Nele Ameloot en Myrsini Sakarika van UGent op de Steelanol-site van ArcelorMittal.
Binnen het strategische thema ‘meer nieuwe eiwitten’ nemen microbiële eiwitten een belangrijke plaats in. Een interessant voorbeeld van een eiwitactie rond microbiële eiwitten is het CEMPA-project. CEMPA staat voor ‘Omzetten van C naar Ethanol en upgraden naar Microbiële Proteïnen voor Aquacultuur’. Met behulp van bacteriën wordt alternatief eiwit geproduceerd voor vismeel. Dit gebeurt op basis van ethanol uit de emissies van de staalproductie. UGent werkt hier samen met de staalindustrie, meer bepaald ArcelorMittal en additievenproducent Kemin.
Bio-ingenieur Myrsini Sakarika van de Vakgroep Biotechnologie van de Universiteit Gent kon in haar lab het broeikasgas CO2 omzetten in een hoogwaardig microbieel eiwit.
Voordelen microbieel eiwit
“Microbieel eiwit heeft niet de duurzaamheidsproblemen van ingevoerde soja”, zegt Myrsini. “Het wordt gewonnen uit microben of micro-organismen die veel eiwit in hun cellen hebben. Wij winnen ons microbieel eiwit uit CO2, dat schadelijk is voor het milieu. De grondstof vinden we in overvloed bij ArcelorMittal in Gent, één van de belangrijkste emissiebronnen in Vlaanderen.” De staalproductie van ArcelorMittal Belgium in de Gentse haven gaat inderdaad gepaard met 10 miljoen ton CO2-emissie. Deze uitstoot wordt gecompenseerd door uitstootrechten in het kader van het EU Emissions Trading System (ETS). Ter vergelijking: de Vlaamse landbouw stoot 7,7 miljoen ton CO2 uit, maar daarbij vindt geen compensatie plaats.
Steelanol
ArcelorMittal is nu al volop bezig met de uitbouw van Steelanol, een fabriek waarin ze de afgevangen CO2 en CO omzetten in ethanol. De gassen gaan naar een reactor en worden vervolgens ‘gevoederd’ aan micro-organismen, die er ethanol van maken. Vandaag ligt de productie al op 60.000 ton ethanol. “Die ethanol moet nu worden gezuiverd om er brandstof van te maken, een proces dat energie vereist”, zegt Nele Ameloot. Zij is business developer bij UGent.
“Voor ons CEMPA-procedé is het niet nodig om de ethanol te zuiveren, dat scheelt een hoop energie. We zijn al volop bezig aan het opschalen van het proces, dat doen we in de Bio Based Europe Pilot Plant. Als het lukt willen we het proces uitbouwen tot een fabriek met bioreactors voor de vervaardiging van microbieel eiwit uit CO2, vlak naast Steelanol.”
Geschikt voor aquacultuur
“Om zalm, forel en garnalen te kweken is er veel vismeel nodig, dat wordt geproduceerd door het vermalen van massaal veel zeedieren. Dat weegt zwaar op de biodiversiteit en is dus niet duurzaam”, legt Nele. “Ons product is een poeder dat Kemin verwerkt tot een smakelijk visvoer, met meer dan 70 procent eiwit. Ons microbieel eiwit is van hogere kwaliteit dan plantaardig eiwit, omdat het een beter aminozuurpatroon heeft en zeer vergelijkbaar is aan vismeel.”
‘Ons microbieel eiwit is van hogere kwaliteit dan plantaardig eiwit’
Op dit ogenblik wordt de productie opgeschaald naar 50 kg eiwit. Intussen is het eindproduct getest op verschillende vissoorten en het resultaat is positief. Het voer lijkt even goed als vismeel. Verdere opschaling is nog nodig, net als formules voor meerdere vissoorten.
Thema ‘Duurzaam diervoeder’
Net zoals de Europese, is ook de Vlaamse veeteelt sterk afhankelijk van ingevoerde eiwitten. Jaarlijks voert België daarvoor 700.000 ton soja in, vooral uit Zuid-Amerika. Deze is voor het grootste deel voor Vlaanderen bestemd. Mede om duurzaamheidsredenen willen de Vlaamse mengvoedersector en de veehouders deze afhankelijkheid verminderen. Daarvoor ontstonden er vier doelstellingen, die enerzijds inzetten op een vermindering en verduurzaming van de uit Zuid-Amerika geïmporteerde soja en anderzijds op meer lokale alternatieven voor deze geïmporteerde soja.
