Aan het congres namen tal van beroepsgroepen deel: van engineers en R&D-managers tot plantmanagers en technisch managers.
Het ATEX & Process Safety congres – op donderdag 6 juni gehouden in Den Bosch – trok ruim 200 Nederlandse en Vlaamse deelnemers. De congresgangers zijn werkzaam in de procesindustrie, maar voor een belangrijk deel ook bij machinebouwers en andere toeleveranciers. Na de aftrap door dagvoorzitter Marit van Bohemen kregen ze een programma voorgeschoteld bestaande uit plenaire presentaties, kennissessies, een mini-vakbeurs en 1-op-1-gesprekken met specialisten op ATEX- en veiligheidsgebied.
Rode draad: open cultuur
Paul van Norden is binnen FrieslandCampina dé expert op het gebied van ATEX. Melkpoederexplosies vormen een flinke bedreiging voor de veiligheid binnen verschillende van de productielocaties van de zuivelgigant. Daarom focuste Van Norden zich de afgelopen drie jaar op het voorkomen van stofexplosies in poederdrooginstallaties en aanverwante apparatuur, zoals filters en silo’s.
Hij rolde in zijn inleiding haarfijn de rode draad voor de dag uit. “Zorg binnen je bedrijf voor een open cultuur waarin mensen zich durven uitspreken en waarin gemaakte fouten worden gedeeld. Wij weten inmiddels dat dit dé manier is om te leren van fouten en te voorkomen dat ze nogmaals kunnen worden gemaakt. Details maken het verschil.” FrieslandCampina gaat ver in het leren van fouten.
Binnen het bedrijf heerst een dare to share-cultuur. Paul: “Wanneer er bij ons een incident gebeurt, dan delen we dat altijd binnen de organisatie.” Daarmee bereikt de zuivelfabrikant dat iedereen het probleem goed voor ogen heeft, checkt hoe het bij hem of haar zit en er wanneer nodig actie op onderneemt. Stap voor stap verkleint het zuivelconcern zo de kansen op een stofexplosie met alle gevolgen van dien.
‘Wanneer er bij ons een incident gebeurt, dan delen we dat altijd binnen de organisatie’
Fantastische tijd
Jop Groeneweg is als hoogleraar Veiligheid en als psycholoog verbonden aan zowel de Universiteit Leiden als de Technische Universiteit in Delft. De afgelopen decennia werkte hij aan verschillende veiligheidsprojecten, onder andere in de chemische industrie. Groeneweg diepte het gedrag van de mens in relatie tot veiligheid diep uit in zijn presentatie. “Dames en heren, u leeft in een fantastische tijd. Toen ik mijn carrière begon was het droevig gesteld met de veiligheid op het werk. Elke maatregel die je nam, verbeterde de veiligheid. Hoe anders liggen de kaarten nu op tafel. We zijn sindsdien zo’n 95 procent veiliger geworden.”
Die hoge mate van veiligheid – ook als het gaat om het voorkomen van stofexplosies – zorgt er volgens Groeneweg voor dat we inmiddels op een compleet andere manier met veiligheid bezig zijn. Groeneweg: “Ik maak vaak een vergelijking met de pitstops bij de Formule 1. Door te leren van de fouten die daar door de teams werden gemaakt, kunnen ze nu binnen enkele seconden de banden van de raceauto verwisselen. In de pitstop zitten nu geen fouten meer. Hoe lukt het ze dan om toch steeds sneller te worden? Omdat ze verder verbeteren wat ze al goed doen. Van goed worden ze excellent.”
33 procent minder incidenten
Als het om het niveau van veiligheidsbewustzijn gaat, ziet hoogleraar Groeneweg nog wel grote verschillen tussen bedrijven. “Je hebt bedrijven die ontzettend veel geregeld hebben, alle certificaten aan de muur hebben hangen, maar weinig doen. De gevolgen laten zich raden... Dan heb je ook bedrijven die weinig doen, maar wat ze doen, wel goed doen. Die hebben 22 procent minder incidenten. En dan zijn er nog de toppers.
