Grondstoffen en diervoeders zijn organische fracties die samen een dynamische massa vormen. De opslag, het transport en de verwerking ervan veroorzaken reacties die niet alleen bepaald worden door het materiaal zelf, maar ook door omstandigheden zoals temperatuur en vochtigheidsgraad. Afbraak- en oxidatiereacties kunnen leiden tot broei, oftewel zelfopwarming. Dit gebeurt van binnenuit de lading, waardoor bij grote hoeveelheden de temperatuur flink kan oplopen voordat daar aan de buitenkant iets van zichtbaar is. In sommige gevallen kan dit leiden tot brand.

De gebruikelijke aanpak in bijvoorbeeld afvalverwerking - de boel flink natspuiten - betekent in de voersector vaak dat het materiaal verloren gaat. Bedrijven zoeken daarom naar manieren om broei in een vroeg stadium te signaleren. Maar wanneer vormt broei daadwerkelijk een risico?

Biologische fase

Veel beheerders van grondstoffen herkennen broei pas als er sprake is van rookontwikkeling of stank. Het proces begint doorgaans in de biologische fase. Micro-organismen en schimmels breken organisch materiaal af, waarbij warmte vrijkomt. Iedereen met een composthoop in de tuin kent het verschijnsel van damp die zelfs bij koud weer zichtbaar blijft.

Bij gunstige temperatuur en luchtvochtigheid kan dit proces versnellen, waarna oxidatiereacties een rol gaan spelen. Daarbij komen gassen vrij, waaronder koolstofmonoxide. Onder bepaalde omstandigheden kan dit proces doorschieten richting brand. Maar broei hoeft niet automatisch tot brand te leiden. En precies dát maakt het onderwerp zo complex, zegt Ron van Sambeek. Van Samsbeek is business development manager bij Sensor Partners, specialist in sensortoepassingen voor onder meer brand- en broeidetectie. “Het detecteren van broei is vrij simpel. De kunst zit ’m in het verifiëren. Wat is er nu eigenlijk aan de hand?”

Hij noemt als voorbeeld een hal met een grote hoeveelheid roestige schroeven. “Alleen maar metaal. Maar juist door dat roest ontstond een oxidatiereactie waardoor die bult flink begon te roken. Maar is dat dan brandgevaarlijk? Welnee.” Volgens Van Sambeek zit de uitdaging dus niet alleen in het signaleren van afwijkingen, maar vooral in het interpreteren ervan.

Detectiedrempel

Thermische camera’s worden al jaren gebruikt om beginnende branden te detecteren. Voor broei zijn die volgens Van Sambeek minder geschikt. “Broei begint van binnenuit, terwijl thermische detectie pas alarm slaat als er aan de buitenkant iets zichtbaar wordt. Maar dan ben je eigenlijk al te laat.” In theorie kun je de detectiedrempel wel verlagen, zodat ook kleine temperatuurverschillen zichtbaar worden. “Maar dat leidt wel tot veel vals-positieve meldingen.”

Veel beheerders van grondstoffen herkennen broei pas als sprake is van rookontwikkeling of stank. Het proces begint doorgaans in de biologische fase.

Sensor Partners ontwikkelde daarom een systeem dat thermische detectie combineert met visuele rookdetectie. Software moet daarbij onderscheid maken tussen rook, damp en stof. Vervolgens kan worden ingesteld hoeveel rook, temperatuurafwijking of een combinatie daarvan nodig is voordat een alarmmelding volgt. “Het gebruik van Artificial Intelligence (AI) voor deze toepassing is nog vrij nieuw”, zegt Van Sambeek. “Maar het draait uiteindelijk om het elimineren van variabelen. Thermische camera’s konden bijvoorbeeld al warmtepieken van passerende voertuigen wegfilteren. AI verfijnt dat proces.”

‘De kunst zit ’m in het verifiëren. Wat is er nu eigenlijk aan de hand?’

