Grassa-directeur Rieks Smook hoopt dat het bedrijf in 2030 een heel eind op weg is om 20 procent van het Nederlandse grasland te raffineren.
Het bedrijf Grassa bestaat nu tien jaar. Al die tijd probeert het bedrijf dat gespecialiseerd is in grasraffinage de markt ervan te overtuigen dat gras een gewas is met enorme potentie. “Het is het grootste eiwitgewas van Nederland en Europa”, stelt Grassa-directeur Rieks Smook. “Van een hectare gras kun je via grasraffinage 2,5 ton eiwit halen, dat is meer dan van alle andere eiwitgewassen.”
Hoe kansrijk dit verhaal ook klinkt, feit is dat Grassa de afgelopen jaren minder grote stappen heeft gezet dan gehoopt. “Tien jaar geleden waren we eigenlijk nog te vroeg met dit onderwerp. Er was nog geen mestprobleem, geen stikstofprobleem en geen eiwitprobleem. Boeren zagen niet in waarom ze hun gras zouden moeten raffineren, maar nu ligt dat heel anders”, vertelt Rieks. “Grasraffinage geeft hen nieuw bestaansrecht en het maakt de melkveehouder naast een veel duurzamere boer ook producent van duurzaam, plantaardig eiwit.
Daarnaast begint de politiek in te zien dat grasraffinage voor een aantal problemen de oplossing kan vormen.” En dus denkt de directeur dat het bedrijf zich op een kantelpunt bevindt. “Het is nu of nooit.”
‘Je kunt 60 procent van de graskuil straffeloos vervangen door ontsloten gras’
Geraffineerd gras
Wat houdt grasraffinage ook alweer in? Kort gezegd wordt het gras geperst en wordt het grassap dusdanig bewerkt dat het in verschillende nutriëntenstromen wordt opgesplitst. In het geval van gras (of ander bladmateriaal): ontsloten gras(vezels), eiwit, fructo oligosacchariden (FOS) en een plantaardige meststof. Het graseiwit kan dienen als sojavervanger die geschikt is voor eenmagigen. Het ontsloten gras kan in het melkveerantsoen een deel van het kuilgras vervangen.
Het voordeel van ontsloten gras is dat het ongeveer de helft minder eiwit bevat; waarbij de onbestendige eiwitten zijn verwijderd en het bestendige eiwit overblijft. “Je kunt 60 procent van de graskuil straffeloos vervangen door ontsloten graskuil, zonder dat de melkproductie terugloopt of koeien onbestendig eiwit gaan missen”, laat Rieks zien aan de hand van onderzoek dat Dairy Campus vorig jaar uitvoerde. In het experiment van Dairy Campus kregen koeien 12 weken lang een dieet waarin de helft van de kuil werd vervangen door ontsloten gras (waardoor het RE-percentage zakte naar 14,7 procent).
De productie en gehaltes bleven bij deze groep gelijk aan die van de positieve controlegroep (16 procent RE). De negatieve controlegroep (waarbij de helft van kuilgras werd vervangen door natuurgraskuil met hetzelfde eiwitpercentage als de groep met ontsloten gras) zakte weg in productie en gehaltes.
De boer krijgt het ontsloten gras terug in een luchtdichte wikkelbaal, die na 1,5 week al volledig is ingekuild.
Meer eiwit per hectare
Het ontsloten gras bevat circa 50 procent minder eiwit dan niet-ontsloten gras. Dat de melkproductie van de koeien in de proefgroep toch op peil bleef, komt doordat koeien niet erg efficiënt omgaan met het eiwit uit normale graskuil: slechts 30 procent van het aangeboden eiwit zet de koe om, 70 procent komt in de mest terecht. “Daar ligt meteen ook de kern van het stikstofprobleem”, legt Rieks uit. Met kunstmest en dierlijke mest maak je het gras steeds eiwitrijker, een vicieuze cirkel. Doordat de verhouding 70/30 is, ben je voornamelijk eiwit voor mest in plaats van voor humane voeding aan het produceren.”
