De aanwezigheid van mycotoxinen in diervoedergrondstoffen is niet uit te sluiten. Afhankelijk van de weersomstandigheden tijdens de teelt en de omstandigheden tijdens oogst, opslag en transport kunnen schimmels gedijen op gewassen en mycotoxinen produceren. Ook als er geen zichtbare schimmels op het gewas aanwezig zijn, kunnen de mycotoxinen nog een risico vormen voor de voederveiligheid. Het monitoren en voorspellen van mycotoxinegehalten in voedergewassen is een goede methode om de voederveiligheidsrisico’s in te schatten. De diervoederindustrie kan deze data gebruiken voor hun eigen screenings- en analyseplanning.
Tabel 1. Voorbeelden van mycotoxinen. Positieve controle (PC)
Meerdere bedrijven monitoren
Verschillende bedrijven houden de besmettingen met mycotoxinen in grondstoffen, reststromen, ruwvoeders en mengvoeders bij. Niet toevallig zijn dat ondernemingen die producten op de markt brengen die schimmelgifstoffen binden of inactiveren, of de (darm)gezondheid van het dier ondersteunen. Zo publiceert dsm-firmenich maandelijks een update van zijn mycotoxine survey voor Noord-Amerikaanse mais en biedt Alltech een ‘Harvest Analysis’-programma, met rapportages vanuit Europa, Canada en de Verenigde Staten. Selko monitort risico’s voor diverse grondstoffen en eindvoeders in verschillende regio’s in de wereld aan de hand van zes indicator-toxinen (zie Tabel 1).
Zelfs zonder zichtbare schimmelgroei kunnen schadelijke gifstoffen aanwezig zijn, met risico’s voor de diervoederveiligheid.
Andere analysemethode
Uit de analyse van 159 Noord-Amerikaanse maismonsters constateert dsm-firmenich minder besmettingen met fumonisinen in 2024 (59 procent van de onderzochte partijen) dan in 2023 (82 procent van de onderzochte partijen). Voor aflatoxinen gold hetzelfde (10 procent besmette partijen in 2023 en 4 procent in 2024). B-trichothecenen werden in 2024 iets vaker aangetroffen (70 procent) dan in 2023 (64 procent). De auteurs van de rapportage wijzen er wel op dat er vanaf augustus 2023 een andere analysemethode is toegepast, met een grotere gevoeligheid. Een lagere detectielimiet beïnvloedt historische vergelijkingen tussen oogstjaren.
Grotere risico’s
“De weersomstandigheden tijdens het groeiseizoen zijn van grote invloed op de opbrengst en kwaliteit van een gewas”, benadrukt Kyle Tapley van het Amerikaanse meteorologische bedrijf Maxar in een Alltech-webinar eind vorig jaar. Dat betekent dat ook klimaatverandering consequenties heeft: “Hogere temperaturen in Brazilië leiden bijvoorbeeld tot hittestress bij de daar geteelde soja en mais. Dat hebben we de afgelopen jaren al gezien.” Uit de wereldwijde mycotoxinemonitoring van Alltech over het jaar 2024 bleek dat in Europese graskuilen het risico op Penicilliumschimmel hoog was en dat in Europese maiskuilen B-trichothecenen een bovengemiddeld risico vormen. Het grootste deel van de geanalyseerde kuilmonsters was afkomstig uit het Verenigd Koninkrijk.
Geïntegreerd risicomanagement
“Mycotoxinen worden niet alleen aangetroffen in hele granen, mais en oliezaden, maar juist ook in bijproducten die veelvuldig toepassing vinden in diervoeders”, zegt Nathan Kurfman van Alltech. Snel inzicht in risico’s van specifieke grondstoffen en herkomstregio’s helpen diervoederproducenten bij zowel hun inkoopbeleid als bij het plannen van hun eigen bemonsterings- en analysefrequentie. Ook Selko bepleit dit en biedt een compleet risicomanagementprogramma dat – met data, expertise en producten – helpt bij de risicobeoordeling en de waarborging van de voerkwaliteit en -veiligheid.
