Vanaf 2001 is de stikstofuitscheiding in de mest per kg melk afgenomen. Sinds 2012/2013 is er echter weer een lichte stijging te zien, tegelijk met het stoppen van de melkquotering en veranderingen in de regels voor derogatie. Toch zijn er mogelijkheden om deze trend weer te keren. Zo is volgens Chris Reynolds van de universiteit van Reading (VK) een verlaging naar 16 procent ruw eiwit in de voeding op bedrijfsniveau mogelijk, zonder negatieve gevolgen voor productie.
Variatie in melkeiwitefficiëntie
Daarbij gaat het volgens Jan Dijkstra van Wageningen Universiteit niet enkel om verlaging van het voereiwitgehalte, maar moet dit worden gezien in relatie tot melkeiwitproductie. Het gaat dus om de melkeiwitefficiëntie. “Uit diverse literatuurstudies blijkt hier veel variatie in te bestaan, met waarden die variëren van 22 tot 36 procent. Een recentere studie laat zelfs een efficiëntie zien van circa 40 procent.” De theoretische maximale efficiëntie is gerelateerd aan de melkgift.
Bij een melkproductie van 40 kg meetmelk/dag is dit 43 procent, maar bij 10 kg/dag, bijvoorbeeld aan het eind van de lactatie, is dit nog maar 36 procent. “Ter vergelijking, in Nederland is de gemiddelde efficiëntie circa 26 procent bij een ruweiwitgehalte in het voer van 16,5 procent en een melkproductie van 30 kg per dag. Daar is dus ruimte voor verbetering.”
OEB
Een belangrijk kenmerk, waar veel winst is te behalen met betrekking tot melkeiwitefficiëntie, is de onbestendig eiwit balans (OEB). Uit onderzoek blijkt dat het verlagen van de OEB een groot effect heeft op de melkeiwitefficiëntie en op N-verliezen in de urine. In een modelberekening laat Dijkstra zien wat er gebeurt als bij een koe met een productie van 35 kg, de OEB van 200 naar 0 gram/ dag gaat. De melkeiwitproductie zou met 1 procent afnemen, maar de melkëiwitefficiëntie gaat omhoog en de uitscheiding van N in de urine zou met 10 tot 15 procent dalen.
Dijkstra, en ook Reynolds, stellen dan ook dat het zinvol is om bij het streven naar minder N-emissies, soms een kleine daling in melkproductie te accepteren. Verder wijst Dijkstra op het belang van bestendige essentiële aminozuren. Een patroon dat het dichtst bij de essentiële aminozuren van caseïne komt, heeft daarbij het beste effect.
Hoewel werd verwacht dat asynchroon voeden van eiwit een positief effect had op de stikstofefficiëntie, kon dit effect niet worden gevonden voor melkvee in het onderzoek van Rainer Rauch.
Promotieonderzoek Rauch
Bestendige essentiële aminozuren in het voer concurreren echter met humaan eetbaar eiwit, een aspect dat Rainer Rauch (WIAS en Trouw Nutrition) in zijn promotieonderzoek heeft meegenomen. “Het spanningsveld tussen melkstikstofefficiëntie en competitie met humaan eetbaar eiwit, brengt met zich mee dat er een genuanceerde benadering nodig is in diervoeding”, stelt de promovendus. Het onderzoek van Rauch richtte zich daarom op het verbeteren van de melkeiwitefficiëntie door het beter benutten van niet-eiwit stikstof. Enerzijds door het verhogen van endogene ureumflux naar de pens en anderzijds door endogeen ureum aan te vullen via de voeding.
Asynchroon voeren
“Uit de literatuur blijkt dat bij schapen en vleesvee de stikstofefficiëntie verbetert, door repeterend één of enkele dagen laag ruw eiwit te voeren, gevolgd door één of enkele dagen hoger ruw eiwit”, vertelt de onderzoeker. De verbetering zou deels verklaard kunnen worden door een verbetering van de ureumrecycling: tijdens dagen met hoog ruw eiwit komt er meer ammoniak in het bloed, wat door de lever wordt omgezet in ureum. Dit ureum zou tijdens de dagen dat er juist laag ruw eiwit wordt gevoerd, via speeksel en penswand de pens weer bereiken.
Rauch heeft deze theorie onderzocht bij melkvee, door afwisselend twee dagen een rantsoen met 16,5 procent ruw eiwit te voeren, gevolgd door twee dagen een rantsoen met 13,4 procent ruw eiwit. Het controlerantsoen bevatte elke dag 14,9 procent ruw eiwit. Hij vond geen effecten op voeropname, melkgift of melkeiwitefficiëntie.
‘Soms moeten we een kleine daling in melk productie accepteren’
Wel bleek de schijnbare fecale verteerbaarheid van de nutriënten en energie (GE) significant toegenomen. Opvallend was echter dat de efficiëntie van melkeiwitproductie ten opzichte van verteerbaar stikstof, significant daalde en dat de N-uitscheiding in urine toenam. “De combinatie van verhoogde verteerbaarheid en verlaagde postabsorptieve efficiëntie wijst erop dat een verhoging van deaminatie in de lever waarschijnlijk is”, stelt Rauch. Verder wijst hij op mogelijke compensatoire mechanismes van het uier, zoals bijvoorbeeld een verhoogde plasmaflow en niet-plasma aminozuurprecursors.
Ureum
In het tweede deel van Rauchs onderzoek werd het rantsoen aangevuld met ureum. “Een te hoog ureumaandeel in het rantsoen kan echter leiden tot voer weigeren en mogelijk zelfs tot ammoniumtoxiciteit”, schetst hij. Door de pens geheel of gedeeltelijk ‘over te slaan’ kan dit probleem worden ondervangen. Daartoe onderzocht Rauch het effect van een ureuminfuus in de lebmaag en van het geheel of gedeeltelijk vervangen van sojaschroot door ongecoat en gecoat (pensbestendig) ureum.
“Bij het infuseren in de lebmaag van 0, 163, 325 of 488 gram ureum per dag bij een laag eiwitrantsoen, bleek het optimum met betrekking tot melk- en eiwitproductie rond een ureumgift van 163 gram per dag te liggen. De melkstikstofefficiëntie toonde een lineair dalend verband en N in urine een lineair stijgend verband met de hoeveelheid geïnfuseerd ureum”, aldus Rauch. Wanneer 129-134 g/kg sojaschroot geheel werd vervangen door ureum, daalde de melkeiwitefficiëntie met circa 5 procentpunt.
Zowel bij gehele als gedeeltelijke vervanging, steeg de HEP significant met circa 50 procentpunt of 125 procentpunt. Uit oogpunt van feed-food-competitie is vervanging van sojaschroot door gecoat ureum dus zinvol.
Responsvoeren
Ten slotte toonde Jean-Baptiste Daniel van Trouw Nutrition hoe met responsvoeren verlaging van de N-gift mogelijk is. In de ‘klassieke’ behoeftenormen wordt een vaste voerefficiëntie aangenomen, terwijl dit in werkelijkheid een niet-lineaire curve is. “Dit betekent bijvoorbeeld dat de meeropbrengst aan kilogram melkeiwit door het verhogen van de ruweiwitgift, bij een laag ruweiwitniveau groter is dan wanneer al op een hoog eiwitniveau wordt gevoerd.” Door hier rekening mee te houden kan volgens Daniel de ruweiwitgift worden geoptimaliseerd.