Door graseiwitwinning en het voeren van ontsloten gras, stijgt de eiwitefficiëntie van grasland van 30 naar 80 procent. “Door het persproces worden de grasvezels al voor 90 procent ontsloten, waardoor de vertering omhoog gaat. De koe zelf krijgt met haar herkauwproces namelijk maar 70 procent open. Eigenlijk geven we de koeien dus al voorgekauwd gras, dat ze beter kunnen verteren”, legt Rieks uit. Het eiwit dat wordt gewonnen uit gras, kan worden ingezet als plantaardig eiwit in feed of food. Zo komt er dus veel meer eiwit van een hectare en stijgt de eiwitefficiëntie van grasland.
Stikstofprobleem aangepakt
Doordat de koe efficiënter omgaat met het gras en het gras minder eiwit bevat, is het stikstofgehalte in de mest lager. “Dit gecombineerd met het feit dat je geen soja meer hoeft te importeren als we graseiwit als sojavervanger inzetten, zorgt ervoor dat je het stikstofprobleem twee keer aan de bron aanpakt”, aldus Rieks. “Wanneer we 60 procent van al het grasland in Nederland zouden verwerken, hebben we genoeg eiwit om de volledige binnenlandse eiwitbehoefte te dekken, voor zowel food als feed. Bij verwerking van 20 procent van het areaal is het mestprobleem al volledig opgelost.”
‘Als we 20 procent van al het grasland in Nederland raffineren, is er geen mestoverschot meer’
Pilot gestart
Mooie woorden, maar zoals ze bij Grassa merken is dat niet voldoende om de boer te overtuigen. Daarom staat er volgend jaar een grootschalige pilot gepland met 100 boeren die elk 3 hectare van hun gras gaan persen. Zodat boeren met hun eigen ogen kunnen zien wat de effecten zijn. “Op dit moment is het vooral onze taak om boeren te overtuigen. We kunnen wapperen met onderzoeken uit Wageningen of Denemarken, maar zien doet geloven. Daarom willen we volgend jaar een aantal persen in verschillende provincies neerzetten. Zo willen we in de praktijk de stikstofreductie keihard aantonen, plus laten zien dat het geen negatief effect heeft op de melkproductie.”
In hoeveel provincies een pers komt te staan, is nog niet helemaal duidelijk en afhankelijk van het wel of niet afgeven van subsidies in de betreffende provincies. Wel wil Rieks alvast verklappen welke locaties ze voor ogen hebben, aangezien ze nog plek hebben voor boeren om aan te sluiten: Frederiksoord in Drenthe, Voorst in Gelderland, de Nieuwkoopse Plassen in Zuid-Holland en Midden-Beemster in Noord Holland.
Gebruik van bestaande logistiek
Binnen de pilot wordt het gras gemaaid en geperst door de loonwerker. De boer krijgt het ontsloten gras terug in een luchtdichte wikkelbaal, die na 1,5 week al volledig ingekuild is. Het sap gaat op termijn naar een raffinagefabriek, die volgens Rieks een grote gelijkenis vertoont met een zuivelfabriek. “Het grote verschil is dat je een groene plantaardige vloeibare nutriëntenstroom verwerkt in plaats van een dierlijke witte.
In gras zitten dezelfde nutriënten als in melk en je haalt ze er op dezelfde manier uit. Al is melk voedingstechnisch wel veel hoogwaardiger”, geeft hij toe. Het grassap uit de pilot wil Grassa inzetten in brijvoer voor varkens. “Als er bedrijven zijn die hierin interesse hebben, zijn ze zeker welkom.”
Het grassap kan dienen als sojavervanger die geschikt is voor eenmagigen.
