IJ zerpoeder, roest en waterstof. Die drie elementen zijn volgens Metalot belangrijk in de energietransitie. IJzerpoeder kan groene energie uit zon en wind net zo lang en goed opslaan als waterstof, maar dan vijf tot tien keer compacter. Het verbranden van ijzerpoeder is veilig en schoon. Dat klinkt veelbelovend. Stoot ijzerpoeder in de toekomst waterstof van de troon als groene energiebron? “Nee”, stelt Raoul Voeten, directeur van Metalot. “Maar ijzerpoeder is een heel sterke aanvulling op de toekomstige energiemix.”

Het werkt als volgt: wanneer je ijzerpoeder verbrandt, oftewel oxideert, komt er warmte vrij. Die warmte kun je gebruiken om industriële processen en gebouwen te verwarmen of elektriciteit op te wekken. Na het verbranden blijft ijzeroxide over, ofwel: roest. Dat kun je met behulp van waterstof uit groene stroom weer omzetten in schoon ijzerpoeder. Daarna kan het hele proces opnieuw beginnen, waardoor het circulair is (zie Figuur 1). Dit maakt het een schoon alternatief voor fossiele brandstoffen. Bovendien is ijzererts wereldwijd het meest voorkomende metaal in de aardkorst.

Ideaal opslagmedium

IJzerpoeder heeft nog meer voordelen: het is niet giftig, veilig te transporteren en niet duur. Het poeder wordt onder andere gemaakt van afvalstaal, beter bekend als schroot, dat wordt gesmolten in een elektrische boogoven en vervolgens verneveld tot poeder. “Ja, dat kost ook energie, en ook al is die boogoven elektrisch, hij draait nog wel op grijze elektriciteit. Maar je moet ergens beginnen”, aldus Raoul.

Het poeder is makkelijk op te slaan en steeds opnieuw te hergebruiken. IJzerpoeder is een ideaal opslagmedium voor duurzame, seizoensoverbruggende energie. “Het is een circulaire brandstof waarbij bij de verbranding voor warmte-opwekking naar stoom – of indien gewenst ook voor stroom – géén CO2 vrijkomt en 80 procent minder stikstofoxiden worden gegenereerd. Dat zijn sterke troeven om de introductie van deze energiedrager te willen versnellen.“

De schaal van 1 Megawatt-opwekking die inmiddels is bereikt, past goed bij de energievraag van de verschillende Feed Design Lab-leden. Raoul stelt dat met name energieverbruikers die stoom in hun processen gebruiken ideaal zijn, omdat dat het eenvoudigste product is dat bij de verbranding van ijzerpoeder kan worden gemaakt. De logische link met de agrarische sector en diervoederindustrie is dan snel gelegd.

Bewustwording en proefprojecten

“We willen voor onze oplossing meer bewustwording creëren en tegelijkertijd met lokale initiatieven proefprojecten realiseren”, vertelt Raoul. De beste mogelijkheden hiervoor vinden we in de agrarische sector en bij ‘Cluster 6-bedrijven’. Dit zijn bedrijven die voorlopig geen netverzwaring tegemoet kunnen zien en niet binnen afzienbare tijd aan het waterstofnetwerk worden gekoppeld. “Dat is wel meteen 30 procent van de bedrijvigheid in Nederland, waaronder veel bedrijven in de feed- en foodindustrie.

Deze bedrijven kunnen ijzerpoeder inzetten als energiedrager en bijvoorbeeld stoom produceren zonder dat er een netverzwaring of aansluiting op het waterstofnetwerk nodig is.” Nadere samenwerking tussen deze bedrijven en Metalot biedt volgens Voeten goede kansen om tot een echt proefproject te komen. “De belangen, opbrengsten, doelen en randvoorwaarden lijken heel mooi op elkaar te passen.”

Energieboeren

Metalot ziet in ijzerpoeder een buitenkans voor boeren en tevens een bijdrage aan een oplossing voor het stikstofprobleem. “Is het niet ideaal als boeren met hun overtollige zonne- en windenergie ijzeroxide weer naar schoon ijzerpoeder omvormen?”, vraagt Voeten zich af. “Dat is goedkoper dan een batterij aanschaffen en bovendien kan de energie zo seizoensoverbruggend worden opgeslagen. Opslag van de poeders gebeurt in silo’s, een bekend concept op het boerenerf.”

