Het opstallen van rundvee in stallen met een open front of grote opening aan de zijwand met veel ventilatie kan helpen besmettingen met blauwtong te voorkomen. Als er al runderen besmet zijn, helpt deze maatregel tevens om verspreiding van het virus binnen het bedrijf te beperken. Het aanvoeren van rundvee uit gebieden waar in 2023 veel bedrijven besmet raakten met blauwtong is een risicofactor voor infectie. Gebruik van insecticiden blijkt niet effectief. Dat zijn enkele conclusies die de GD trekt uit een enquête onder duizenden runder- en schapenbedrijven.
Veel besmettingen met blauwtong
September vorig jaar is blauwtongvirus serotype 3 (BTV-3) voor het eerst vastgesteld in Nederland. Sinds de eerste melding is het aantal besmettingen met blauwtong in hoog tempo opgelopen. Klinische verschijnselen zijn vastgesteld op duizenden schapen- en rundveebedrijven en bij enkele tientallen geitenbedrijven.
Managementmaatregelen en antistoffen
In totaal was van 5.253 melkveebedrijven zowel een tankmelkresultaat als een ingevulde enquête beschikbaar. Middels 2 analyses is onderzocht of en welke managementmaatregelen geassocieerd waren met:
- de aanwezigheid van wel/geen antistoffen in de tankmelk
- het geschatte percentage runderen met BTV-antistoffen (meer of minder dan 50%) in het koppel, op bedrijven met antistoffen in de tankmelk.
Managementfactoren geassocieerd met antistoffen in tankmelk
Factoren geassocieerd met het hebben van wel/geen antistoffen in de tankmelk waren:
- Dieren op stal houden : melkveehouders die hun dieren op stal houden hadden minder vaak antistoffen dan houders van melkveebedrijven die hun dieren weidden. Hoe meer weidegang hoe groter de kans op besmetting.
- Veel luchtverplaatsing in de stal : bij melkveebedrijven met een open front of ruime zij-inlaat (>30cm verticaal) werd minder vaak antistoffen aangetoond dan op bedrijven zonder of met een kleine luchtinlaat. Ook op bedrijven waar de ventilatoren altijd aan stonden tijdens het opstallen van de dieren zijn minder vaak runderen met antistoffen gevonden.
- A anvoer van runderen uit een regio met veel besmettingen bij runderen/schapen : er zijn vaker antistoffen aangetoond bij runderen van melkveebedrijven die tussen september 2023 en december 2023 runderen hadden aangevoerd vanuit de regio met veel besmettingen (ook wel aangeduid als het kerngebied) ten opzichte van bedrijven zonder aanvoer.
Aanwezigheid van schapen verhoogt kans op antistoffen
Daarnaast bleek de aanwezigheid van schapen op het bedrijf met blauwtongverschijnselen geassocieerd met de kans op antistoffen in de tankmelk. Dit is te verwachten, aangezien knutten zowel schapen als koeien bijten. Als beide groepen dieren op het bedrijf aanwezig zijn, zullen ze vaak beide wel óf beide niet besmet raken. Daarnaast was er een associatie met de locatie van het bedrijf. In het zuiden van het land werden significant minder vaak antistoffen gevonden.
De factoren ‘het open of dichthouden van de staldeur, windbreekgaas, het aantal aangevoerde runderen, bedrijfsgrootte en het gebruik van insecticiden’ hadden geen link met de aanwezigheid van antistoffen in de tankmelk.
Managementfactoren geassocieerd met besmettingsgraad
In deze analyse werd onderzocht of factoren geassocieerd waren met een hoog (>50%) of laag (<50%) percentage melkkoeien met antistoffen binnen het bedrijf. Deze analyse richtte zich uitsluitend op bedrijven waar antistoffen in de tankmelk gevonden waren. Bedrijven zonder antistoffen zijn hier buiten beschouwing gelaten.
Geassocieerde beschermende factoren waren:
- Dieren op stal houden : op melkveebedrijven waar de runderen op stal stonden is vaker een laag percentage dieren met antistoffen gezien dan op melkveebedrijven waar de dieren werden geweid. Hoe meer weidegang hoe groter het risico op een hoog percentage koeien met antistoffen.
- Veel luchtverplaatsing in de stal : bij melkveebedrijven met een open front of ruime zij-inlaat (>30cm verticaal) werd vaker een laag percentage koeien met antistoffen gevonden dan bij bedrijven waar de stal geen of een kleine luchtinlaat had. Toepassing van windbreekgaas in combinatie met een grote stalopening/ open front was extra beschermend. Weer was er een hogere kans op minder runderen met antistoffen wanneer de ventilatoren op stal altijd aan stonden.
Andere factoren geassocieerd met het percentage runderen met antistoffen in tankmelk, waren:
- de bedrijfsgrootte (hoe groter het bedrijf hoe vaker het behoorde tot de groep bedrijven met een lage prevalentie)
- de locatie van het onderzochte bedrijf
Bij melkveebedrijven in het zuiden van het land werd significant vaker een laag percentage melkkoeien met antistoffen gevonden. De aanwezigheid van schapen met blauwtongverschijnselen, was geassocieerd met een hogere kans op een hoog percentage melkkoeien met antistoffen. Bij een zwaardere besmetting van het bedrijf met BTV-3 is het nog waarschijnlijker dat beide diergroepen op het bedrijf zijn geraakt.
Het open of dichthouden van de staldeur, het aantal aangevoerde runderen, de herkomst van aangevoerde runderen en het gebruik van insecticiden waren niet geassocieerd met de besmettingsgraad.
De GD voerde eenzelfde onderzoek uit bij schapenhouders. Meer informatie staat op de website van de GD in het dossier Blauwtong .
Minder blauwtonginfectie in 2023 door opstallen en vroeg scheren
Blauwtong stoomt door: wat zijn de voeradviezen?