De eerste doelstelling is het verminderen van de import van Zuid-Amerikaanse soja. Concreet werd vooropgesteld dat het sojaverbruik uit Zuid-Amerika daalt met 15 procent tegen 2030 en reeds met 8 procent tegen 2026. Hierbij zal maximum 10 procent van het voer bestaan uit geïmporteerde soja tegen 2030 (referentiejaar 2020: 11,5 procent).
Duurzame soja verhogen
Een tweede doelstelling is het aandeel duurzame soja uit Zuid-Amerika te verhogen. De doelstellingen van het BFA-duurzaamheidscharter liggen hiermee in lijn. Tegen 2030 voldoet 100 procent van de ingevoerde soja aan de FEFAC Soy Sourcing Guidelines en de FEFAC Deforestation Free criteria. Tegen 2026 moet reeds 80 procent daaraan voldoen.
Gebruik van nevenstromen
De derde doelstelling behelst meer gebruik van nevenstromen door de veevoederindustrie. Ook deze doelstelling wordt al hard gemaakt in het BFA-duurzaamheidscharter. Uiteraard draagt dit ook bij tot de eerste doelstelling. In het BFA-duurzaamheidscharter wordt een aandeel van 50 procent in het veevoeder vooropgesteld tegen 2030 (45 procent tegen 2026), maar daar zit ook sojaschroot of sojameel (een nevenstroom van de sojaolieproductie) in. Daarom zal slechts maximaal 20 procent van die nevenstromen mogen bestaan uit ingevoerd sojaschroot of sojameel.
De vierde doelstelling behelst meer gebruik van nevenstromen op het niveau van de veehouders. Vandaag verwerken 87 procent van de melkveehouders nevenstromen in hun voeder en 85 procent van de vleesveehouders.
Nele Ameloot: “Voor ons CEMPA-procedé is het niet nodig om de ethanol te zuiveren, dat scheelt een hoop energie.”
Meer nieuwe eiwitten
Ook in het kader van het strategisch thema ‘Meer nieuwe eiwitten’ neemt diervoeder een belangrijke plaats in. In het BactoStar-project bijvoorbeeld werkt de Hogeschool Thomas Moore samen met de aardappelindustrie en andere onderzoeksinstellingen om nevenstromen uit de aardappelindustrie, waarin België wereldmarktleider is, te verwerken tot diervoeder, ter vervanging van vismeel en soja. Laagwaardige grondstofstromen worden door middel van microbiële fermentatie verwerkt tot een hoogwaardig goed verteerbaar product en is meteen een duurzame eiwitbron.
Vlaamse eiwitstrategie 2021-2030
Negentien partners uit de agrovoedingsketen, maatschappij, onderzoek en beleid zetten hun schouders onder de Vlaamse eiwitstrategie 2021-2030, wat een belangrijk onderdeel is van de Vlaamse voedselstrategie. De eiwittransitie streeft naar een verschuiving naar meer duurzame eiwitten in productie en consumptie en speelt als systeemoplossing in op meerdere maatschappelijke uitdagingen en thema’s tegelijk: onze gezondheid, klimaat, leefmilieu en ook onze landbouw en voedseleconomie.
“Peulvruchten en andere eiwitbronnen maken deel uit van een gezond en milieubewust voedingspatroon”, zo luidt het. “De lokale productie ervan maakt ons minder afhankelijk van ingevoerde eiwitbronnen voor voeding en diervoeder, zoals soja. Meteen zet de dierlijke eiwitproductie verdere stappen richting circulariteit. Verdienmodellen die deze inspanningen valoriseren zijn hierbij cruciaal.”
Sinds de start van de eiwitstrategie in 2021 staan er al 113 eiwitacties en 90 onderzoeksprojecten rond eiwitten op de teller. De verscheidenheid van de acties én eiwitbronnen valt op, verdeeld over zes strategische thema’s: duurzaam diervoeder, duurzame dierlijke productie, meer plantaardige eiwitten, meer nieuwe eiwitten, meer productdiversiteit en duurzame eiwitconsumptie.









