Silo’s op agrarische bedrijven staan meestal buiten met grotere temperatuurwisselingen en vaak een lagere doorloopsnelheid. Dat vergroot risico’s op bederf.

Aandacht voor silohygiëne is geen overbodige luxe. Zeker op het boerenerf is regelmatige inspectie en reiniging van voersilo’s nodig om voerbederf en voerverlies te voorkomen. Mengvoer bevat vetten, mineralen en suikers. Een ideale voedingsbron voor schimmels en bacteriën, zoals E.coli en salmonella. Zeker als er vocht en voerresten aanwezig zijn in een silo. “In Nederland is condens de grootste bedreiging voor de voerkwaliteit in voersilo’s op agrarische bedrijven.

Vooral na levering van warm voer in een koude silo”, zegt Jan Tackenkamp. Hij werkte voorheen als procesoperator in een mengvoerbedrijf. Sinds 1996 heeft hij als zelfstandige een bedrijf voor reiniging en reparaties van voersilo’s bij veehouders. “Vocht en steeds warmere zomers leiden tot meer groei van schimmels en bacteriën. Dat leidt vaak tot problemen in de herfst. Daarnaast zie ik regelmatig aangekoekt voer in de silo’s. Door vet-en/of mineraalophoping ontstaat vaak brugvorming en verstoppingen.”

In oude voerresten kunnen zich ook mycotoxinen (gifstoffen van schimmels) ophopen. Voerfabrikanten adviseren boeren om voersilo’s minstens een keer per jaar goed te reinigen. Maar in de praktijk gebeurt dat niet altijd. Bij een hoge luchtvochtigheid of vetrijke voeders is elk half jaar reinigen nog beter. Verwijderen van voerresten zorgt voor behoud van nutriëntkwaliteit, benutting van de silocapaciteit en een constante voerdoorstroming.

Lage voersnelheid

De meeste problemen met de voerkwaliteit in silo’s ziet Tackenkamp op melkveebedrijven. Dit komt in de eerste plaats omdat de voersnelheid veel lager is dan op varkens- en pluimveebedrijven. De tweede reden is dat varkens- en pluimveehouders die deelnemen aan IKB verplicht zijn om regelmatig hun voersilo’s te reinigen.

Op melkveebedrijven blijft voer vaak veel langer dan drie maanden in een silo zitten. “Dan holt de kwaliteit terug, zeker na een warme zomer. En dan kom ik veel beschimmeld en zwart restvoer tegen dat stinkt naar ammoniak. Dat kan direct naar de mesthoop. Het is jammer dat boeren mij vaak pas bellen als er al problemen zijn. Weggooien van brok kost geld en dieren kunnen ziek worden van beschimmeld voer.” Ook bij biggenvoer is het opletten, want dit voer is extra kwetsbaar voor kwaliteitsverlies door de hoge verteerbaarheid en de tragere doorlooptijd.

Het reinigen van een mengvoersilo kan veel problemen voorkomen. Het kost ongeveer 250 euro, maar dat is snel terugverdiend als veehouders daardoor minder voer verliezen en geen storingen in hun voersysteem en lagere dierprestaties hebben. Er zijn vaak duidelijke signalen dat reiniging bittere noodzaak is. Het voer heeft een muffe geur en is verkleurd, het stroomt minder goed door als gevolg van klonten of brugvorming en er zijn zichtbare voerresten in de silo.

Buitenkant

“De buitenkant van een silo reinigen is ook belangrijk, anders zie je niet dat er nog aangekoekt voer in de silo zit. Vaak merkt de voerleverancier dat er minder voer in de silo past dan er feitelijk in kan”, zegt Tackenkamp. Hij bezoekt minder vaak varkensbedrijven en pluimveebedrijven het minst. “Daar kom ik meestal alleen om slijtdelen van een silo te vervangen. Bij all-in all-outsystemen reinigen ze vaak zelf de voersilo’s op het moment dat stallen leegkomen en ze die reinigen en ontsmetten.”

In oude voerresten kunnen zich ook mycotoxinen (gifstoffen van schimmels) ophopen. Voerfabrikanten adviseren veehouders om voersilo’s minstens een keer per jaar goed te reinigen.

Mangatdeksel

Vroeger hadden voersilo’s standaard een mangatdeksel op het dak. “De laatste jaren kun je bijna geen silo meer kopen die dat heeft. Dat is heel jammer, want nu moet ik een gat in de silo maken om de spoelkop van de spoelinstallatie op mijn hoogwerker boven in de silo te kunnen hangen.” Hij adviseert boven in de silo een rond gat van 10 centimeter te laten maken en deze later weer af te sluiten met een dop die je een eventuele volgende keer weer open kunt draaien.

