Vlees, zuivel en eieren zijn belangrijke eiwitrijke componenten in het westerse consumptiepatroon. Bij plantaardige eiwitten denken we vooral aan peulvruchten: erwten, bonen, linzen en producten op basis van soja. In de discussie over de zogeheten eiwittransitie gaat het meestal om meer plantaardig en minder dierlijk eiwit: de ratio dierlijk:plantaardig moet van 60:40 naar 40:60. Daarbij wordt vaak vergeten dat dierlijk en plantaardig niet de enige opties zijn. In een Foodlog Café in februari werden meer opties besproken.
Hybride producten
Het meeste vlees wordt gegeten in de vorm van gehakt en worst. Die producten kun je mengen met bonen of granen om het aandeel dierlijk eiwit te verlagen. Dergelijke hybride producten kunnen de eiwittransitie vrij geruisloos stimuleren. In de discussie kwam wel duidelijk naar voren dat consumenten niet willen dat dit stiekem gebeurt. Natuurlijk moeten de ingrediënten op het etiket worden vermeld, maar weinig mensen lezen de kleine lettertjes.
Het is dan beter om op de voorkant van de verpakking een wervende tekst te plaatsen, bijvoorbeeld ‘verrijkt met plantaardig eiwit’ of ‘een duurzamere keuze’. Woorden doen ertoe. Zo heeft een deel van de aanwezigen ook moeite met de term vleesvervangers. Zij spreken liever van ‘het nieuwe vlees’.
“In alle gevallen geldt dat hybride producten en vlees- of zuivelvervangers lekker moeten zijn”, benadrukt Jaap Korteweg, voorheen van de Vegetarische Slager en nu van Those Vegan Cowboys.
Duurzaam vlees
In hoeverre vlees een duurzame keuze is hangt mede af van hoe landbouwhuisdieren worden gehouden en gevoerd. “Diervoeding op basis van reststromen en bijproducten draagt bij aan circulariteit en concurreert niet met humane voeding”, benadrukt Hans Dagevos, consumptiesocioloog bij Wageningen Universiteit.
Zee-eiwit en insecteneiwit
Tijdens het Foodlog Café werd gewezen op de mogelijkheden van eiwitten uit zee: vis, schaal- en schelpdieren, algen en zeewier. Deze eiwitbronnen zullen een steeds grotere rol gaan spelen in de voeding van de groeiende wereldbevolking. Deze voedingsmiddelen leggen geen beslag op landbouwgrond en zijn gezond.
Mengvormen van vlees met plantaardige ingrediënten kunnen een laagdrempelige manier zijn om de eiwittransitie te versnellen.
Ook insecteneiwitten zullen steeds meer hun weg vinden naar de humane voeding, al hebben veel mensen in de westerse wereld daar nog weerstand tegen en moet de voedselveiligheid goed gewaarborgd zijn.
Nieuwe plantaardige eiwitten
Plantaardige eiwitten die tot nu toe niet of nauwelijks worden toegepast in de humane voeding kunnen ook worden ingezet. Zo wordt gewezen op grasraffinage, waarmee eiwit wordt gewonnen dat een bestemming kan vinden in levensmiddelen voor de mens. Het vezelrijke restproduct kan dan alsnog naar het vee. Reststromen uit de levensmiddelenketen, zoals bierbostel uit brouwerijen, kunnen worden verwerkt in bijvoorbeeld brood. Gebruik van biomassa voor humane voeding is een duurzamere optie dan vervoedering aan landbouwhuisdieren. Bij de toepassing van reststromen moet overigens wel rekening worden gehouden met het energieverbruik voor drogen en bewerken.
Microbieel eiwit
Eiwitten die in een fermentatieproces worden geproduceerd door bacteriën, gisten of schimmels (single cell proteins, SCP) vragen ook geen landbouwgrond en kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan de wereldvoedselvoorziening.
SCP vragen geen landbouwgrond en kunnen bijdragen aan de voedselvoorziening
Inmiddels levert Those Vegan Cowboys al zuivel-identieke caseïne en wei-eiwit, geproduceerd door micro-organismen. De Nederlandse startup Revyve ontwikkelt industrie-ei-vervangers op basis van gisteiwit.
In de marketing rond SCP wordt vaak gesuggereerd dat in het productieproces eiwit wordt gemaakt uit lucht, maar zo eenvoudig is het nu ook weer niet. De micro-organismen groeien op een substraat dat energie en nutriënten levert voor de vorming van het microbiële eiwit. Ook is energie nodig om de temperatuur tijdens de fermentatie op peil te houden. In veel gevallen zullen de micro-organismen geselecteerd of genetisch gemodificeerd zijn om de eiwitopbrengst te maximaliseren. Het is dan de vraag of consumenten eiwitten zullen accepteren die worden geproduceerd met behulp van gmo.
Alle benodigde aminozuren
In een webinar, georganiseerd door Protein Production Technology benadrukt Eleni Ntokou van Unibio (tevens sponsor van dat webinar) dat conventionele eiwitten niet genoeg zijn om de wereldbevolking in 2050 te voeden. Het Good Food Institute verwacht dan ook dat de markt voor alternatieve eiwitten sterk zal groeien: van 30 miljard dollar nu naar meer dan een biljoen dollar in 2050.
Bij Unibio zetten bacteriën in een bioreactor een substraat (methaan, zuurstof, ammoniak en mineralen) om in SCP. Dat wordt geconcentreerd, ondergaat een hittebehandeling en wordt vervolgens gedroogd. Het eindproduct bevat 96 procent drogestof, 71 procent ruweiwit, 11 procent ruwvet en 4 procent as. De PDCAAS-waarde (Protein Digestibility-Corrected Amino Acid Score, een maat voor eiwitkwaliteit in de humane voeding) is hoger dan die van soja- of erwteneiwit: Het SCP levert alle aminozuren die de mens nodig heeft.
Ook qua prijs kan dit SCP concurreren met soja- of erwteneiwit. Het gehalte aan nucleïnezuren is verlaagd. “Nucleïnezuren kunnen nierstenen veroorzaken en daarom verwijderen we die zo veel mogelijk uit het eindproduct”, vertelt Ntokou. Omdat deze eiwitbron minder land gebruikt, blijft er meer ruimte over voor natuur dan bij de teelt van peulvruchten. SCP van Unibio kan jaarrond worden geproduceerd, is vrij van contaminanten en gmo en bij de productie zijn geen pesticiden of antibiotica nodig; het is dus een ‘clean label’ eiwitbron.
Aandachtspunten opschaling SCP
In de discussie aan het einde van het webinar stellen de aanwezigen dat voor verdere ontwikkeling, opschalen en marketing van microbiële eiwitten in food (en feed) partnerschappen noodzakelijk zijn. SCP heeft een goede voedingswaarde, duurzaamheidsvoordelen, een neutrale smaak en een prettige structuur. Desgewenst kan het eiwit worden aangevuld met vitaminen en mineralen. Wet- en regelgeving met betrekking tot eisen aan humane voedingsmiddelen en diervoeding verschilt tussen Europa en de Verenigde Staten en ook dit is een aandachtspunt, benadrukt Hannah Lester, expert in wet- en regelgeving op het gebied van novel foods en alternatieve eiwitten.
Toelatingsprocedures bij EFSA en FDA kunnen veel tijd in beslag nemen, waarschuwt zij. Céline Schiff-Deb van de Amerikaanse denktank Mista adviseert producenten van alternatieve eiwitbronnen om al in een vroeg stadium consumentenonderzoek te doen om de acceptatie van nieuwe producten te beoordelen en te stimuleren.








