Weidegang staat onder druk: in Nederland neemt sinds 2020 het aantal bedrijven dat beweiding toepast af. Al langere tijd daalt ook het aantal uren dat koeien per jaar geweid worden. Tijdens een seminar, georganiseerd door Wageningen University & Research (WUR) ter gelegenheid van de promotie van Gabriel Menegazzi, belichtten een aantal sprekers verschillende aspecten van weidegang: het graasgedrag van de koe, het graslandmanagement, de bodemkwaliteit en ecosysteemdiensten, de relatie met methaanemissies, de visie van de melkveehouder en de maatschappelijke dimensies.
Tabel 1. Grasland kort of lang laten afgrazen Bron: Gabriel Menegazzi
Integreren van beweidingsmanagement, aanvullende voeding en infrastructuurontwerp kan leiden tot een hogere efficiëntie van nutriëntengebruik en minder methaanuitstoot.
Weidegang heeft voordelen, vertelt Agnes van den Pol - van Dasselaar van Aeres Hogeschool: “Grazen is voor herkauwers natuurlijk gedrag, het heeft milieuvoordelen, vraagt minder arbeid, is economisch rendabel en is goed voor het imago van de melkveehouderij.” Nadelen zijn er ook: een ongebalanceerd rantsoen kan leiden tot diergezondheidsproblemen. Nitraatuitspoeling, N2O-emissies en N- en P-verliezen veroorzaken ecologische problemen en de grasopbrengst en -benutting kunnen knelpunten veroorzaken. Goed graslandmanagement kan voor de veehouder ook extra werk met zich meebrengen.
Veehouder belonen
Uit onderzoek blijkt dat jonge veehouders en andere belanghebbenden (adviseurs, consumenten, ngo’s, beleidsmakers, wetenschappers, dierenartsen) in Europa verschillend aankijken tegen het belang van weidegang en de factoren die weidegang stimuleren of juist verhinderen. Ook tussen landen waren er verschillen. “Weidegang is een balanceeract”, constateert Van den Pol. De samenleving hecht waarde aan de koe in de wei, maar de boer beslist of en hoe hij weidegang toepast op zijn bedrijf.
Voor de veehouder staan diergezondheid en -welzijn voorop bij die besluitvorming, naast uiteraard de bedrijfseconomische consequenties. Het zou goed zijn als veehouders beloond worden voor de ecosysteemdiensten die zij verlenen, vindt Nick van Eekeren van het Louis Bolk Instituut. Grasland onderhoudt en reguleert de bodemkwaliteit, de waterkwantiteit en -kwaliteit, de biodiversiteit boven en onder de grond en draagt bij aan het afremmen van klimaatverandering. Van Eekeren: “Er is behoefte aan geïntegreerde graslandmanagementbenaderingen. Om daarmee de optimale balans te vinden tussen productiviteit en ecosysteemdiensten onder verschillende omstandigheden.”
‘Het selecteren van melkkoeien met een lage CH4-uitstoot biedt ook mogelijkheden’
Rotatie met andere gewassen
Door rotatie zijn beweidingssystemen in Uruguay flexibel, veerkrachtig en winstgevend, vertelt Pablo Chilibroste van de Universidad de la República: “De integratie van eenjarige gewassen, grasland en gematigde begrazing heeft positieve effecten op bodemvruchtbaarheid en -gezondheid, biodiversiteit en energie.” In Uruguay is het klimaat te droog voor permanent grasland. Daarom wordt rotatie met andere gewassen (klaver, sorghum, mais) toegepast. De totale stikstofinput op Uruguayaanse melkveehouderijen is gemiddeld 105 kilo stikstof per hectare (41 kilo uit kunstmest, 31 kilo uit krachtvoer, 1,9 kilo uit ruwvoer en 28 kilo via symbiotische fixatie).
De verschillen tussen bedrijven zijn groot. Gemiddeld gaat de productie van 1 kilo standaardmelk in Uruguay gepaard met 1 kilo CO2-equivalent, een lage koolstofvoetafdruk dus. Chilibroste concludeert dat de gemengde melkveehouderijsystemen in Uruguay een hoog inkomen koppelen aan lage productiekosten. De systemen kunnen hun management aanpassen als klimaat- of prijsuitdagingen daarom vragen. “De uitdaging in mijn land is investering in infrastructuur”, besluit hij.
Methaanemissies in Ierland
In Ierland komt bijna twee derde van de broeikasgasemissies uit de landbouw ten laste van enterische methaanuitstoot, vertelt Ben Lahart van Teagasc. Om de broeikasgasemissies terug te dringen ontwikkelt de semi-overheidsautoriteit strategieën om de methaanuitstoot van melkvee te reduceren.
Witte klaver fixeert stikstof en kan kunstmest deels vervangen, waardoor de emissie van stikstofoxiden daalt. Dit leidt tot een overall reductie van de broeikasgasemissie, ook al stijgt de methaanuitstoot licht bij gras-klaver-mengsels in de wei, laat Lahart zien. Als het grasland naast witte klaver ook weegbree bevat, daalt de methaanuitstoot (g/dag).
Naast graslandmanagement kan de fokkerij bijdragen aan de reductie van broeikasgassen: kruisingen van Holstein-Friesians met Jerseys stoten minder methaan per dag en per kilo melk uit dan Holstein-Friesians. Ook tussen koeien is er variatie in methaanuitstoot, dus biedt het selecteren van melkkoeien met een lage CH4-uitstoot ook mogelijkheden, vertelt Lahart.
Optimale beweiding
Paolo de Carvalho van de Universidade Federal do Rio Grande do Sul in Brazilië bespreekt de motivatie van de koe tijdens weidegang: streeft het dier naar maximale energieopname of naar minimale tijdsbesteding? Energieopname uit grazen kost meer tijd dan energieopname uit een gemengd rantsoen. Het is de kunst een optimum te vinden in het spanningsveld tussen weidegang en productiviteit.
Gabriel Menegazzi promoveerde op 13 februari aan de WUR op zijn proefschrift, getiteld ‘From bite to system: How grazing management shapes dairy production’. Koeien eten het snelst bij lang gras (20 centimeter) en nemen dan ook het meeste gras op per hap. Als het gras wordt afgegraasd van 20 tot 12 centimeter, is het gras na vijf dagen weer aangegroeid. Dit is de efficiëntste beweidingsstrategie volgens De Carvalho. “In de natuur doen herkauwers dat ook: Eat the best, leave the rest .”
Menegazzi onderzocht de invloed van de graslengte na weidegang. In een controlegroep werden koeien geweid tot een gewashoogte van 5 tot 7 centimeter was bereikt. In de proefgroep werden de koeien uit de wei gehaald zodra het gras tot een hoogte van 12 tot 15 centimeter was afgegraasd. De resultaten staan weergegeven in de tabel. Door het gras minder ver te laten afgrazen, nam de melkproductie per koe per dag met ruim 2 kilo toe.
Over een lactatieperiode van 305 dagen resulteerde dit in ruim 700 kilo melk meer per koe. Op twintig praktijkbedrijven is ook gevonden dat frequentere beweiding (drie keer per dag de wei in, op langer gras) resulteert in bijna 40 procent hogere melkproductie en 24 procent lagere kosten.
Het promotieonderzoek van Menegazzi toont aan dat het integreren van beweidingsmanagement, aanvullende voeding en infrastructuurontwerp kan leiden tot een hogere efficiëntie van nutriëntengebruik en minder methaanuitstoot, met behoud van concurrerende melkopbrengsten.









