Een krekelkroket of meelwormbal zul je in een doorsnee Nederlands café nog niet gauw op tafel zien staan. Toch ontpopte de insectensector zich de afgelopen 20 jaar als een veelbelovende schakel in de voedselketen, niet alleen voor gebruik in petfood en als kippenvoer, maar ook voor menselijke consumptie. Doordat insecten laagwaardige organische reststromen uit de voedingsindustrie om kunnen zetten in hoogwaardige eiwitten en vetten, kunnen ze geweldig bijdragen aan een duurzame voedselproductie. De kweek ervan vraagt daarbij weinig ruimte, kost weinig water en levert weinig uitstoot.
In Nederland, voorloper op het gebied van insectentechnologie, zijn er op dit moment 20 tot 30 bedrijven actief in de serieuze insectenkweek.
Het merendeel daarvan zit in Noord-Brabant en Gelderland. Tot de grootste kwekers in Europa behoren het Nederlandse Protix, het Franse
Ynsect, Agronutris en Insectéo, het Noorse Invertapro, Hipromine in
Polen, Hexafly in Ierland, Agroloop in Hongarije en in Denemarken Enorm
Biofactory.
Het drogen
Een belangrijk onderdeel van de insectenproductieketen is het drogen. Drogen maakt het product langer houdbaar, verhoogt de voedselveiligheid en bepaalt mede de textuur en de smaak. Kleinere producenten gebruiken veelal vriesdrogers en trommeldrogers, wat relatief veel energie kost. Gebruik van microgolf is kostenefficiënter, maar minder geschikt voor grote partijen. Voor drogen op industriële schaal in een continu proces komen vooral wervelbeddrogers naar voren.
Tema Process is een bekende leverancier van wervelbeddrogers met warmterugwinning voor de insectenindustrie. Het bedrijf uit het Gelderse
Wapenveld heeft afnemers in Amerika en Indonesië en leverde aan vijf grote fabrieken in Europa.
Zwarte soldatenvlieg
In de meeste fabrieken legt men zich toe op de kweek van de zwarte soldatenvlieg, beter bekend als de Black Soldier Fly. Deze vliegen worden in hoog opgestapelde kweekbakken in warme ruimtes gehouden voor de voortplanting. Een volwassen vrouwtje legt 200 tot 600 eitjes per keer. Dit gebeurt op een substraat, een voedingsbodem van vermalen en eventueel aangemengde organische resten uit de voedingsindustrie. De larven, die na een dag of vier uitkomen en dan een mm lang zijn, beginnen direct te eten.
Na 20-22 dagen zijn ze met 25-27 mm volgroeid. Dit is het moment dat ze worden geoogst, op een klein deel na dat zich kan verpoppen tot vlieg voor de volgende generatie larven.
Bij een wervelbeddroger – zoals deze van Tema Process – wordt hete lucht van onderaf door een geperforeerde en schuddende distributieplaat geblazen.
Het natte proces
Koen Egberts, salesmanager Food & Feed bij Tema Process, kent het proces van dichtbij. “De larven worden eerst gezeefd”, vertelt hij, “waarbij resten van het substraat, huidresten en uitwerpselen worden afgescheiden. We noemen dit frass, een restproduct dat als organische meststof wordt verkocht. Daarna worden de larven gewassen, vermalen en gepasteuriseerd, waarbij olie uit de larven wordt geëxtraheerd. Het restmateriaal wordt gemengd met eerder gedroogd materiaal en vervolgens gedroogd in de wervelbeddroger. Dit is het zogenaamde natte proces. Bij het droge proces worden de hele larven in de wervelbedmachine gedroogd.”
Wervelbeddroger
Het principe van de wervelbeddroger is dat de te drogen materialen drijven op een kussen van lucht. “Hete lucht wordt van onderaf door een geperforeerde en schuddende distributieplaat geblazen”, vertelt Egberts. “Hierdoor gaan deeltjes wervelen in wat we een gefluïdiseerde toestand noemen, dus schijnbaar vloeibaar.”
De toevoer – met een capaciteit oplopend tot 2,5 ton larven per uur, gaat automatisch via transportbanden en een hopper die doseert met een draaiende schroef. Daardoor wordt het materiaal gelijkmatig aan de tien meter lange droger toegevoegd. Na droging wordt het product verpakt en verlaat het de fabriek. De warme lucht die bij het droogproces wordt afgevoerd, kan worden hergebruikt, bijvoorbeeld voor het verwarmen van de fabriek of het voorverwarmen van water.
Humane consumptie
In volle vlucht naar het eindproduct, zou je zeggen. Wat valt er nog te wensen? Op het gebied van verwerkingssnelheid en behoud van smaak en voedingswaarde heeft de techniek voor het drogen in een wervelbedsysteem waarschijnlijk wel zijn optimum bereikt, denkt Egberts. De uitdagingen liggen zoals vaker in de randvoorwaarden en de afzet.
Naast de zwarte soldatenvlieg zijn ook meelwormen populair voor verwerking op industriële schaal. Deze soort is in 2021 samen met de buffaloworm, de sprinkhaan en de huiskrekel door de EU goedgekeurd voor menselijke consumptie. Maar helaas. Werd deze novel food aanvankelijk nog met grote interesse begroet en ook als game changer aangeprezen in de Nationale Eiwitstrategie van het verantwoordelijk Ministerie, de laatste jaren is de markt voor humane consumptie toch wel behoorlijk ingezakt. Het leeuwendeel van de insectenproteïne wordt verkocht als voer voor kippen, huisdieren en vissen.
De larve van de zwarte soldatenvlieg begint op dag 1 al met eten en is na 20 tot 22 dagen volgroeid.
Hoge energiekosten
Koen Egberts ziet net als branchevereniging Venik dat zelfs Europese topfabrikanten als Ynsect en Enorm het zwaar hebben op dit moment. Hoge energiekosten zijn een factor, zeker in landen met een koel klimaat. Maar ook de terughoudende consument, afnemers die zich nog niet willen binden en moeite om geld te vinden spelen een belangrijke rol. “Veel bedrijven zijn scale ups”, zegt Egberts, “ze zijn afhankelijk van subsidies en investeerders om te kunnen groeien.”
Een belangrijke trend die Egberts aan de andere kant ziet, is dat ondernemers investeren in zonnepanelen, warmtepompen en terugwinning van energie uit de afgaslucht. Een goed idee, vindt hij, want het is erop of eronder. Twijfel over de toekomst van de insectenindustrie heeft de salesmanager van Tema Process niet. Wat we nu zien, denkt hij, zijn normale bewegingen van een jonge markt, die altijd grillig en zoekend is. “We zullen hoe dan ook de transitie moeten maken van vlees en soja naar nieuwe, minder verspillende eiwitbronnen.”