Wanneer boeren met eigen wind- of zonne-energie ijzerpoeder produceren, kan het vervolgens lokaal worden ingezet voor energieopwekking. “Dat draagt bij aan de vermindering van de netcongestie’, aldus Voeten.

Gezamenlijke energiehub

Het ijzerpoeder kan volgens Voeten worden vervoerd naar naastgelegen industrieterreinen, waar bedrijven in een gezamenlijke energiehub schone energie opwekken met het verbranden van dat poeder. “Zo is de keten rond. We hoeven boeren met veel stikstofemissies niet te laten stoppen; we koppelen ze aan lokale ondernemers en helpen ze aan een nieuw verdienmodel”, aldus Voeten. “Zo worden ze energieboeren. Het is helemaal geen rare gedachte dat als je voedsel voor de samenleving produceert, je ook energie voor de samenleving kan produceren. Beide zijn primaire behoeften.”

Diervoederbedrijf als energieboer

Natuurlijk kan een diervoederbedrijf ook zelf een windmolen of zonnepanelen plaatsen en zo zelf ook de regeneratie van het ijzerpoeder realiseren. “Alle voordelen van CO2-vrij, een lage NOx-uitstoot en circulariteit, zijn dan volledig voor het betreffende bedrijf”, aldus Voeten. Het vormen van een keten met lokale opwekkers (boeren) en lokale bedrijven (zoals diervoederbedrijven) verdient volgens hem de voorkeur om voldoende capaciteit te realiseren in de regeneratie van ijzeroxide naar ijzerpoeder.

“Dit regeneratieproces verloopt namelijk momenteel langzamer dan het verbrandingsproces. Bijkomend voordeel is dat de boer al klant is bij het diervoederbedrijf, dat de partijen elkaar dus al kennen en een gezamenlijk belang hebben. Een goede basis voor het vormen van een lokale energiecoöperatie of lokaal energiehandelsplatform. Als er één sector is die coöperatief denken al vele jaren toepast dan is dat de agrarische sector.”

Figuur 1. Het proces van energieopwekking met behulp van ijzerpoeder.

Rol voor machinebouwers

Ook voor machinebouwers ziet Raoul een rol. “Apparaten- en silobouwers kunnen de apparatuur leveren om van roest weer ijzerpoeder te maken. Lokale energiehubs moeten worden opgericht waarin bedrijven energie op kunnen wekken met het verbranden van ijzerpoeder.” Metalot faciliteert, stimuleert en initieert projecten en activiteiten om de technologie en implementatie ervan in de samenleving te bevorderen. “We hebben al contact met diverse bouwers die zulke apparaten voor boeren – als opwekkers – en voor mkb-bedrijven – als verbruikers – aan het ontwikkelen zijn.”

Metalot wil energietransitie versnellen

Metalot versnelt duurzame, circulaire ontwikkelingen door kennis en ervaring van wetenschappers, overheid, studenten en ondernemers te combineren. Metalot streeft hierbij naar volledig hergebruik van grondstoffen én CO2 -neutrale toepassing van metalen en energie. In het Metalot Future Energy Lab wordt de energietransitie versneld door veelbelovende systemen en technologieën klaar te stomen voor de markt.

Metalot is met een eigen fieldlab in Budel samenwerkingspartner van de TU Eindhoven, waar het met vele andere partners aan een Nationaal Groeifonds-voorstel werkt rondom deze nieuwe energiedrager. Doel is om een serieuze bijdrage aan de toekomstige energiemix te leveren. Metalot-directeur Raoul Voeten: “Dit betekent niet alleen dat we aan klimaat- en energietransitiedoelen werken, maar tegelijkertijd wereldwijd vooroplopen in technologie en apparatuur-/procesontwikkeling. Naast de genoemde maatschappelijke impact is ook de economische impact dan groot. Nederland kan bovendien de logistieke positie van energiedoorvoerland naadloos over laten gaan in ijzerpoeder en dus een verworven positie in de wereldhandel behouden, zonder enorme nieuwe investeringen.”

Deel dit artikel

Harm Klein