Die doen veel, hebben een systematische aanpak, gaan van goed naar beter naar excellent en hebben maar liefst 33 procent minder incidenten. Bij die groep wil je natuurlijk zitten. Dit zijn ook de bedrijven waar teams samenwerken, waar afspraken worden gemaakt en nageleefd, waar mensen nieuwsgierig zijn naar verbetermogelijkheden.”
Wanneer je als bedrijf veiligheid naar een hoger plan wilt brengen, is het volgens de hoogleraar essentieel dat binnen een team een open cultuur heerst. “Je moet elkaar aan durven en kunnen spreken op fouten.
Maar ook complimenten durven geven. Wees als leidinggevende trots op je team, omdat je ervan overtuigd bent dat ze allemaal het beste hebben gegeven. Veiligheid op de werkplek en daarmee ook het voorkomen van incidenten is een groepsproces en teamprestatie. Precies zoals bij de Formule 1.”
‘We zijn sindsdien zo’n 95 procent veiliger geworden’
Serieus werk van maken
Bewustwording en daarmee een cultuurverandering bereiken, stond ook centraal in de kennissessie die Jef Snoeys verzorgde. Hij is adviseur bij het internationaal opererende Duitse Inburex Consulting. Daarvoor werkte hij bijna 30 jaar voor Fike Corporation. “Essentieel is dat iedereen binnen je bedrijf serieus werk wíl maken van explosieveiligheid. Dat iedereen ervan doordrongen is dat een stofexplosie niet alleen schade oplevert aan installatie en gebouwen, maar ook de productie stil komt te liggen en bij collega’s en ook anderen ernstig en zelfs dodelijk letsel kan ontstaan.”
In zijn inleiding deelde Snoeys alledaagse situaties uit zijn adviespraktijk die eenvoudig tot een stofexplosie kunnen leiden. Ter bewustwording. “Een bulkwagen staat te lossen. De aardingsklem is vastgeklemd op de vrachtwagen, maar op gelakt metaal en niet op kaal ijzer... Op de vloer van de productieruimte ligt zoveel stof dat je je voetstappen kunt zien. In diezelfde ruimte is een stopcontact kapot. Hoe eenvoudig kan dat vonkje overspringen…”
Snoeys laat video’s en foto’s van stofexplosies zien. De gevolgen zijn altijd desastreus. “Bij een stofexplosie komt een drukgolf van 8 bar vrij in combinatie met een steekvlam. Complete fabrieken worden weggevaagd. Zorg alsjeblieft dat je nooit in zo’n explosieve situatie terechtkomt.”
ATEX-expert Paul van Norden benadrukte dat ATEX zo praktisch mogelijk moet worden gemaakt. “We denken bij leren over ATEX aan bijvoorbeeld e-learning. Maar de ervaring leert dat praktijktrainingen veel beter beklijven.”
‘ATEX-scholing moet meer op maat’
Naast de plenaire inleidingen verzorgden verschillende sprekers ook vakgerichte kennissessies. Zoals Arthur Hilton en Kaarn Stepanosian van opleider ROVC. Hun organisatie zet qua opleidingen voor explosieveiligheid in op meer functiegericht opleiden dan nu het geval is. Hilton: “Als monteur volg je nu naast modules die relevant zijn voor je dagelijkse werkzaamheden, ook modules waarmee je niets doet. Wij zetten in op een opleiding die specifiek gericht is jouw werkzaamheden en verantwoordelijkheden.”
Opleiden zonder ballast heeft volgens Stepanosian grote voordelen ten opzichte van brede opleiding. “Allereerst kost het minder tijd. Daarnaast is zo’n opleiding veel praktischer en herkenbaarder, doordat het direct op je werk betrekking heeft. Verder volg je de opleiding met cursisten die dezelfde rol als jij vervullen en die dezelfde kennis qua explosieveiligheid moeten hebben.”