Tackenkamp: “Vier hogedrukspuiten leveren 60 liter water per minuut met een maximale druk van 140 bar. De druk mag niet hoger zijn, dan beschadigt de silowand. Zeker bij oude silo’s zonder coating, die wel twintig jaar oud kunnen zijn, zie je vaak glasvezels in het spoelwater. Nieuwere silo’s met coating zijn makkelijker te reinigen en geven minder brokbeschadiging en minder meel in de silo.”

Tabel: Verschillen tussen silohygiëne bij mengvoerbedrijven versus boerenerf

Er zijn vaak duidelijke signalen dat reiniging bittere noodzaak is. Het voer heeft een muffe geur en is verkleurd, het stroomt minder goed door als gevolg van klonten of brugvorming en er zijn zichtbare voerresten in de silo.

Trechterluik

Om de voerkwaliteit in een silo goed te kunnen borgen, is het het meest ideaal als een silo een trechterluik, ontluchtingskap en manluik boven in de silo heeft. “Via een trechterluik kun je voerresten, die meestal in de trechter blijven hangen, makkelijk verwijderen en de silo reinigen.

De mengvoerindustrie heeft strikte reinigingsprotocollen (HACPP) om te voldoen aan proceshygiëne en productveiligheid.

Een ontluchtingskap kost een paar honderd euro, maar zorgt voor trek in de silo, waardoor condens er uit kan. Dat scheelt veel in behoud van voerkwaliteit”, stelt Tackenkamp. Hij adviseert om kapotte voerbuizen in z’n geheel te vervangen en er geen plaatjes op te zetten, want dat beschadigt de brok te veel bij het inblazen. Daardoor krijg je veel meel in de silo en dat stimuleert aankoeken in de silo, vijzels en troggen.

Mengvoerbedrijf versus boerenerf

De basisprincipes van hygiëne van voersilo’s op mengvoerbedrijven en op boerenerven zijn hetzelfde. Toch zijn er duidelijke verschillen in schaal, risico’s, gebruiksintensiteit en beheersing van voerkwaliteit (zie tabel op pagina 19). “Bij mengvoerbedrijven heb je silo’s van wel 250 ton voer. Er is een veel grotere omloopsnelheid dan op boerenerven.”

Ook heeft de mengvoerindustrie strikte reinigingsprotocollen (HACPP) om te voldoen aan proceshygiëne en productveiligheid. “In de mengvoerindustrie wordt alleen droog gereinigd, want ze zijn erg huiverig voor vocht en groei van schimmels en bacteriën”, vertelt Tackenkamp. “Medewerkers borstelen de binnenkant van silo’s schoon. Op boerenerven wordt het gros van de voersilo’s nat gereinigd.”

Bij mengvoerbedrijven staan voersilo’s vaak binnen in een gecontroleerde omgeving. Via geautomatiseerde logistiek zijn er snelle productwisselingen, waardoor er weinig tijd is voor bederf. Boerderijsilo’s staan meestal buiten met grotere temperatuurwisselingen en vaak met een lagere doorloopsnelheid. In de mengvoerindustrie ligt de focus op productveiligheid, voorkomen van productvermenging en constante voerkwaliteit. Op het boerenerf staat de voerkwaliteit en opslagzekerheid centraal.

Goed silomanagement voorkomt problemen

• Reinig silo’s minimaal één keer per jaar. Veehouders kunnen dat zelf met een hogedrukspuit, maar uitbesteden is vaak beter omdat gespecialiseerde bedrijven de juiste apparatuur hebben. Reinig bij een hoge luchtvochtigheid of vetrijke voeders elk half jaar.

• Maak een silo voorafgaand aan een nieuwe vracht bij voorkeur volledig leeg, om te voorkomen dat het nieuwe voer wordt besmet met micro-organismen uit het oude voer. Verwijder (beschimmelde) voerresten en maak de silo minimaal bezemschoon.

• Kies liever voor twee kleinere silo’s voor hetzelfde voer dan een grote silo, zodat één van de twee silo’s sneller leegkomt. Of installeer een kleine resttank om het laatste voer in op te slaan.

• Koop een silo met een afgeschermde beluchtingskap of laat deze installeren op een bestaande silo. Dat zorgt voor goede ventilatie boven in de silo en voorkomt groei van schimmels.

• Zorg voor goede blaas- en ontluchtingspijpen zonder beschadigingen. Controleer elke maand op onregelmatigheden, want slijtage beschadigt het voer waardoor er meer stof ontstaat. Vervang beschadigde pijpen.

• Gebruik eventueel een silo-propshot nadat de silo is gereinigd. Dat is een mengsel van organische zuren op drager die schimmels effectief verminderen. Trouw Nutrition verkoopt naast Selko Fylax Forte tegen schimmels ook Selko Fysal SP om bacteriën, zoals E.coli en salmonella, te weren in silo’s en de rest van het voersysteem.

Deel dit artikel

Janet Beekman