In de Wet Dieren is een amendement van de Partij voor de Dieren opgenomen. Dit amendement stelt dat het kunnen houden van dieren in een bepaald huisvestingssysteem geen ‘redelijk doel’ is voor toelating van ingrepen aan het dier. Landbouwminister Piet Adema wil dat amendement opnemen in het Convenant Dierwaardige Veehouderij, dat ook moet worden geïntegreerd in het Landbouwakkoord. Doel is een omslag naar diergericht ontworpen houderijsystemen, waarbij de behoeften van het dier centraal staan. De implicaties hiervan werden besproken tijdens een discussieavond, georganiseerd door Wageningse Dierwetenschappenstudenten van studievereniging De Veetelers.
Luxediscussie
Bart Jan Oplaat is voorzitter van de Nederlandse vakbond van pluimveehouders. Hij stelt dat de veehouderij in Nederland al lang dierwaardig is. “Verbetering is natuurlijk altijd mogelijk, maar wie gaat dat betalen?” Oplaat vindt het debat over dierwelzijn een luxediscussie. “Wij houden pluimvee al in vijfsterrenhotels”, stelt hij. “Als de burger nog meer luxe wil, dan moet hij daarvoor betalen. In de praktijk blijkt dat de gemiddelde consument dat niet doet.”
Met een strengere welzijnswet zullen dierlijke producten veel duurder worden. “Ook omdat consumenten in niet-EU-landen zeker niet meer gaan betalen voor de varkensoren en kippentenen die ze nu gretig van ons importeren en die voor ons betaalbare kipfilet en varkenskarbonade mogelijk maken”, waarschuwt Oplaat.
Beter Leven
Annechien ten Have-Mellema is wat genuanceerder. Zij is op haar bedrijf in Beerta al jaren bezig met diervriendelijke en circulaire varkenshouderij. Ze benadrukt dat de omschakeling naar een twee sterren Beter Leven-systeem veel uitdagingen opleverde. “Om van theorie naar praktijk te komen, moesten we aan de slag met een marketingconcept, een merkproduct in de markt zetten, afzetkanalen regelen en tegelijkertijd ons verdienmodel waarborgen”.
‘Consumenten in armere EU-lidstaten kunnen onze diervriendelijk geproduceerde levensmiddelen niet betalen’
Door trial and error en met vallen en opstaan verbetert zij het systeem steeds verder: “We hebben dure leerjaren doorgemaakt, maar uiteindelijk is het de moeite waard”, vindt zij. Overigens ziet ze (nog) geen internationale markt voor het twee sterren Beter Leven-concept en dat is een terugkerend thema in de discussie: strenge Nederlandse welzijnseisen beperken de internationale concurrentiekracht.
Europees niveau
Bij de omschakeling naar diervriendelijker systemen zijn overheidssubsidies voor veehouders noodzakelijk, maar uiteindelijk willen boeren dat de markt betaalt voor hun producten en diensten. “Als we het welzijnsniveau van landbouwhuisdieren in Nederland naar een hoger plan tillen, dan zullen we de import van goedkopere dierlijke producten die met een lager welzijnspeil tot stand zijn gekomen moeten tegenhouden”, vindt Oplaat. “En dat is met de huidige open EU-markt en internationale handelsverdragen niet mogelijk.”
Regels in het Convenant Dierwaardige Veehouderij zouden in elk geval op EU-niveau moeten worden geïmplementeerd, vindt een meerderheid van de aanwezigen. Maar ook dat lost niet alle problemen op. “Consumenten in armere EU-lidstaten kunnen onze diervriendelijk geproduceerde levensmiddelen niet betalen”, merkt Oplaat op.
‘Wij houden pluimvee al in vijfsterrenhotels’
Langetermijnbeleid
In het geval van Europese of nationale wet- en regelgeving op het gebied van dierwelzijn wordt ook opgemerkt dat de veehouderij behoefte heeft aan langetermijnbeleid. “Als regels na een paar jaar weer veranderen, dan is er voor de boer geen ruimte om langetermijninvesteringen terug te verdienen”, legt Ten Have – Mellema uit. Verder merkt zij op dat het Convenant Dierwaardige Veehouderij een initiatief van de sector is, waarin ketenpartners onderlinge afspraken maken. Dat convenant wordt nu gekaapt door de overheid die het wil omzetten in wet- en regelgeving.
Strenge Nederlandse welzijnseisen beperken de internationale concurrentiekracht.
Tovenaar en profeet
Hidde Boersma en Joris Lohman mengen zich al jaren in het debat rondom verduurzaming van voedselsystemen. Daarbij werpt Boersma zich op als techno-optimist, met veel vertrouwen in technologie en intensivering, terwijl Lohman pleit voor extensivering, natuurinclusieve landbouw en regionale voedselproductie. In hun rollen van respectievelijk de tovenaar en de profeet maken zij documentaires (The Future of Food, Stop the Food Fight, Paving Paradise) om de twee werelden dichter bij elkaar te brengen.
In West-Europa, en met name in Nederland, vond er na de Tweede Wereldoorlog een omslag plaats van kleinschalige, arbeidsintensieve landbouw en veeteelt naar rationele, intensieve, industriële en efficiëntere agrarische productie. Die omslag was zeer succesvol en leidde tot een enorme groei van de voedselproductie en de efficiëntie daarvan. In de jaren 80 van de vorige eeuw werden de nadelen van het nieuwe systeem duidelijk: grootschalig gebruik van kunstmest en gewasbeschermingsmiddelen leidde tot milieuproblemen, zoals uitstoot van schadelijke stoffen en teruggang van biodiversiteit.
De intensieve veehouderij bracht dierwelzijnsproblemen met zich mee. Sindsdien is er dan ook behoefte aan een nieuwe transitie, om voedselsystemen te verduurzamen. Over dat einddoel zijn de meeste mensen het wel eens, maar over de wegen ernaartoe wordt verschillend gedacht. Sommige mensen denken dat technologie de oplossing brengt, in de vorm van precisielandbouw, sensortechnologie en genetische modificatie. Anderen pleiten voor een ecologische benadering, met natuurinclusieve landbouw en regionaal gesloten kringlopen, waarbij agrarisch ondernemers ecosysteemdiensten verlenen aan de samenleving.
Tijdens een debatmiddag in Wageningen werd de framing van de twee zienswijzen besproken. Volgens WUR-hoogleraar strategische communicatie Rens Vliegenthart valt die framing overigens wel mee. “Polarisatie zien we vooral waar het gaat om specifieke onderwerpen. Door de berichtgeving in de media krijgen mensen een vertekend beeld van de mate van polarisatie in de samenleving.”
Vliegenthart laat zien dat de twee polen in een debat in feite bestaan uit kleine groepen. De stille meerderheid neemt een tussenpositie in en kan bijdragen aan depolarisatie en het bouwen van bruggen tussen de twee uitersten. “Zo kan het debat loskomen uit de verlamming en kan daadwerkelijk vooruitgang worden geboekt, bijvoorbeeld in de verduurzaming van voedselsystemen.”
Experts, wetenschappers en media hebben daar ook een rol in, zo bleek in de afsluitende paneldiscussie met Inge Wallage (WUR wetenschapscommunicatie) en Martine Kamsma (journalist NRC). Genuanceerde communicatie kan bijdragen aan depolarisatie in het maatschappelijk debat.









