom, omgevingsstress en het metabolisme van de gastheer. Zij benoemen verschillende biomarkers (hormonen, enzymen, signaalstoffen, genexpressieprofielen, metabolieten) die een rol spelen in de stressrespons van organen en weefsels. Verschillende biomarkers
(malondialdehyde, glutathion peroxidase, superoxide dismutase, cytokines) zijn meetbaar in bloed, melk, speeksel en weefsels.
Biotine versterkt het glutathionmetabolisme en remt vetperoxidatie
De analyse van deze stoffen geeft inzicht in de mate van oxidatieve stress waar het dier mee te maken heeft. De onderzoekers concluderen dat het integreren van analyse van verschillende biomarkers een nauwkeurige, vroege diagnose van gezondheidsproblemen mogelijk maakt, zodat antioxidatieve voedingsinterventies op tijd ingezet kunnen worden.
Krachtige biomarker
Bisutti et al. (2026) verzamelden gegevens over metabolieten in bloedserum, leukocyten in de melk en over uiergezondheidskenmerken van gezonde koeien en koeien met mastitis. Geïnfecteerde dieren hadden hogere lactose- en histidinegehaltes in het bloed en lagere concentraties metabolieten die samenhangen met pensfermentatie. Lactose is een veelbelovende biomarker voor mastitisdetectie en histidine speelt een modulerende rol in de immuunrespons. Het combineren van immunologische data en metabolietenprofielen in diverse lichaamsvloeistoffen geeft sneller en beter inzicht in subklinische uierinfecties dan enkelvoudige biomarkers, concluderen Bisutti et al.
Hao et al. (2026) combineerden proteomics en metabolomics om te achterhalen hoe pensbestendig biotine de klauwgezondheid, de leverfunctie en de mate van oxidatieve stress bij melkvee beïnvloedt. Uit hun onderzoek blijkt dat biotine het glutathionmetabolisme versterkt en de vetperoxidatie reduceert. Ook stimuleert biotine keratinisatie en remt het de afbraak van kraakbeen, met positieve gevolgen voor de klauwgezondheid. De studie laat ook zien hoe ‘omics’-technieken het werkingsmechanisme van voerbestanddelen op moleculair niveau kunnen verklaren.
Ontwikkeling precisievoeding
Abd El-Hack et al. (2025) stellen dat metabolomics kan bijdragen aan de ontwikkeling van precisievoeding om de productieprestaties van pluimvee te verbeteren. Analyse van metabolieten ontrafelt de biochemische interacties tussen voeding, metabolisme en fysiologie, schrijven zij. Figuur 1 geeft een overzicht van elementen die bijdragen aan precisievoeding.
Bij vleeskuikens is gebleken dat een hogere verteerbare arginine:lysine-ratio in het voer een positief effect heeft op de voerefficiëntie, zonder nadelige effecten op de overleving van de kuikens en de vleeskwaliteit. Dit effect wordt waarschijnlijk bereikt door modulering van het eiwit- en energiemetabolisme.
Gunawati et al. publiceerden in 2025 een overzicht van studies naar de mogelijkheden om de darmgezondheid van pluimvee te monitoren via analyse van metabolieten in de mest. Hieruit blijkt dat gehalten aan kortketenige vetzuren (met name boterzuur), histamine, aminozuren, indolderivaten en trehalose in de excreta gerelateerd zijn aan necrotische enteritis, coccidiose en dysbiose in de darm. Voertoevoegingen (inuline, natief zetmeel, insectenmeel, citrusextract) verbeteren de darmwandintegriteit en de metabolietenprofielen. Analyse van metabolieten in de mest biedt niet-invasieve mogelijkheden om de darmgezondheid te monitoren, concluderen de auteurs.
Figuur 1: Elementen van precisievoeding. Bron: Abd El-Hack et al., 2025
Onderzoek naar het volledige metaboloom
Metabolomics is de studie van het volledige metaboloom, oftewel alle afbraakproducten (metabolieten) van fysiologische processen in het lichaam. In de praktijk is zo’n volledig overzicht niet of nauwelijks te verkrijgen, maar het identificeren en kwantificeren van een groot aantal metabolieten in verschillende lichaamsvloeistoffen geeft al veel informatie over het metabolisme en de invloed op gezondheid en welzijn (Di Paco et al., 2026).
Meestal worden massaspectrometrie (MS) en nucleaire magnetische resonantie (NMR) toegepast in metabolomics onderzoek. De belangrijkste toepassingsgebieden zijn humane gezondheid, voeding, diergeneeskunde, plantenteelt, milieu en analytische methodologie.
De afgelopen jaren is het aantal publicaties waarin metabolomics onderzoek wordt beschreven sterk toegenomen.









