Een laag gehalte aan mycotoxinen over een langere periode kan net zo veel schade aanrichten als een hoge besmettingsgraad in een korte periode. Problemen worden in de praktijk vaak niet op tijd herkend, omdat symptomen pas na enige tijd klinisch zichtbaar worden. In een door DSM georganiseerd symposium kwamen signalen, preventie en remedies bij zeugen en biggen aan de orde.

De uitdaging om voldoende biest en melk voor grote tomen te produceren, legt veel druk op het metabolisme van de zeug. Gezondheidsproblemen liggen op de loer.

Moderne zeugen zijn zeer productief: sinds 1995 is het aantal gespeende biggen per zeug per jaar toegenomen van gemiddeld 22 naar 30, laat Laurent Roger van DSM zien tijdens een door dit bedrijf georganiseerd symposium. Tegelijkertijd hebben zeugen nu meer spierweefsel, minder spek en een hoger lichaamsgewicht. De groeisnelheid is toegenomen en de voederconversie gedaald. Door de hogere druk op (re)productie is in Europa de voortijdige uitval van zeugen vanwege gezondheids- of vruchtbaarheidsproblemen de afgelopen dertig jaar toegenomen van 3 naar 10 procent.

Optimale ondersteuning reproductie

“Meer inzicht in de fysiologie van reproductie kan helpen om het management en de voeding van hoogproductieve zeugen te verbeteren”, zegt Roger. Voor een hoge biggenproductie moet een zeug veel eicellen produceren en moet embryonale en foetale sterfte zo laag mogelijk zijn. Dat betekent dat zowel de ovulatie-als de baarmoedercapaciteit optimale ondersteuning nodig hebben, door een adequate voorziening van macro- en micronutriënten en door goede hygiënemaatregelen en (gezondheids)management.

Negatieve energiebalans

Na de geboorte van de biggen wordt de zeug geacht veel melk te produceren. Al in de laatste zes weken van de dracht ontwikkelt de uier zich snel. Daarvoor is veel eiwit en energie nodig. Roger is bang dat de via de factoriële benadering berekende nutritionele behoeften van drachtige zeugen hiermee onvoldoende rekening houden. “Dat kan ook verklaren waarom zeugen vaak al vóór de partus in een negatieve energiebalans verkeren”, zegt hij.

De uitdaging om voldoende biest en melk voor grote tomen te produceren legt veel druk op het metabolisme van de zeug. Gezondheidsproblemen als mastitis metritis agalactia (MMA) en postpartum dysgalactia syndrome (PDS) liggen dan op de loer, met het risico dat zeugen voortijdig moeten worden afgevoerd. MMA is een gezondheidsprobleem met klinische symptomen, terwijl PDS een subklinisch syndroom is met uiteindelijk een vicieuze cirkel van problemen: zeugen produceren te weinig melk, biggen worden zwakker en drinken minder bij de zeug, waardoor de melkproductie verder daalt en de biggen minder kans hebben om gezond te worden gespeend.

Negatieve gevolgen mycotoxinen

Mycotoxinen in het voer verstoren de hormonale balans, remmen de ontwikkeling van oöcyten en hebben directe negatieve effecten op de eierstokken en de baarmoeder. “Ook als er aan de buitenkant van de zeug nog geen symptomen van mycotoxinebesmetting te zien zijn, kunnen er dus al negatieve gevolgen zijn voor zowel de ovulatieals de baarmoedercapaciteit”, waarschuwt Roger. Van voeders die mycotoxinen bevatten, wordt vaak ook minder opgenomen. Daardoor neemt de conditie van de zeug af en daalt de melkproductie. Mycotoxinen worden via biest en melk overgedragen van de zeug op haar biggen, waardoor ook de biggen te lijden hebben van een gecontamineerd zeugenvoer.

“Mycotoxinen monitoren, beheersen en bestrijden is cruciaal om de productiviteit, de levensduur, de gezondheid en het welzijn van moderne zeugen te optimaliseren”, besluit Roger.

Bedreiging van endotoxinen

Niet alleen mycotoxinen, maar ook endotoxinen vormen een bedreiging in de varkenshouderij, vertelt Luc Levrouw van DSM. “Endotoxinen – lipopolysachariden – zijn een bestanddeel van de celwand van Gram-negatieve bacteriën en komen – net als peptidoglycanen vrij als de bacterie te gronde gaat”, legt hij uit. Endotoxinen veroorzaken een reactie van het immuunsysteem en kunnen een inflammatoire cascade in gang zetten, met negatieve consequenties voor de darmwandintegriteit en de diergezondheid.

Onder hittestress of in aanwezigheid van mycotoxinen raakt de darmwandbarrière zodanig verstoord dat endotoxinen naar de bloedbaan kunnen lekken en schade aan weefsels en organen kunnen toebrengen. Endotoxinen moeten in de lever onschadelijk worden gemaakt, maar de aanwezigheid van mycotoxinen vermindert de leverfunctie. Ontstekingsreacties ten gevolge van endotoxinen kunnen leiden tot meer oor- en staartbijten en tot het zogeheten Swine Inflammation Necrosis Syndrome (SINS), waarbij staartpunten en oorranden afsterven.

Genoeg water

Mirjam Lechner, projectleider van FitForPigs, is gespecialiseerd in dit syndroom. “Bij pasgeboren biggen zien we vaak al symptomen van ontstekingen aan poten, oren en staart. Dit geeft aan dat de problemen hun oorsprong vinden in de baarmoeder”, zegt zij. De watervoorziening is cruciaal voor het gezond houden van de zeug en haar biggen.

‘Met een grote toom kan een zeug tot wel 58 liter water per dag nodig hebben’

“Een lacterende zeug heeft 15 liter water per dag nodig om aan haar eigen behoefte te voldoen, plus drie liter water per geproduceerde liter melk. Met een grote toom kan een zeug dus tot wel 58 liter water per dag nodig hebben”, rekent Lechner voor. De FitForPigs-app helpt zeugenhouders om SINS-verschijnselen bij biggen tijdig te herkennen.

Onschadelijk maken

Bij een verhoogd risico op problemen met mycotoxinen en endotoxinen biedt DSM een oplossing met het product Mycofix 5.E. Kleimineralen adsorberen aflatoxinen, ergot alkaloïden en endotoxinen. Enzymen, levende bacteriën en gisten zorgen voor biotransformatie en deactivering van fumonisinen, trichothecenen en zearalenon. Daarnaast is in Mycofix 5.E een Biomin Bioprotection Mix verwerkt, die de darmwandintegriteit, de leverfunctie en het immuunsysteem ondersteunt.

Deel dit artikel

Carolien Makkink