Landbouwhuisdieren zijn extra vatbaar voor hittestress vanwege hun snelle stofwisseling en hoge productieniveau. Als de omgevingstemperatuur hoger is dan de bovengrens van de thermoneutrale zone, moet een dier extra moeite doen om zijn lichaamstemperatuur op peil te houden door te hijgen, te zweten of meer water te drinken. Omdat de vertering van voer warmte produceert, gaat het dier minder vreten. Bij herkauwers daalt vooral de ruwvoeropname.

Om warmte makkelijker kwijt te raken, stroomt er meer bloed naar de huid. Daardoor ontvangt het maagdarmkanaal minder nutriënten. Loopt de temperatuur op en is ook de luchtvochtigheid hoog, dan kan een dier de warmte steeds moeilijker kwijt. Bij hittestress geeft het lichaam prioriteit aan regulatie van de lichaamstemperatuur en dat gaat ten koste van de groei en productie.

Langdurige hittestress verstoort schildklier- en stresshormonen

Te hoge temperaturen leiden tot verhoogde concentraties van vrije radicalen in het lichaam, met schade aan organen, cellen en mitochondriën tot gevolg. Hittestress beïnvloedt ook de citroenzuurcyclus en dat heeft gevolgen voor het energiemetabolisme. Ook verandert het vet- en eiwitmetabolisme; onder hittestress wordt meer vet en minder eiwit aangezet. De concentraties aan endogene antioxidanten (glutathion, vitaminen E, C en A, bètacaroteen) zijn bij veel diersoorten lager in de warme zomermaanden.

Onderzoek laat ook zien dat de insulinegevoeligheid mogelijk toeneemt onder hittestress, waarschijnlijk omdat glucose-oxidatie minder warmte genereert dan de oxidatie van vetzuren. Het exacte mechanisme is nog niet ontrafeld. Hittestress onderdrukt de immuunfunctie, waardoor de vatbaarheid voor ziekte toeneemt. Langdurige hittestress verstoort schildklier- en stresshormonen wat kan leiden tot meer sterfte.

Bij hoge temperaturen komt de voeropname onder druk. Bij kraamzeugen gebeurt dat al boven de 23 graden Celsius. Het heeft ook gevolgen voor allerlei andere fysiologische processen in het dier.

Duur en intensiteit

Blootstelling aan hittestress gaat samen met een afname van de concentraties van glucose, eiwit, albumine, globuline, lipiden, cholesterol, rode bloedcellen, hemoglobine en hematokriet in het bloed. Daarnaast dalen de gehalten aan groeihormoon, insuline, aldosteron en schildklierhormonen in het bloed. De effecten op de concentraties aan cortisol, FSH en oestradiol hangen af van de duur en intensiteit van de hittestress en van de diersoort. Hittestress verandert ook de aminozurenbehoefte van verschillende weefsels en organen.

Acute hittestress bij vleesvarkens en vleeskuikens kort vóór de slacht kan leiden tot PSE-vlees (‘pale, soft, exudative’), terwijl dieren onder chronische stress minder glycogeen opslaan in hun spieren, waardoor hun vlees ook afwijkend is (DFD: ‘dark, firm, dry’).

Deel dit artikel

Carolien Makkink