In de ‘ontwikkelkeuken’ aan huis van Henk Hoogenkamp staat tussen de apparatuur en zakjes geëxtrudeerd product ook een potje met enkele sojabonen. Op het eerste gezicht niets bijzonders, maar wie beter kijkt ziet dat de sojabonen binnenin lichtroze van kleur zijn. Deze met moleculaire landbouw verkregen sojabonen maken zelf dierlijk (varkens)eiwit aan, meer specifiek: myoglobine. DNA-codes van dierlijke eiwitten zijn opgenomen in het genoom van soja. Deze zogenaamde Piggy Sooy-boontjes kunnen een start zijn van iets veel omvangrijkers: een techniek waarmee gewassen gewenste voedingsstoffen gaan produceren en efficiënter in gebruik worden. “Door moleculaire landbouw toe te passen heb je geen hoofd- en bijproducten meer.
‘Waarom zou je alternatieven zoeken waarbij je meer land nodig hebt om ze te verbouwen?’
Of misschien beter gezegd: je kan zo zelf bepalen wat de bijproducten worden”, vertelt Henk enthousiast.
Duidelijke visie
Henk Hoogenkamp is medeoprichter van het in 2020 ontstane Moolec Science. Hij heeft een duidelijke visie op een duurzame voedselproductie. Geen overmatige vleesconsumptie, vlees mengen met plantaardige producten (zie kader) en het waardevoller maken van toch al efficiënte gewassen zijn daarvan onderdeel. Het bedrijf Moolec Science richt zich vooral op dat laatste: met behulp van genetische modificatie wil het bedrijf zo veel mogelijk uit gewassen halen.
Dat doen ze niet door de opbrengst te verhogen, maar de waarde van het gewas te verhogen. Een voorbeeld is de lichtroze soja die Henk voor zich heeft staan. Deze Piggy Sooy bevat 5 tot 10 procent dierlijk eiwit dat de plant zelf aanmaakt. “Er komt geen dier aan te pas, het is plantaardig geproduceerd dierlijk eiwit”, verduidelijkt hij.
Het grote verwachte voordeel van gemodificeerde soja is dat de teelt ervan niet anders of significant duurder is dan van gewone soja. De waarde van de sojaboon neemt toe, maar de prijs voor teelt en verwerking niet.
Inzet op efficiënte gewassen
De keuze voor het gewas soja lijkt in eerste instantie misschien vreemd. Veel bedrijven zijn juist bezig met het sojagebruik te verminderen, vanwege de hoge CO2-footprint die ermee gepaard gaat, vooral door ‘land use change’. Henk denkt hier anders over. “Het zijn vooral marketingcampagnes die gewassen als soja en palm willen demoniseren en ons het gevoel willen geven dat we goed bezig zijn als we een alternatief kiezen.
Maar soja is een heel efficiënt eiwitgewas en palm een efficiënt oliegewas. Waarom zou je alternatieven gaan zoeken waarbij we meer land nodig hebben om ze te verbouwen? Door elk deel van de plant waardevoller te maken, hebben we minder teeltareaal nodig en kunnen we meer land teruggeven aan de natuur. Hiervoor moeten wel – waar mogelijk – meer producten direct geconsumeerd worden door de mens en niet middels een transformatie via een dier”, redeneert hij.
Bijproductvrij
In tegenstelling tot veel grondstoffen van vleesvervangers, hoeft de Piggy Sooy-boon niet perse te worden verwerkt. Koken is waarschijnlijk voldoende. De boon kan in zijn geheel als vleesvervanger worden ingezet, zonder de boon te hoeven splitsen in bijvoorbeeld olie en meel. De boon zou dus minder verwerking nodig hebben en is in sommige gevallen ‘bijproductvrij’. Dat is volgens Henk gunstig, omdat de productie van hoofd- en bijproducten nu niet goed op elkaar is afgestemd.
“Sommige eiwitrijke gewassen, zoals soja, worden inmiddels voornamelijk geteeld voor de bijproducten die richting veevoer en biodiesel gaan. Dat draagt niet bij aan een zo efficiënt mogelijke voedselproductie”, meent hij. “We kunnen er beter voor zorgen dat we zelf bepalen welke bijproducten een gewas produceert en deze direct de voedingsketen in brengen voor menselijke consumptie. Er zijn dan altijd onbruikbare bijproducten die richting het veevoer kunnen, als tweede of derde prioriteit. Maar de realiteit blijft dat er momenteel veel eiwitrijke meel vanuit de biodieselindustrie komt dat niet geoptimaliseerd is voor veevoer.”
‘Het grote voordeel van gmo-soja is dat de teelt niet anders of duurder is dan van gewone soja’
Piggy Sooy-meel als bijproduct van de biodieselindustrie zal naar verwachting waardevoller zijn dan standaard soja. Vanwege de beperkte hoeveelheden geproduceerde Piggy Sooy heeft het bedrijf nog geen grootschalige proeven kunnen doen. Momenteel worden de karakteristieken als smaak, textuur, functionaliteit en voedingswaarde in kaart gebracht. “Ik kan me voorstellen dat vee beter groeit op Piggy Sooy-producten dan op standaard soja. Myoglobine heeft gelijkenissen met bloedmeel, wat voorheen veelal gebruikt werd in diervoer. Het is goed verteerbaar en verbetert wellicht de ijzeropname. En in petfood zou het ook nog de smakelijkheid kunnen verhogen.”
