De voedselsoevereiniteit staat weer in de aandacht, vooral door de boerenprotesten. Ook de geopolitieke en economische verschuivingen werken de toegenomen aandacht in de hand. Passend bij dit onderwerp bespraken de Europese ministers van Landbouw tijdens een informele bijeenkomst over de autonomie in Europese eiwitten. Het tekort aan eiwitten in de Europese Unie vormt wellicht de achilleshiel van de Europese voedselzekerheid.
EU-Landbouwcommissaris Janusz Wojciechowski koppelde de problematiek meteen aan de hervorming van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB), met als doel meer flexibiliteit aan de landbouwers te geven. De Commissie heeft hiervoor voorstellen gedaan. Wojciechowski: “Daarmee zijn niet alle problemen van de boeren opgelost, maar we komen wel tegemoet aan het gevoel bij de boeren dat het landbouwbeleid te beperkend en voorwaardelijk is.”
Jo Brouns, Vlaams minister van Werk, Economie, Innovatie & Landbouw: “Vandaag moeten we meer dan ooit praten over hoe we de strategische positie van onze landbouw kunnen garanderen en hoe we onze boeren de juiste middelen kunnen bieden om hun strategische positie te behouden.”
Europese eiwit- en voedselstrategie
Brouns, federaal landbouwminister Clarinval en Waals landbouwminister Borsus koppelden de Europese eiwitstrategie meteen aan een Europese voedselstrategie die de voedselautonomie versterkt. Het debat over de onafhankelijkheid van Europa op het vlak van buitenlandse eiwitbronnen is volgens hen eigenlijk een debat over strategische autonomie.
Dankzij de ontwikkeling van het GLB heeft de EU voedselsoevereiniteit bereikt. Die staat echter voortdurend onder druk en kan in gevaar komen als de Europese landbouw wordt afgebouwd. Europa blijft sterk afhankelijk van de import van eiwitten. Brouns: “Dankzij onze veestapel kunnen we hoogwaardige eiwitten ter beschikking stellen voor menselijke voeding, maar op het vlak van plantaardige eiwitproductie schiet Europa sterk tekort.”
Willy Borsus en Jo Brouns pleiten op de EU-bijeenkomst van landbouwministers voor een Europese eiwitstrategie.
Wegens de onzekerheden en geopolitieke spanningen wil de Europese Unie onafhankelijker zijn op enkele levensbelangrijke beleidsdomeinen. Voedselzekerheid is één van die strategische belangen en eiwitten staan daarbij centraal. Dat Europa afhankelijk is van de import van plantaardige eiwitten heeft niet alleen economische gevolgen, maar het heeft ook een belangrijke impact op het milieu, het klimaat en de gezondheid. “Meer eiwitautonomie van Europa is dus meer dan wenselijk”, aldus Brouns. Dit moet volgens hem en zijn collega’s op Europees niveau worden geregeld. “De Europese Unie heeft dus een strategische aanpak nodig van een Europees voedselbeleid.”
Positieve kant voor boeren
Hoe moeilijk ook, zo’n beleid kan ook positieve kanten hebben voor de Europese landbouw. De boeren zouden kunnen profiteren van de productie van – ook nieuwe – plantaardige eiwitten. Het komt erop aan de hele eiwitketen aan te pakken met Europese, nationale en regionale beleidsstrategieën om waarde toe te voegen in elke schakel van de keten. Daarbij moeten we zorgen voor een gelijk speelveld, zowel binnen de EU als met de handelspartners van de EU.”
‘Op het vlak van plantaardige eiwitproductie schiet Europa sterk tekort’
Ook de Nederlandse delegatie onderstreepte het belang van een mondiaal gelijk speelveld, maar benadrukte tegelijkertijd dat we onderdeel uitmaken van open markten en ook binnen de mondiale waardeketen voor eiwitten moeten praten over de maatschappelijke uitdagingen waarvoor we staan. Verder bracht Nederland in dat ook marine eiwitten een rol moeten hebben in het diversifiëren van het eiwitaanbod.
Blijkbaar waren de Europese landbouwministers het in grote mate eens over de noodzaak van deze aanpak. Daarbij moet ook de toekomstige vraag naar eiwitten in kaart worden gebracht. Alternatieve eiwitten vinden en produceren om het huidige tekort op te vullen is alleszins een lastige opdracht. Wetenschappelijk onderzoek richt zich ook op het verlagen van de eiwitbehoeften.
Meer bijproducten
FEFAC, BFA en de Boerenbond waren ook aanwezig in Genk. Alexander Döring, secretaris-generaal van FEFAC, benadrukte het belang van de circulariteit. “Het aanwenden van meer bijproducten in de veevoeding is de sleutel tot een duurzamere dierlijke productie.” Hij pleitte voor aanpassingen in de EU-wetgeving om meer circulariteit mogelijk te maken zonder de voedselveiligheid in het gedrang te brengen. Wat de groei van de EU-eiwitproductie betreft zijn er volgens Döring aanmoedigingen nodig op lange termijn. Daarnaast moet er een politiek kader komen om onderzoek en investeringen in de eiwitindustrie aan te moedigen. Dit is ook noodzakelijk om de competitiviteit en de rendabiliteit van de Europees eiwitproductie te verzekeren.
Giel Boey, adviseur bij Boerenbond op het vlak van het GLB en internationale handelsverdragen: “Voedselzekerheid moet men vanuit wereldperspectief bekijken.” Hij wees ook op het economisch belang van land- en tuinbouw. “De Europese landbouwsector is verbonden met de wereld. Dat geldt voor de handel en ook voor de prijsvorming.” Volgens Boey moet de EU zich op wereldvlak sterker opstellen en de voedselvoorziening als strategisch beschouwen. Hij was kritisch over de handelsverdragen, waardoor ingevoerde producten niet aan dezelfde productienormen voldoen als de eigen Europese producten. “De EU loopt voorop op vlak van duurzaamheid en klimaat, wat niet kan gezegd worden van de importerende landen.”
Besluiten van de Informele Raad
De Europese landbouwministers kwamen tot zes voorlopige conclusies:
• De strategische autonomie over eiwitten is noodzakelijk en het is nodig om maatregelen te nemen die de onafhankelijkheid van de EU daarin vergroten.
• Het is nodig om de eiwitbronnen te diversifiëren, om de Europese productie te promoten en om bijproducten beter te benutten.
• De uitdagingen moeten sectoroverstijgend en binnen de sector in kaart worden gebracht, van producenten tot aan de consumenten.
• Het is essentieel dat de Europese eiwitproductiesectoren, zowel van plantaardige als dierlijke oorsprong, winstgevende afzetmarkten hebben.
• De onderzoeks- en innovatierol in de ontwikkeling van de sector is een belangrijk element.
• De gekoppelde steun stimuleert de ontwikkeling van de teelt van plantaardige eiwitten in plaats van graangewassen.








