Voor additieven geldt dat met zeer lage doseringen een substantieel effect wordt bereikt in termen van productie, voerbesparing of gezondheid.
Als we het hebben over additieven, dan zijn er in de loop van de tijd vele honderden op de internationale markt verschenen. Perera en Ravindran (2025) schreven recent een historisch overzicht over de rol van additieven in de voeding van pluimvee.
Een reis in de tijd
De publicatie begint met het opdiepen van de geschiedenis met voorbeelden uit de oudheid en de opmerking dat de ontwikkeling van het gebruik van toevoegingen parallel liep met de ontwikkelingen van de pluimvee-industrie. Het lijkt al heel lang geleden dat voeding nog geen wetenschappelijke discipline was en dat er eigenlijk enkel werd gesproken in termen van eiwit en energie (1920). Rond die tijd wordt vitamine D ontdekt en tegen 1950 worden vrijwel alle vitaminen en spoorelementen geïsoleerd en gefabriceerd.
Ook de uitvinding van de elektrische broedmachine en van de vroege geslachtsbepaling droegen hun steentje bij zodat men vanaf dat moment ‘on-farm’ gemakkelijker kon werken met ofwel mannelijke (voor de slacht) of vrouwelijke kuikens (eiproductie). Met name de meer commerciële productie van eieren heeft toen een vlucht genomen. Fase-voedering deed zijn intrede en – zeer belangrijk – selectie en kruisingen tussen rassen wezen de weg naar een meer efficiënte productiviteit tezamen met verticale integratie en – niet te vergeten – ontwikkelingen in de voedertechnologie.
Additieven
De introductie van additieven in voeders voor pluimvee was geen toeval. Historisch gezien vertrouwden de pluimveehouders op natuurlijke producten, mineralen en afvalproducten waarna synthetische vitaminen, mineralen en weer later het gebruik van voormengsels hiervan gemeengoed werd. Wel een toevalstreffer was de ontdekking van sulfaquinoxaline, dat een geweldige doorbraak bleek in de behandeling van de ziekte coccidiose bij kuikens. Later kwam daar het antibioticum chloortetracycline bij dat als groeibevorderaar aan voeders werd toegevoegd.
Gebruik aminozuren
In de vorige eeuw stapte men bij het formuleren van voeders over van ruw eiwit op (totaal, en later verteerbare,) aminozuren. Sinds 1950 gebruikte men synthetische aminozuren in pluimveevoeders, eerst en vooral methionine en later ook lysine (rond 1970) plus een aantal andere aminozuren rond 1990 en later. Door het beter in overeenstemming brengen van de aminozuurbehoeften door het gebruik van de synthetische aminozuren kon het eiwitpercentage in pluimveevoeders flink afnemen en daarmee ook het verwerkingspercentage van een grondstof als sojaschroot in pluimveevoeders.
Door met name genetische selectie en daarnaast ook door verbeteringen in voeding, ziektepreventie en huisvesting heeft de pluimveehouderij enorm kunnen veranderen en is zij zeer efficiënt geworden. Elwinger en collega’s (2016) gaven de onderstaande, belangrijkste redenen voor vooruitgang aan:
-grondstofevaluatie in termen van energie/eiwit -concept van ideaal eiwit -formulering op basis van verteerbare nutriënten -betere kennis nutriëntbehoefte -verbeteringen technologie mengvoederbereiding -toepassing van diervoederadditieven
Ook in de laatste decennia blijft het zoeken naar nieuwe additieven. Deze zoektocht blijft actueel en immer intens.
Een classificatie
De regulering van de markt voor diervoedertoevoegingen kent uiteraard ook een geschiedenis en het artikel besteed aandacht aan de situatie in de Verenigde Staten en Europa. Harmonisatie was uiteraard een reden hiervoor evenals voedsel-gerelateerde zaken als dioxine, BSE en de zorgen met betrekking tot antimicrobiële resistentie. De uitkomst was toen de nieuwe EC regulering 1831 uit 2003 met de bekende classificatie in technologische, sensorische, nutritionele en zoötechnische toevoegingen en de groep coccidiostatica/histomonostatica.
