Paarden hebben in Nederland gemiddeld genomen een overmaat aan eiwit in hun voeding. Dat blijkt uit onderzoek van Gülşah Kaya Karasu. De eiwitbehoefte van paarden kan volgens haar nauwkeuriger worden geschat en de voergift daarop afgestemd. Paardeneigenaren lijken bereid om de paardenvoeding uit duurzaamheidsoverwegingen te veranderen.
Voor verduurzaming van paardenvoeding zou de samenstelling van krachtvoer en supplementen moeten worden aangepast.
“Duurzaamheid binnen paardenvoeding kent twee belangrijke focuspunten”, stelt onderzoekster Gülşah Kaya Karasu. “Namelijk: invloed op het klimaat door de uitstoot van broeikasgassen en belasting van het milieu door verlies van stikstof en mineralen. Daarbij is het zaak om een brede blik te houden en niet alleen te richten op voedingsmanagement in de primaire paardensector, maar ook te kijken naar de productie van voer, transport, verpakkingen en land- en pesticidegebruik.”
Onderzoeker en docent Gülşah Kaya Karasu van Hogeschool Van Hall Larenstein (HVHL) in Velp, startte in 2022 met een onderzoeksproject over duurzaamheidsaspecten van paardenvoeding. Dit toegepaste onderzoek, dat werd ondersteund door SIA-ISAAC, is onlangs afgerond en leverde een aantal interessante inzichten op.
Eenmagigen
Paarden zijn eenmagige achterdarmfermenters. Door de enzymatische eiwitvertering zijn ze efficiënter in het verteren van eiwit dan herkauwers, wat mogelijk leidt tot minder stikstofverliezen per kilogram lichaamsgewicht. Daarnaast produceren paarden ook minder methaan dan herkauwers. Hun darmfermentatiefactor, een relatieve maat voor de hoeveelheid methaan uit de darmen, wordt geschat op 18 kg CH4 per paard per jaar, wat minder dan de helft is van die van rundvee. Toch vindt Kaya Karasu het belangrijk om te streven naar verbeteringen. Mede omdat de aantallen paarden in de wereld nog steeds toenemen.
Broeikasgassen
Bij paarden heeft met name de mestopslag grote invloed op de methaanuitstoot. Daarnaast zijn er een aantal mogelijkheden om uitstoot te verminderen via de voeding. “Dat zijn onder andere het ontsluiten van granen en toevoegen van vet aan het rantsoen van paarden die veel energie nodig hebben. Andere opties zijn een verteerbaarheidsverbeteraar zoals gist, of het toevoegen van plantenextracten. Bij de laatste moet er wel rekening mee worden gehouden dat sommige plantenextracten dopinggevoelig zijn”, aldus Kaya Karasu.
Bovendien is het belangrijk om de porties niet te groot te maken. Dit voorkomt dat de hoeveelheid snelverteerbare koolhydraten de enzymatische capaciteit overstijgt, wat zou leiden tot fermentatie in de achterdarm. Dat is zowel met het oog op gezondheid als op broeikasgassen ongewenst. “Goed verteerbare ruwvoeders veroorzaken minder methaanproductie dan grof ruwvoer, maar de voordelen moeten we afwegen tegen gezondheidsaspecten”, vertelt de onderzoekster. Gezien de lage methaanproductie per paard per jaar, raadt zij aan om meer te focussen op andere duurzaamheidsaspecten van paardenvoeding.
Stikstofverliezen
Mogelijkheden om stikstofverliezen te beperken zijn finetunen van het aminozuurpatroon en het voorkomen van eiwitoverschotten in het rantsoen. De mogelijkheden voor het verbeteren van het aminozuurpatroon zijn echter beperkt. “Soja heeft een goed aminozuurpatroon en kan de eiwitkwaliteit van een voeder of rantsoen zeker verbeteren, maar het heeft ook een erg hoog eiwitgehalte”, vertelt Kaya Karasu. “Verder moeten we rekening houden met zaken als ontbossing als gevolg van sojateelt.
Het gebruikt van duurzame RTRS-soja is een optie, maar het belangrijkste blijft om niet meer eiwit te voeren dan nodig is.” Zij raadt daarbij sterk aan om het eiwitgehalte in krachtvoer en supplementen te verlagen en benadrukt dat eiwitkwaliteit belangrijker is dan de hoeveelheid eiwit.
Enquêtes paardenhouders
Met het oog op stikstofverliezen heeft Kaya Karasu een enquête onder 274 paardenhouders gehouden. Hieruit blijkt dat in Nederland de meeste paarden een overmaat aan eiwit in hun rantsoen hebben. Paardeneigenaren werd gevraagd naar voeding, aantal uren weidegang en de hoeveelheid arbeid van hun paarden. Verder werden gegevens verzameld over het ras van de paarden en de kwaliteit van het gras. Aan de hand van op het voeretiket vermelde waarden van krachtvoer en supplementen en tabelwaarden voor ruwvoer en voerbehoefte, berekende zij de inname van en behoefte aan ruw eiwit.
