Raapzaadschroot komt in geperste voeders beter tot zijn recht.
Technologisch onderzoek in de landen van de EU27 focust zich de laatste jaren meer op circulaire landbouw. Tijdens een International Feed Technology Conference (IFTC)-workshop in 2019 stelde één van de aanwezigen de vraag of er gegevens beschikbaar waren over het bewerken van hele grondstoffen en over de effecten op nutriënten in co-producten (kwantitatief en kwalitatief). En wat zijn – na grondstofbewerkingen – de effecten van het pelleteren van de bewerkte producten in de mengvoederfabriek? Tijdens de IFTC in Bangkok eerder dit jaar zoomde Thomas van der Poel van Wageningen UR dieper in op deze materie.
Effecten van bewerking
Wanneer al deze bewerkingseffecten bekend zijn, maakt dit de formulering van diervoeders meer precies: specifieke grondstofgrenzen kunnen beter worden gefundeerd. Uit eerder onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat raapzaadschroot qua eiwitkwaliteit en lysinegehalten sterk afhankelijk is van de toasttijd om onder andere de ongewenste glucosinolaten te verwijderen. Uit datzelfde onderzoek blijkt ook dat het pelleteren of extruderen van het getoaste product de eiwitkwaliteit nogal verbetert. In geperste voeders komt raapzaadschroot dus beter tot zijn recht.
Onderzoekers zijn ook actief op het gebied van bioraffinage van raapzaad. Kasper en Rijgersberg (2018) zijn bezig verschillende fracties uit raapzaad te verkrijgen. Dus een fractie met hoog eiwit bestemd voor jonge dieren, een fractie met alleen glucosinolaten te gebruiken als biopesticide, etc. “De processen zijn nog niet geheel economisch uitvoerbaar, maar het begin is er”, stelt Thomas.
EU-ambities: meer co-producten
Het toegenomen onderzoek in relatie tot circulariteit kent zijn grondslag in de ambities om in de EU27 minder afvallen te hebben en minder energie te gebruiken en dus om nieuwe co-producten te gebruiken in diervoeding. Daarin speelt uiteraard de reductie van CO2 een rol, omdat de EU rond 2023 een reductie nastreeft van 55 procent ten opzichte van 2019. Er gaat nu al zo’n 50 tot 65 miljoen ton rechtstreeks naar de boerenbedrijven als nat co-product. “Voor droge grondstoffen moet er wel wat gaan gebeuren om een substantieel gedeelte van de totale productie van 144 miljoen ton mengvoeder in de EU te laten bestaan uit co-producten”, aldus Thomas.
Er moet dan aandacht uitgaan naar de kwaliteit van co-producten. “En niet alleen die van het hoofdproduct.” Ook moet de CO2-footprint van co-producten in de formulering van voeders worden meegerekend. De schoen wringt dan enigszins als we horen dat de EU ook de ambitie heeft om in 2023 zo’n 35 biljoen m3 biogas te produceren uit co-producten. “Dat heet competitie, omdat een co-product in de toekomst moet bijdragen aan circulariteit en duurzaamheid. Ook hoorden we dat er zelfs ideeën zijn om het opnemen van eetbare producten voor de mens in diervoeders helemaal te verbieden”, weet Thomas.
Onderzoek kwaliteit co-producten
In de EU (en daarbuiten) zijn er veel initiatieven die de kwaliteit van het hoofd- en co-product onderzoeken en borgen. Ook worden veel specifieke bewerkingen onderzocht op hun toepasbaarheid als diervoedergrondstof. In De Molenaar is hierover vaker bericht op basis van de internationale tijdschriften en onderzoeken. Het gaat dan over het fractioneren van peulvruchten, noten of het behandelen van algen met technieken die de celwand afbreken.
Ook complexen van ligno-cellulose worden met behulp van schimmels afgebroken en is er veel literatuur over bewerkingen en het gebruik van insecten. “Gelukkig is er ook hernieuwde aandacht voor restaurant- en huishoudafval en ook het afval van de retail”, aldus Thomas. “Hoe pakken we het aan, waar zit de winst en hoe krijgen we dat geborgd qua kwaliteit?”
Automatisering mengvoederfabriek
Als laatste sprak Thomas over de automatisering van de mengvoederfabriek, een onderwerp dat constante aandacht heeft. Doel is om in de toekomst 24/7 een ongestuurde productie van mengvoer te kunnen voorzien, die (energie)efficiënt, veilig en betrouwbaar is. “Het gaat er dan om een realistisch data-gedreven model te hebben van een proces en dat model te gebruiken om het proces real time te optimaliseren. Later ook geoptimaliseerd met inbegrip van diergegevens van de veehouderij. Maar zo ver zijn we nog niet.”
‘1 kilo veganistisch voedsel gaat gepaard met minstens 3 tot 5 kg niet-eetbare biomassa’
Wel presenteerde Thomas in Bangkok enkele gegevens (onder andere resultaten van You et al., 2021) die lieten zien dat er software beschikbaar is die op basis van vele batchanalyses het effect van prestatie-indicatoren uit de mengvoederfabriek laten zien. Ook toonde hij een voorbeeld van het programma FMath (decision support system) dat rekent met grenswaarden (normen) voor de korrelkwaliteit. De primaire doelstelling is het beheersen van het vochtgehalte, maar er bleken ook voordelen te behalen in secundaire doelstellingen, zoals de productie en het gebruik van energie (Tabel 1; Thomas and Ram, 2024).
“Het is goed te weten dat er een blijvende belangstelling is voor de automatisering in de mengvoederindustrie. Er zijn nog wel hobbels te nemen maar data-gedreven technologie is er en zal blijven bestaan.”