Eerste en tweede generatie
De auteurs bespreken vervolgens een grote groep van afzonderlijke toevoegingen uit de eerste generatie additieven, gebruikt sinds circa 1950 (antibiotica, coccidiostatica, pershulpmiddelen, schimmelremmers, mycotoxine-remmers, kleuren smaakstoffen, etc.) inclusief het verbod later op het gebruik van antibiotica in lage doseringen als groeibevorderaar. Als tweede generatie producten worden toevoegingen zoals emulgatoren, betaïne, guanidino azijnzuur, vezels, L-carnitine en myo-inositol beschreven.
Strategische rol
Gebaseerd op de te verwachten veranderingen in de dierlijke productie worden uiteindelijk drie groepen toevoegingen besproken, waarvan wordt verwacht dat zij de komende tijd een strategische rol gaan spelen: exogene enzymen, alternatieven voor antimicrobiële voederbespaarders en (feed grade) aminozuren. Van deze strategische toevoegingen volgt een behoorlijke uitgebreide beschrijving en een substantieel deel van het artikel is hier aan gewijd. In de lijst van alternatieven voor voederantibiotica bijvoorbeeld is er voldoende plaats voor het kort bespreken van additieven als prebiotica, synbiotica, stimbiotica en postbiotica, phytobiotica.
Sommigen zijn genoegzaam bekend, anderen meer recent geïntroduceerd en dus het lezen waard. De (feed grade) aminozuren, die een grote rol kunnen gaan spelen in de toekomst, worden besproken in samenhang met de voederformulering, teneinde een goede conversie van voereiwit c.q. aminozuren naar pluimveevlees mogelijk te maken.
Verwachtingen
De auteurs gaan de discussie niet uit de weg, dat de verwachting, dat toevoegingen meer en meer ‘groener’ zullen zijn conform de publieke interesse, niet altijd gerechtvaardigd is en geven daartoe enkele redenen. Een adembenemend alternatief, zoals destijds het gebruik van lage doseringen antibiotica, zal er nooit meer komen. Er worden subtiele en meerdere interacties in pluimveeonderzoek vastgesteld met betrekking tot de effectiviteit van de genoemde alternatieve producten: veel van deze interacties zijn complex.
Men stelt dat, ondanks de vorderingen op het gebied van de moleculaire biologie, onze kennis van en inzicht in de voordelen van het beheersen van een gewenst microbioom van het maagdarmkanaal vooralsnog onvoldoende blijft. Ook geeft men aan, dat de herhaalbaarheid van studies naar het effect van de alternatieve producten nogal laag blijkt. De reacties van dieren in proeven zijn niet consistent, wat men overigens voor een deel wijt aan de grote mate van diversiteit van de commerciële producten en de in onderzoek geteste doses.
Tenslotte spelen de kosten nog een rol. Men haalt een wat oudere tabel aan van Huyghebaert e.a. (2011), die de verschillende additieven onderling qua prijs heeft vergeleken (Zie Tabel 1).
Toekomstperspectief
De toekomst voor het gebruik van additieven in pluimveevoeding wordt positief benaderd. Al met al weten we, dat voor de toevoegingen geldt dat met zeer lage doseringen een substantieel effect wordt bereikt in termen van productie, voerbesparing of gezondheid. Het perspectief wordt in het laatste gedeelte van het artikel grondig besproken aan de hand van de vele uitdagingen en ontwikkelingen, waar we tegenwoordig staan: enzymtechnologie, patenten, micro-encapsulatie, nanotechnologie, in ovo voeding, nutrigenomics, kunstmatige intelligentie, klimaatverandering en mycotoxinen.
Referenties zijn opvraagbaar bij de redactie.
Tabel 1. Kosten van verschillende alternatieve producten vergeleken met voederantibiotica en coccidiostatica.