Niet duurder
Eind dit jaar hoopt het bedrijf honderden kilo’s Piggy Sooy te hebben geoogst. Eind volgend jaar moet er voldoende beschikbaar zijn voor het doen van testen en proeven in Amerika. “Het grote verwachte voordeel van gemodificeerde soja is dat de teelt ervan niet anders of significant duurder is dan van gewone soja. Moleculaire landbouw is dus makkelijk te implementeren, en wij verwachten dat de supply chain niet hoeft te worden aangepast. Als wij op dezelfde schaal zouden telen als de grote jongens, dan moet het mogelijk zijn dat de waarde van de sojaboon toeneemt, maar de prijs in toepassing ervan niet.”
In gesprek
Henk is al met een aantal diervoederbedrijven in gesprek: met welke grondstoffen verwachten ze de komende jaren problemen qua prijs, duurzaamheid of beschikbaarheid? Aan welke voedingsstoffen, kleurstoffen of zoetstoffen is behoefte? Onder meer de energietransitie (meer grondstoffen richting biobrandstoffen) en een afname aan afvalstromen zullen invloed hebben op de beschikbaarheid van grondstoffen en bijproducten. “Daarom ben ik benieuwd waaraan bedrijven behoefte hebben. Daarover ga ik graag in gesprek. Zo kunnen we nadenken op welke manier moleculaire landbouw kan bijdragen aan de oplossing. Ik merk dat veel bedrijven welwillend in deze discussie staan: ze zijn zich er ook van bewust dat de productie van voedsel efficiënter moet.”
Genetisch gemodificeerd
Voorlopig zullen de producten van Moolec Science niet op de Europese velden verschijnen, aangezien de teelt van genetisch gemodificeerde gewassen in de EU niet is toegelaten. De versoepelde wetgeving rondom nieuwe genomische technieken (NGT’s) ziet Henk als springplank om ook genetische modificatie van gewassen toe te staan.
“Maar voorlopig zorgt de welvaart in Europa niet voor genoeg stimulans om de wetgeving rondom genetische modificatie te veranderen. Weinig partijen willen hierover de publiekelijke discussie aangaan. Gmo is nog te veel gekoppeld aan bestrijdingsmiddelen en heeft mede daardoor een negatief imago opgebouwd. Het vertrouwen in gmo zal in de EU, net als wereldwijd gaande is, groeien.”
Plantaardig en dierlijk eiwit mengen
Toen Henk Hoogenkamp een aantal jaar geleden met zijn vrouw naar de Filippijnen verhuisde voor werk, wakkerde zijn interesse voor het goedkoper en duurzamer voeden van mensen verder aan. “Ik werkte in de voedingsindustrie en raakte gefascineerd door de extrusietechnieken die daar destijds lokaal een opmars maakte. De technieken waarmee het mogelijk is om van bijvoorbeeld sojapoeder een sojaproduct met textuur te maken werden alsmaar beter en ook lokaal geaccepteerd om voeding betaalbaar te houden.”
Hij laat een paar kleine blikjes met tonijnvlokken zien, waarin (geëxtrudeerde) soja het derde ingrediënt is. “Op de Filippijnen heerst veel armoede. De dagelijkse boodschappen bestaan uit kleine porties vooral ingeblikte voeding – want koelen is duur – waarin vlees vaak gemengd is met plantaardig eiwit, zoals soja. Dat gebeurt puur om het betaalbaar te maken. Maar het is vaak ook nog eens net zo lekker of zelfs lekkerder dan puur vlees”, merkte Henk.
“Neem een gehaktbal. Als je die maakt met alleen vlees, wordt hij vaak gortdroog. Als je hem mengt met paneermeel en een ei, wordt het al een stuk smaakvoller. En duurzamer, want je product bestaat niet meer alleen uit vlees.”
Het op grotere schaal mengen van dierlijk en plantaardig eiwit kan volgens hem juist in welvarende landen een oplossing zijn voor een duurzamer en betaalbare voedselproductie. Nu liggen er wel producten in de schappen die deels uit plantaardig en deels uit dierlijk eiwit bestaan, zoals ‘hybride hamburgers’. Maar dit zijn nicheproducten die niet goedkoper zijn dan een reguliere hamburger. “Grote fastfoodketens zouden impact kunnen hebben door het normaliseren van een plantaardig component in hun vlees.
Dit zou het betaalbaar houden, maar ook een signaal afgeven dat ze serieus bezig zijn met duurzaamheid. Qua smaak zal waarschijnlijk niemand het merken, al moeten ze daar natuurlijk wel transparant over communiceren en de besparingen doorberekenen aan de klant.”
Henk Hoogenkamp Functie: medeoprichter en CFO van Moolec Science Achtergrond: biochemicus









