Als het aan Marleen Onwezen ligt wordt plantaardig in supermarkten en horeca veel meer de standaard.
Mensen zijn bereid om over te stappen naar een meer plantaardig eetpatroon, maar daarvoor moeten ze wel op de juiste manier worden getriggerd, zegt sociaal psycholoog Marleen Onwezen, werkzaam bij Wageningen University and Research (WUR) als senior onderzoeker en als expertiseleider en coördinator consumentengedrag.
Vlees als standaard
Anno 2024 ligt zowel in de meeste horecazaken als in supermarkten de focus nog op vlees. “Daardoor zien veel mensen vlees nog als de standaard. Als de voedselomgeving niet verandert, wordt het een stuk lastiger om consumenten richting plantaardig te bewegen.”
Uit onderzoek van onder andere WUR blijkt dat consumenten wel mee willen werken aan een duurzamer leefpatroon, maar eenmaal voor het schap verliest plantaardig het toch vaak van dierlijk. “Dit wordt mede ingegeven door de prijs. Vanzelfsprekend is dat ook een belangrijke factor in de aankoopbeslissing, maar mensen voeren dat ook aan als excuus om hun gedrag goed te praten”, zegt Onwezen.
Een tweede factor die de aankoop van dierlijk of plantaardig onbewust beïnvloedt is de persoonlijke omgeving. “Wanneer iedereen om jou heen gewoon nog een stukje vlees eet, word jij niet getriggerd om ‘tegen de stroom in’ plantaardig te gaan eten.” Een andere misvatting volgens Onwezen is dat je als fervent vleeseter meteen helemaal moet stoppen met het eten van vlees.
“Minder vaak vlees eten, of kleinere porties, is al een vooruitgang.”
‘Aan het woord vervanger kleeft een negatief gevoel’
Alternatief voor vervanger
Wat ook niet meehelpt is de naam vleesvervanger, meent Onwezen. “Marketingtechnisch valt daar nog veel te winnen. Aan het woord ‘vervanger’ kleeft een negatief gevoel. Alsof het minder is dan het origineel, terwijl plantaardige burgers met daarin bijvoorbeeld linzen of andere peulvruchten, van prima kwaliteit zijn.”
Onwezen constateert overigens wel dat de variatie in het aanbod aan vleesvervangers groeit. “Dat is een positieve beweging in de retail, nu is het nog de kunst om de consument te verleiden tot het aankopen van vleesvervangers. Als je een plantaardig product op de juiste manier positioneert en in de markt zet, ben ik ervan overtuigd dat het slaagt.” Een recent voorbeeld waar het niet goed ging is de introductie van de ‘Meatless McKroket’ in het najaar van 2023.
Inmiddels biedt fastfoodketen McDonalds weer de normale McKroket aan, al was dat volgens het bedrijf sowieso al de bedoeling en betrof de meatless variant een tijdelijke actie. “Het is jammer dat die introductie niet goed geslaagd is, het had in het licht van de eiwittransitie een mooi voorbeeld van een plantaardig product kunnen worden.”
Consumenten waarderen kip gevoerd met insectenvoer meer dan reguliere kip en meer dan insectenburgers.
Inspelen op gevoel
Hoe krijg je de consument dan wel mee? “Je moet inspelen op het gevoel van eigenwaarde”, stelt Onwezen. “Experts schieten al vrij snel in de expertrol en willen consumenten informeren. Maar met alleen informeren kom je er niet, een kwart van de mensen zit überhaupt niet op extra informatie te wachten. Je kunt prima de informatie op een website zetten die mensen via een QR-code op de verpakking kunnen bereiken.
Je moet mensen op het juiste moment triggeren.” In Ouwehands Dierenpark werden als proef Vegaburgers gepromoot met teksten als ‘vind jij dierwelzijn belangrijk?’ en ‘het diervriendelijke alternatief voor dezelfde prijs’. “Daarmee spreek je consumenten op het juiste beslismoment meteen aan op hun moraal, dat werkt beter dan droge informatie verstrekken.” Onwezen illustreert haar stelling met een voorbeeld van de verpakking van insectenburgers. “Op de ene verpakking staat dat onderzoek aantoont dat insecten een gezond alternatief zijn, op de andere staat: ‘voel je goed en kies een gezond alternatief gemaakt van insecten.’ De verpakking met die laatste tekst sprak mensen veel meer aan. De verschillende sectoren moeten meer inspelen op het gevoel van de consument.”
‘Plantaardig nieuwe standaard’
Als het aan Onwezen ligt wordt plantaardig in supermarkten en horeca veel meer de standaard. “Dus biedt nog wel dierlijke producten als vlees aan, maar maak plantaardig de standaard en maak dierlijke producten daar ondergeschikt aan. Zorg dat plantaardige producten de boventoon voeren in het schap en op de menukaart.” Als het over dierlijke producten gaat doelt Onwezen niet alleen op vlees, maar ook op bijvoorbeeld kaas.
“Veel mensen realiseren zich niet dat kaas ook veel impact heeft op de CO2-footprint en dat dat in vergelijking met bijvoorbeeld kip ook niet goed is voor het klimaat. Daarnaast is het goed om de focus meer te leggen op onbewerkte alternatieven als peulvruchten, bonen en linzen. Vleesvervangers zijn een goede stap in de transitie, maar vergen in de productie ook nog veel bewerking.”
Tips voor succesvolle eiwittransitie
Onwezen adviseert om duurzaamheid te koppelen aan dat wat consumenten belangrijk vinden. “Maak het herkenbaar en persoonlijk, zorg er bijvoorbeeld voor dat consumenten weten dat kaas ook niet goed is voor het klimaat, en laat ze kennismaken met alternatieven zoals verschillende curry’s en peulvruchten. Daarnaast is het van belang om de voedselomgeving aan te passen zodat mensen ook worden gemotiveerd om voor plantaardig te kiezen. Om de eiwittransitie op consumentengebied te laten slagen is het van belang dat de verschillende sectoren hier nu op reageren door de voedselomgeving aan te passen en plantaardige alternatieven duidelijk zichtbaar aan te bieden.
Voor de diervoedersector is het nu volgens Onwezen hét moment om in te spelen op de eiwittransitie. “Deze transitie komt er hoe dan ook aan, de sector zou dit juist als een kans moeten zien. De productie van meer plantaardige diervoeding is hierin een belangrijk onderdeel.”
‘Onze studie liet zien dat consumenten kippen die insectenvoer krijgen meer waardeerden dan reguliere kip’
Diervoedersector versus consument
Onwezen erkent dat het lastig is om de transitie vanuit de diervoedersector richting de consument te vertalen. “Een studie van ons liet echter wel zien dat consumenten kip gevoerd met insectenvoer meer waardeerden dan reguliere kip. Deze duurzame kip werd al helemaal meer gewaardeerd dan insectenburgers.”
Specifiek voor de diervoedersector is het volgens Onwezen verder nog belangrijk dat zij ervoor moeten zorgen dat zij hun producten op een duurzame manier produceren.
Jongvolwassenen staan meer open voor plantaardig
Uit de Agrifoodmonitor blijkt dat jongvolwassenen tot 35 jaar gematigd positief aankijken tegen een meer plantaardig voedingspatroon. Zij staan meer open voor plantaardige alternatieven dan ‘doorsnee consumenten’ in de leeftijdscategorie daarboven. “Dat jongvolwassenen hier meer voor openstaan moeten we koesteren en stimuleren. We moeten al op scholen beginnen met het geven van informatie hierover. Een ander belangrijk aspect is dat jongvolwassenen voedsel leren waarderen", aldus Marleen Onwezen.