Mycotoxinen in grondstoffen en voer
Swamy Haladi van Selko besprak in een webinar de mycotoxinebesmettingen in oogstjaar 2024. Er werden meer dan 85.000 analyses uitgevoerd, waarvan twee derde in grondstoffen en een derde in eindvoeders. DON, FUM, T2HT2 en ZEA werd aangetroffen in meer dan de helft van de geanalyseerde monsters, vooral in maisproducten. Verreweg de meeste mais-ddgs-monsters bleken besmet met DON en ZEA. Meer dan 85 procent van de bemonsterde partijen maisglutenvoer was besmet met FUM en/of ZEA en in twee derde van de partijen werd DON aangetroffen. “Over het algemeen geven mais en maisbijproducten het grootste risico op mycotoxinen, met tarwe en eiwitrijke schroten als tweede en derde”, constateert Haladi.
Bij voeders voor vleeskuikens, leghennen en vleesvarkens zijn met name FUM en AFLA de mycotoxinen om rekening mee te houden. In biggenvoeders moeten we vooral alert zijn op ZEA, DON en FUM. Ook kalveren zijn gevoelig voor mycotoxinen, vooral voor ZEA, DON, AFLA en FUM. Voor melkveerantsoenen is AFLA relevant, vanwege de mogelijke overdracht naar de melk, maar ook DON, ZEA en FUM kunnen gezondheidsrisico’s opleveren.
Meerdere mycotoxinen
Haladi benadrukt dat we ook rekening moeten houden met gemaskeerde, verborgen en tot nu toe minder bekende mycotoxinen, met metabolieten van toxinen en met mogelijke interacties tussen mycotoxinen. “In veel gevallen zien we dat grondstoffen besmet zijn met meer dan één mycotoxine en dan kunnen de verschillende gifstoffen elkaars effect versterken”, waarschuwt hij. Ook door Alltech wordt hiervoor gewaarschuwd. Uit hun survey kwam bijvoorbeeld naar voren dat meer dan 90 procent van de geanalyseerde Europese tarwe- en gerstmonsters uit 2023 was besmet met twee of meer mycotoxinen.
Risico’s voorspellen
Avinash Bath van Selko legt uit hoe mycotoxinerisico’s kunnen worden voorspeld. “Op basis van meteorologische modellen kunnen we de kans op schimmelgroei en mycotoxinevorming inschatten. Gewasgroeimodellen leggen een relatie tussen de weersomstandigheden en het ontwikkelingsstadium van het gewas. Statistische modellen combineren deze uitkomsten met trendgegevens uit voorgaande jaren. Uiteindelijk hopen we kunstmatige intelligentie, algoritmes en machine learning in te kunnen zetten om de risico’s op mycotoxinebesmettingen nog beter in te schatten.”
Bij Selko worden nu al stappen gezet. Voor de eerste drie maanden van 2025 geeft Bath al voorspellingen voor de zes indicatortoxinen. “Verder vooruit kijken durven we nog niet, omdat de weersvoorspellingen voor de langere termijn minder betrouwbaar zijn. Wees dit eerste kwartaal in elk geval alert op FUM, DON, ZEA en T2HT2”, adviseert Haladi.
Wereldhandel
Voedergewassen worden overal in de wereld geteeld, diervoedergrondstoffen wereldwijd verhandeld. Dat betekent dat nutritionisten rekening moeten houden met mycotoxinerisico’s in de herkomstregio’s. Voor soja gaat het dan met name om Zuid-Amerika en voor granen om Oosten Midden-Europa. Rundvee wordt voornamelijk gevoerd met gras, mais en silages. Daarbij is de risicoanalyse in eigen land of zelfs op het eigen bedrijf leidend.
Uit de inventarisatie van Selko blijkt dat AFLA in Azië, het Midden-Oosten en Afrika in 2024 de belangrijkste contaminant was. In Europa en Noord-Amerika veroorzaakte ZEA de meeste besmettingen en FUM was de belangrijkste contaminant in Latijns Amerika.