Om de studie ook in het buitenland herkenbaar te maken is gekozen voor NRC-tabelwaarden. “Om in te schatten of deze waarden ook voor de Nederlandse situatie gelden, is er een vergelijking gemaakt met analysecijfers uit de ruwvoerdatabase van een Nederlands paardenvoederbedrijf. Verder zijn er mestmonsters geanalyseerd bij vijftien willekeurig gekozen en over Nederland verspreide paarden. Dit bleek goede overeenkomsten te geven”, licht zij toe.
‘Het belangrijkste blijft om niet meer eiwit te voeren dan nodig is’
Verteringscapaciteit overschreden
Uit de enquête bleek dat paarden in Nederland naar schatting gemiddeld 4 ± 2 g/kg LW aan ruw eiwit opnemen, wat erop neerkomt dat bijna alle paarden op 110 procent van hun dagelijkse eiwitbehoefte worden gevoerd. De meeste paarden kregen niet alleen ruwvoer, maar ook krachtvoer, waarvan 43 procent zelfs twee of meer soorten. Daarnaast kreeg 80 procent van de paarden een supplement en 76 procent zelfs twee of meer supplementen.
“Wat opvalt is dat paarden die veel ruw eiwit uit ruwvoer opnemen daarnaast ook nog eens extra eiwit krijgen uit krachtvoer en supplementen. Bovendien bleek bij die paarden de stikstofuitscheiding in de mest toe te nemen, wat erop duidt dat de verteringscapaciteit van het maagdarmkanaal bij die paarden is overschreden.”
Op basis van de enquête komt Kaya Karasu op een geschatte totale mestproductie van 5,4 miljoen ton mest en 27.400 ton N per jaar voor de 450.000 paarden in Nederland. “Dit is een behoorlijk grote bijdrage aan de totale stikstofproductie in Nederland”, merkt ze op.
Gülşah Kaya Karasu ziet mogelijkheden om paardenvoeding in Nederland te verduurzamen en de paarden gezond te houden.
Duurzaamheid matig belangrijk
Het goede nieuws is dat paardenhouders zich in enige mate bewust zijn van duurzaamheidsaspecten van paardenvoeding en dat zij bereid zijn hun management daarop aan te passen. In samenwerking met PAVO en de KNHS hield Kaya Karasu een online enquête onder 338 paardenhouders. Dit waren met name eigenaren van een pensionstal en daarnaast eigenaren van sportpaardenstallen en maneges. Slechts 1,5 procent was eigenaar van een fokstal.
Respondenten konden kiezen welke duurzaamheidsopties zij belangrijk vonden. Verder konden ze kiezen welke opties ze zouden overwegen om te switchen naar meer duurzame voeding. “Het merendeel van de paardenhouders vond duurzaamheidsaspecten matig belangrijk”, stelt Kaya Karasu. De meest genoemde onderwerpen waren lage milieubelasting (62 procent), pesticide en herbicide vermijden (53 procent) en plasticvrije verpakkingsmaterialen (51 procent).
Bereid te veranderen
Gevraagd naar wat de staleigenaren zelf bereid waren te doen, was kiezen voor plasticvrije verpakkingen het meest populair (61 procent). Dit werd gevolgd door het voeren van biologische muesli (57 procent), biologisch ruwvoer (53 procent), stoppen met sojaproducten (50 procent), hooi voeren in plaats van ‘haylage’ (49 procent) en gebruik van omweiden (42 procent). In deze keuze hoefden de respondenten geen rekening te houden met kosten. Sportstallen en maneges waren het meest bereid tot verandering en in het algemeen zagen middelgrote bedrijven (20-50 paarden) verandering meer zitten dan kleine of grote bedrijven.
Paarden hebben in Nederland gemiddeld genomen een overmaat aan eiwit in hun voeding.
‘Dit is een behoorlijk grote bijdrage aan de totale stikstofproductie in Nederland’
Mogelijkheden voor verduurzaming
Al met al ziet Kaya Karasu mogelijkheden om paardenvoeding in Nederland te verduurzamen en de paarden gezond te houden. De beste mogelijkheid is volgens haar om de eiwitbehoefte van paarden nauwkeurig te schatten en de voergift daarop af te stemmen. Bovendien zou de samenstelling van krachtvoer en supplementen aangepast moeten worden. “Ik wil deze boodschap in de toekomst graag verder uitdragen in de paardensector, niet alleen aan de studenten, maar ook door te spreken op conferenties en via wetenschappelijke publicaties”, besluit ze.