Minder valse meldingen

Ook Roy van Leeuwen van softwarebedrijf 2Fifty5 ziet vooral winst in het terugdringen van foutieve meldingen. Zijn bedrijf ontwikkelt AI-toepassingen voor onder meer branddetectie. “Als je veertig keer per dag een alarm krijgt terwijl er niets aan de hand is, dan reageert uiteindelijk niemand meer op die 41ste melding”, zegt Van Leeuwen. 2Fifty5 ontwikkelde software voor Klein Kromhof, producent van houtvezels voor de industriële en agrarische sector.

Daar zorgen wisselende voertuigbewegingen, warmtebronnen en veel stof voor een complexe omgeving. “Een normale rookmelder slaat daar voortdurend op hol.” Het systeem analyseert detecties zowel thermisch als optisch. Bekende objecten, zoals voertuigen, worden door de software herkend en uitgesloten van meldingen. Daardoor blijven volgens Van Leeuwen vooral de relevante signalen over. De belangstelling voor dit soort systemen groeit, merkt hij. “Verzekeraars kijken steeds kritischer naar brandrisico’s in de stortgoedsector. Bedrijven die maatregelen nemen, kunnen daar voordeel van hebben.”

Kritiek op broeidetectie

Niet iedereen deelt echter de overtuiging dat uitgebreide broeidetectie noodzakelijk is. Willem Hamer, directeur van Fire Technology Centre (FTC), is kritisch over de manier waarop in de sector over broei en brandgevaar wordt gesproken. Hamer verwijst naar onderzoek van onder meer KEMA naar broei in biomassa. Volgens de directeur van FTC blijkt daaruit dat biologische broei lang niet automatisch overgaat in brand.

Daarvoor zijn meerdere specifieke omstandigheden nodig, die bovendien sterk afhankelijk zijn van het materiaal. “Er heerst bij ondernemers een grote angst voor brand”, licht Hamer toe. “Bedrijven die detectiesystemen ontwikkelen, spelen daarop in. Veel mensen weten namelijk niet precies hoe materialen zich onder verschillende omstandigheden gedragen.”

Volgens Hamer is een groot deel van het stortgoed in de praktijk nauwelijks brandbaar. “Diervoer wordt bijvoorbeeld vaak genoemd als risicovol product, maar brandt helemaal niet.” Ook bij houtvezels plaatst hij kanttekeningen. “Het duurt maanden voordat je broei krijgt, en dan is er nog lang geen sprake van damp.” Dat neemt volgens Hamer niet weg dat branden kunnen ontstaan, maar hij vindt dat het risico regelmatig wordt overdreven. “Veel van wat je hoort wordt ingegeven door angst. En angst is een slechte raadgever.”

Uit elkaar trekken

Dat broei niet automatisch tot brand leidt, betekent niet dat signalen genegeerd kunnen worden. De vraag blijft hoe bedrijven moeten handelen zodra een mogelijke broeihaard wordt ontdekt. Volgens Van Sambeek hangt dat volledig af van het materiaal, de omstandigheden en de locatie. “Vaak kennen verwerkers van stortgoed hun materiaal goed genoeg om te weten of er daadwerkelijk een risico op brand is.” Als ingrijpen nodig blijkt, kan een bult materiaal uit elkaar worden getrokken om de warmtehaard te isoleren.

Maar ook dat vraagt voorzichtigheid. Van Sambeek: “Je voegt dan zuurstof toe, wat juist weer tot ongewenste reacties kan leiden. En ook water kan effect hebben.” Juist daarom blijft broeidetectie volgens hem een ingewikkeld onderwerp. “Het is uiteindelijk scheikunde met heel veel variabelen.”

Het gebruik van thermische camera’s om beginnende branden te detecteren is al enige jaren gemeengoed. Om broei te signaleren is deze techniek echter niet geschikt.

Deel dit artikel

Mischa Bijenhof