De boer kan 1600 euro per hectare verdienen door het persen van zijn gras. Dit bedrag is opgebouwd uit: betaling voor het gewonnen eiwit (600 euro), minder mestafzetkosten (zo’n 600 euro - 20 tot 40 m3 minder mestafzet, tegen een prijs van 15 tot 30 euro) en CO2-betaling vanuit de zuivelaar (400 euro).
Kleurloos eiwit
Naast de pilot is er nog een andere ontwikkeling die een zwieper moet geven aan de gewenste groei van grasraffinage. Zo kan het bedrijf sinds kort middels een bestaand proces het eiwit smaak- en kleurneutraal maken. “Dit maakt het eiwit prima geschikt voor gebruik in allerlei toepassingen, waaronder petfood en humane voeding. “Het kan worden gebruikt als soja- of vleesvervanger, maar ook als zuivelvervanger. Het eiwit schuimt namelijk als een dolle.”
In Denemarken wordt groen graseiwit al ingezet als sojavervanger in diervoeder. “Al is het nog niet prijscompetitief met soja. Maar op termijn wordt graseiwit het allergoedkoopste eiwit dat je kan krijgen. Voor humaan, maar ook voor petfood en voor kippen- en varkensvoer”, verwacht hij. “Het is namelijk een additioneel gewonnen product, dat met de huidige gang van zaken in de mest terechtkomt en problemen veroorzaakt. Het graseiwit kan ook nog eens lokaal en duurzaam worden geproduceerd.”
CO2-footprint omlaag
De ontsloten graskuil heeft een kwart van de footprint van een reguliere kuil. Graseiwit een kwart van uit geïmporteerde soja. “Dat komt doordat je het gras opsplitst in verschillende stromen, waardoor je de CO2-uitstoot over de stromen kan verdelen”, licht Rieks toe. “Daarnaast is ‘land use change’ geen issue, wat het graseiwit ook duurzamer maakt. Soja zit sowieso in het verdomhoekje. Met ons concept produceert de melkveehouder een duurzaam alternatief. Bovendien is het een volledig circulair concept, met mest van lokale afkomst en Nederlands eiwit.”
Na de pilot
Na de pilot hoopt Rieks dat ze boeren en politiek kunnen overtuigen en zo de volgende stappen kunnen zetten. Het plan ziet er momenteel als volgt uit: in 2027 een raffinagefabriek bouwen om grassap te kunnen verwaarden tot een hoogwaardig kleur- en smaakloos eiwit. In 2030 hoopt Rieks dat Grassa een heel eind op weg is om 20 procent van het Nederlandse grasland te raffineren. De grootste uitdagingen op hun pad? “Het EFSA-traject om graseiwit in humane voeding te mogen verwerken zal tijd in beslag nemen. En daarnaast moeten we een vergunning zien te krijgen om een raffinagefabriek te bouwen.”
‘Op termijn wordt graseiwit het allergoedkoopste eiwit dat je kan krijgen’
Rieks hoopt alle partijen in de agrarische sector de schouders eronder willen zetten om grasraffinage tot een succes te maken. “Als dat betekent dat we een nieuw bedrijf moeten opzetten waarin we samenwerken met verschillende bedrijven, dan doen we dat. Het gaat erom dat we de boer vooruit helpen en duurzamer gaan produceren.”
Niet alleen gras
Rieks ziet de meeste potentie voor grasraffinage, aangezien gras bijna het hele jaar door groeit en kan worden geoogst. Daarnaast is de mechanisatie ervan al ingericht: het wordt al gemaaid, geraapt en opgehaald. Dat neemt echter niet weg dat raffinage van andere bladgewassen ook mogelijk is. “Door middel van raffinage kun je eiwit halen uit elk soort bladmateriaal. Het maakt niet uit of het nu uit luzerne, spinazie of gras is. Het eiwit dat je eruit haalt, is precies hetzelfde.” Daardoor ziet hij ook kansen voor andere delen van de wereld. “Daar kun je eiwit winnen uit de lokale bladmassa, wat kan bijdragen aan voedselzekerheid.”










